II SA/Kr 251/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J. M. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód wynosi 1.316,61 zł i stanowi go świadczenie emerytalne w wysokości 1.016,61 zł oraz alimenty w wysokości 300 zł. W skład majątku skarżącej wchodzi mieszkanie o powierzchni 37 m² oraz nieruchomość rolna wielkości 0,92 ha. Nie posiada ona zasobów pieniężnych, jak również przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, iż ma 61 lat i od kilku lat jest na emeryturze. Emerytura i alimenty po mężu, tj. kwota 1.159,12 zł netto miesięcznie wystarczają jedynie na bieżące rachunki (czynsz 205,68 zł, media ok. 170 zł), lekarstwa (ok. 300 zł) i egzystencję od pierwszego do pierwszego. J. M. jest osobą schorowaną z przewlekłymi dolegliwościami, a wydatki na lekarstwa, wizyty lekarskie i badania nie są refundowane przez NFZ, dlatego skarżąca zmuszona jest z uzyskiwanych dochodów przeznaczać kilkaset złotych na konieczne leczenie. W związku z tym skarżącej nie stać na poniesienie kosztów sądowych. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca załączyła decyzję ZUS z dnia [...] marca 2008 roku o waloryzacji emerytury, wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] marca 2007 roku zasądzający na rzecz skarżącej alimenty, dowody opłat za lokal mieszkalny, rachunek za gaz, rachunek na rzecz firmy "[...]" Sp. z o.o. oraz orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] lipca 2007 roku o stopniu niepełnosprawności skarżącej. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 roku (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1209), od dnia 1 stycznia 2008 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.126 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zdaniem orzekającego przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie charakteryzuje jej jako osoby ubogiej. J. M. uzyskuje bowiem stałe miesięczne dochody w łącznej wysokości 1.316,61 zł, posiada więc możliwość gromadzenia środków niezbędnych do prowadzenia postępowania sądowego. Uzyskiwane dochody przypadają tylko na skarżącą, ze złożonego oświadczenia nie wynika bowiem, aby miała ona kogoś na utrzymaniu. Wysokość uzyskiwanych przez skarżącą dochodów jest wyższa niż minimalne wynagrodzenie pracownicze, o którym mowa wyżej. Jest także znacznie wyższe od kwoty tzw. "minimum socjalnego", uzasadniającego przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej, wynoszącej 477 zł dla osób samotnie gospodarujących. Zauważyć także wypada, że jedynym elementem kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania, niezbędnym do rozpoznania sprawy, był wpis od skargi na decyzję Wojewody w wysokości 400 zł, który skarżąca w dniu 16 kwietnia 2008 roku uiściła. Skoro skarżąca była w stanie wygospodarować z uzyskiwanych dochodów kwotę 400 zł, tym samym nie można stwierdzić, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku we własnym koniecznym utrzymaniu. Na marginesie należy dodać, że zarówno w odwołaniu z dnia [...] listopada 2007 roku od decyzji Starosty z dnia [...] nr: [...], jak i w skardze z dnia [...] lutego 2008 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody J. M. oświadczyła, że w niedalekiej przyszłości ma zamiar wybudować dom rodzinny na działce nr [...]. W tym celu podjęła już pewne działania, mianowicie zleciła geodecie wykaz zmian gruntowych i ich zasadności z zamiarem przekształcenia działki nr [...] na działkę budowlaną. Przedsięwzięcie budowy domu niewątpliwie wiąże się z nakładami finansowymi, których wysokość jest niewspółmierna do kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zwolnienie od konieczności uiszczania kosztów sądowych strony planującej kosztowną inwestycję budowy domu jest, zdaniem orzekającego, nieuzasadnione. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).