II SA/Kr 253/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na postanowienie nr [...] [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 4 stycznia 2016 r., znak: [...] w przedmiocie wymierzenia kary z tytuły przystąpienia do użytkowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 maja 2016 r., sygn. II SA/Kr 253/16 o odmowie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. W dniu 6 kwietnia 2016 r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie WINB w Krakowie z dnia 4 stycznia 2016 r. wydane w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu przystąpienia do użytkowania budynku. Skarżąca podała, że od czerwca 2015 r. jest rozwiedziona, wychowuje samotnie trójkę dzieci w wieku 15 lat, 12 lat i 2 miesięcy. Jej dochód stanowi zasiłek macierzyński w wysokości [...] zł, alimenty na dwójkę dzieci w kwocie w sumie [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł oraz zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł. Najstarsza córka skarżącej jest osobą o orzeczonym lekkim stopniu niepełnosprawności. Podając stan majątkowy skarżąca zadeklarowała ½ udziału we własności nieruchomości zabudowanej budynkiem jednorodzinnym oraz taki sam udział we własności samochodu osobowego marki [...] - rok produkcji 2004 r. Jako wydatki i zobowiązania skarżąca podała: ratę kredytu zaciągniętego na budowę domu – [...] zł, prąd – [...] zł, gaz – [...]zł, odpady – [...] zł, internet – [...] zł, abonament RTV – [...] zł, żywność i chemia – [...] zł, leki – [...] zł, woda i ścieki – [...] zł. Postanowieniem z dnia 23 maja 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że z zestawienia transakcji na przedłożonym na żądanie referendarza wyciągu bankowym wynika, iż łączny dochód skarżącej aktualnie wynosi 3968 zł. Skarżąca comiesięcznie otrzymuje bowiem wynagrodzenie za pracę w firmie LEDI Spółka z o.o. w wysokości około [...] zł, ponadto zasiłek pielęgnacyjny [...] zł, zasiłek rodzinny [...] zł, alimenty [...] zł oraz świadczenie wychowawcze w wysokości [...] zł. W ocenie referendarza sądowego obecna sytuacja finansowa skarżącej pozwala na uiszczenie aktualnie wymaganych kosztów sądowych w wysokości [...] zł, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny skarżącej. Zaznaczył, że każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych, jak również, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skarg, będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. M. K. wniosła sprzeciw od postanowienia, zarzucając naruszenie art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że jest w stanie wygenerować środki finansowe na uiszczenie kosztów sądowych. Skarżąca samotnie wychowuje trójkę małoletnich dzieci, spłaca raty kredytu zaciągniętego na budowę domu, pokrywa koszty utrzymania domu (gaz, prąd, odpadu komunalne, wodę, ścieki, Internet, telefon), kupuje żywność, środki czystości, ubrania, leki i ponosi wszelkie inne konieczne wydatki na utrzymanie rodziny, w tym wydatki związane z nauką małoletnich dzieci, co nie zostało wzięte pod uwagę. Nawet gdyby przyjąć, iż łączne aktualne dochody rodziny skarżącej wynoszą 3968 zł, to i tak jest to kwota, która w całości jest wydawana na utrzymanie rodziny. Koszt utrzymania trójki małoletnich dzieci jest bowiem bardzo duży, co wynika z doświadczenia życiowego. Poza tym najstarsza córka skarżącej posiada orzeczony stopień o lekkim stopniu niepełnosprawności, natomiast najmłodsze dziecko ma zaledwie kilka miesięcy, co generuje dodatkowe środki. Referendarz sądowy nie wziął także pod uwagę, iż skarżąca wydaje w skali jednego miesiąca znaczną kwotę na pomoc w opiece nad małoletnimi dziećmi, ponieważ nie może pozostawiać dzieci samych bez opieki, a przecież skarżąca musi załatwiać swoje bieżące sprawy, chodzić z dziećmi do lekarzy, załatwiać sprawy w urzędach. Obecnie, koszt opieki na trójką małoletnich dzieci to nawet 25 zł za jedną godzinę. Dzieci skarżącej, pomimo że wychowują się bez ojca nie mogą mieć gorszej sytuacji od innych rówieśników. Nadto skarżąca podkreśliła, że "zasiłek 500 + nie powinien być wliczany do dochodu", tym bardziej, że te pieniądze są przekazywane przez państwo na potrzeby dzieci, a nie na opłaty sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Według poglądów wyrażanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, podzielanych przez sąd w tej sprawie, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04). Okoliczność tą, tj. niemożliwość sfinansowania kosztów sądowych, strona powinna wykazać. Sąd podzielił stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu o braku podstaw do przyznania skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. Prawdą jest, że skarżąca jest osobą rozwiedzioną, mającą na swoim utrzymaniu trójkę małoletnich dzieci, jednakże zsumowanie wszelkich świadczeń o charakterze stałym wskazuje, że miesięcznie dysponuje kwotą około 4000 zł. Doświadczenie życiowe wskazuje, że powyższa kwota, przy uwzględnieniu zadeklarowanych obciążeń pozwala na wygenerowanie środków na koszty sądowe, które - jak sygnalizowano w zaskarżonym postanowieniu - są niewielkie (100 zł wpis sądowy od skargi, 100 zł za sporządzenie uzasadnienia w razie oddalenia skargi oraz 100 zł wpis sądowy od ewentualnej skargi kasacyjnej). Sąd nie neguje faktu, że skarżąca znajduje się w niełatwej sytuacji, ale jednocześnie sytuacja ta nie jest na tyle zła, aby uzasadniać przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy jest bowiem instytucja przewidzianą dla najuboższych obywateli, dla których obowiązek uiszczenia kosztów sądowych oznaczałby w rzeczywistości pozbawienie prawa do sądu. Takie okoliczności nie zachodzą w niniejszej sprawie. Analiza kondycji finansowej skarżącej prowadzi do wniosku, że konieczność uiszczenia wskazanych wyżej opłat nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i rodziny. Odnosząc się do argumentu dotyczącego braku podstaw do wliczania świadczenia wychowawczego do dochodu, sąd wyjaśnia, że ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. 2016 r., poz. 195), w żadnym ze swoich przepisów nie wprowadza ograniczenia uwzględnienia uzyskiwanej z tego tytułu kwoty, przy badaniu stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony postępowania sądowo-administracyjnego. Wręcz przeciwnie, zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, więc oczywistym jest, że zasilenie budżetu domowego przekłada się bezpośrednio na zwiększenie możliwości płatniczych samej skarżącej, która uzyskuje dochód również z innych źródeł. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 orzekł jak w sentencji.