II SA/Kr 253/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2016r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 4 stycznia 2016r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu przystąpienia do użytkowania budynku p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 6 kwietnia 2016r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na postanowienie WINB w K. z dnia 4 stycznia 2016r. wydane w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu przystąpienia do użytkowania budynku. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wskazuje, iż wychowuje samotnie trójkę dzieci, jej dochodem jest zasiłek macierzyński, alimenty na dwójkę dzieci, zasiłek pielęgnacyjny oraz zasiłek rodzinny. Łącznie deklarowane dochody to kwota 2203 zł. Najstarsza córka skarżącej jest osobą o orzeczonym lekkim stopniu niepełnosprawności. Jako wydatki i zobowiązania skarżąca podaje : ratę kredytu zaciągniętego na budowę domu 620 zł, prąd 110 zł, gaz 40 zł, odpady 20 zł, internet 120 zł, abonament RTV 69 zł, żywność i chemia 900 zł, leki 100 zł, woda , ścieki 30 zł. Łącznie zatem obligatoryjne zobowiązania wynoszą około 1010 zł plus żywność i zakup chemii i leków. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z trójką małoletnich dzieci. Z oświadczenia skarżącej wynika, iż rodzina utrzymuje się z zasiłku macierzyńskiego, alimentów, zasiłku rodzinnego oraz pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 2203 zł. Jednakże, po nadesłaniu, na wezwanie starszego referendarza sądowego, uzupełnienia wniosku poprzez m.innymi dostarczenie wyciągu bankowego – z zestawienia transakcji wynika, iż łączny dochód skarżącej aktualnie wynosi 3 968 zł. Skarżąca comiesięcznie otrzymuje bowiem wynagrodzenie za pracę w firmie "L"Spółka z o.o. w wysokości około 1200 zł, ponadto zasiłek pielęgnacyjny 153 zł, zasiłek rodzinny 515 zł, alimenty 600 zł oraz zasiłek 500+ w wysokości 1500 zł. Łączne dochody rodziny wynoszą aktualnie 3 968 zł. Z oświadczenia skarżącej, znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż posiada ona udział w 1/2 części w domu o pow. 60 m2 i wartości 100 000 zł oraz udział w wysokości ½ części w samochodzie [...] z 2004r. ( współudział z bratową ) Jak wynika z wyjaśnień skarżącej, przedstawionych na wezwanie orzekającego, z mężem T. K. skarżąca rozwiodła się w czerwcu 2015r., nie ma z nim żadnych kontaktów, do dziś nie przeprowadzono podziału majątku, stąd połowa nieruchomości, w której zamieszkuje należy do niej. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej należy stwierdzić, że uiszczenie aktualnie wymaganych kosztów sądowych w wysokości 100 zł , należnych od złożonej skargi na postanowienie WINB jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny skarżącej. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w kwocie aktualnie 3 968,00 zł w przeliczeniu na cztery osoby przy konieczności samotnego wychowywania trójki małoletnich dzieci – w tym jednego niepełnosprawnego, drugiego paro miesięcznego – będzie ona w stanie przy kosztach utrzymania rzędu 2000 zł ( koszty mediów, plus rata pożyczki - 1009 zł oraz koszty zakupu wyżywienia i leków ) – wygenerować kwotę 100 zł należnego wpisu sądowego od złożonej skargi. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. wysokości stałego dochodu rodziny skarżącej przy faktycznej możliwości jego dysponowania i relacji dochodu 3 969 zł do wydatków ok.2000 zł oraz wysokości samego wpisu sądowego w kwocie 100 zł , posiadanym majątku - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy ponadto zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, ze względu na wykazane powyżej okoliczności i samą wysokość wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych w kwocie 100 zł , do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawczynię kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi w kwocie 100 zł, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).