II SA/Kr 256/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda Sędziowie: WSA Mariusz Kotulski WSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) Protokolant: Maciej Żelazny po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2013 r. na rozprawie sprawy ze skargi T.M., J.M., K.M. , M.P. i Z.S. , na decyzję Wojewody N. z dnia 14 maja 1994 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala. Sygn. IISA/Kr 256/13 UZASADNIENIE Kierownik Urzędu Rejonowego w N. decyzją nr [...] z dnia 17 marca 1994r. odmówił zwrotu nieruchomości położonej w R. składającej się z działek [...], [...], [...] i [...] zabudowanej budynkiem "[...]" na rzecz: J. M., T. M., J. M., J. M., K. M. oraz A. K. z domu M.. Na uzasadnienie wskazał, że nieruchomość ta została wywłaszczona decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w R. nr: [...] z dnia 7 września 1979r. Wywłaszczenie nastąpiło na cele rozbudowy i modernizacji domu wczasowego "[...]" , zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego nr [...] z dnia 5 grudnia 1978r. Głównego Architekta Województwa, celem prowadzenia przez wnioskodawcę (Zakłady [...] w R.) leczniczej działalności wczasów dziecięcych". Wnioskodawca wywłaszczenia użytkował dom wczasowy [...] od 1972r. w oparciu o umowę najmu z poprzednimi właścicielami, w tym czasie zaadaptował obiekt dla potrzeb kolonijno – wczasowym o profilu leczniczo – profilaktycznym. Po uprawomocnieniu się ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu Naczelnik Miasta i Gminy R. decyzją z dnia 5 czerwca 1981r. znak [...] przekazał w użytkowanie na czas nieoznaczony Zakładom [...] w R. przedmiotowa nieruchomość wraz częściami składowymi budowlanymi i rolnymi, czym usankcjonował istniejący stan faktyczny. W trakcie prowadzonego postępowania ustalono, że nieruchomość jest ogrodzona, zabudowana rozbudowanym i zmodernizowanym budynkiem oraz dobudowanym zapleczem gastronomicznym, technicznym i socjalnym, wokół zabudowań znajdują się nadziemne i podziemne elementy uzbrojenia, ciągi komunikacyjne, stacja trafo itp. Budynki stanowią wraz z całym zagospodarowanym otoczeniem ośrodek wypoczynkowo – profilaktyczny "[...]". Dalej stwierdzono, że ośrodek posiada gabinet lekarski i zabiegowy a Zakłady [...] w R. zwarły umowę z Przedsiębiorstwem Państwowym Uzdrowisko R. na odpłatną i nieodpłatną obsługę lekarska i zabiegową dla osób kierowanych na leczenie i przebywających w ośrodku. Ośrodek ma być wykorzystywany w okresie ferii i wakacji dla wypoczynku i profilaktyki leczniczej pracowników i ich rodzin, w pozostałym okresie ośrodek będzie prowadził wczasy klimatyczne dla matek z dzieckiem lub dorosłych skierowanych na leczenie ambulatoryjne. Cel wywłaszczenia nieruchomości został zatem zrealizowany. Dalej organ wskazał, że w oparciu o ustawę z dnia 12 marca 1958 o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości toczyło się już w latach 1983-1984 postępowanie w sprawie zwrotu tej samej wywłaszczonej nieruchomości, jednakże Naczelnik Miasta i Gminy R. decyzją nr [...] z dnia 29 września 1983r. odmówił zwrotu tej nieruchomości, która została utrzymana w mocy decyzją Wojewody z dnia 3 grudnia 1983r. znak [...] oraz wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 1984r. sygn. SA/Kr/384/84. Dalej organ powołał uchwały Sądu Najwyższego dotyczące realizacji art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zgodnie z którymi organ administracji rządowej orzeka o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej – jeżeli Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością Odwołanie od decyzji organu I Instancji złożyli J. M., T. M., J. M., J. M., K. M. oraz A. K. zarzucając, że decyzja wywłaszczeniowa została wydana z pogwałceniem prawa, cel wywłaszczenia w niej opisany nigdy nie był zgodny z prawdziwym celem wywłaszczenia, którym był prowadzenie ośrodka wczasowego dla dorosłych a nadto w pewnym okresie budynek był wynajęty na sanatorium dla dorosłych. Wojewoda decyzją z dnia 14 maja 1994r. znak [...] utrzymał w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu opisał przebieg dotychczasowego postępowania oraz opisał aktualny stan zagospodarowania nieruchomości, podzielając ustalenia organu I Instancji. W dalszej kolejności opisał stan prawny nieruchomości oraz podobnie jak organ I Instancji powołał stanowisko Sądu Najwyższego co do braku możliwości zwrotu wywłaszczonych nieruchomości w przypadku gdy na nieruchomości ustanowiono użytkowanie wieczyste. W aktach sprawy znajduje się nadto oświadczenie Kierownika Urzędu Rejonowego w N. z dnia 8 lutego 1993r. o ustaleniu opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości pozostającej w użytkowaniu wieczystym Zakładu [...] w R. oraz umowa z dnia 7 marca 1994r. zawarta pomiędzy Zakładami [...] w R. SA a Przedsiębiorstwem Państwowym Uzdrowisko "[...]" obsługę lekarską odpłatną i nieodpłatną dla pracowników i ich rodzin. Skargę na decyzje organu II Instancji złożyli J. M., T. M., J. M., J. M., K. M. oraz A. K., zarzucając że organ nie przeprowadził postępowania wnikliwie, że nie brali udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym, zakwestionowali też tożsamość celu wywłaszczenia określonego w decyzji i faktycznie realizowanego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga w sprawie niniejszej została złożona przed dniem 1.01.2004 r. Zgodnie jednak z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r., Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 - w skrócie p.o.p.s.a.).Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związany granicami skargi (art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga nie może zostać uwzględniona. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, przedmiotowa nieruchomość została decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w R. z dnia 5 czerwca 1981 r. znak [...] oddana w odpłatne użytkowanie na czas nieoznaczony Zakładom [...] w R.. Decyzja ta została wydana na podstawie -między innymi- ustawy z 14 lipca 1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 nr 22 poz 159). Następnie na mocy art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nieruchomość z dniem 1 sierpnia 1985 tj. z dniem wejścia tej ustawy w życie, przeszła w zarząd dotychczasowego użytkownika. Zgodnie bowiem z tym przepisem, grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. Następna istotna z punktu widzenia niniejszej sprawy zmiana przepisów to ustawa z dnia 29 września 1990r.o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U.nr 79 poz.464 ze zmianami), która weszła w życie 5 grudnia 1990r. Zgodnie z art. 2 ust. 1 – 3 tej ustawy, grunty stanowiące własność Skarbu Państwa (...) będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Budynki i inne urządzenia oraz lokale znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych, stają się z tym dniem z mocy prawa własnością tych osób. Nabycie własności przez te osoby następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników prawnych. Nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntów, o których mowa w ust. 1, oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali, o których mowa w ust. 2, stwierdza się decyzją wojewody w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub decyzją zarządu gminy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy. Na skutek wyżej opisanych zmian przepisów wywłaszczona nieruchomość ostatecznie stała się przedmiotem użytkowania wieczystego Zakładów [...] w R.. Nadto, jak ustalił Sąd z urzędu na podstawie treści księgi wieczystej nr [...] dostępnej w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych (ekw.ms.gov.pl), w dniu 24.10 2006r. prawo użytkowania wieczystego zostało zbyte na rzecz osób fizycznych i obecnie nieruchomość obciążona jest hipotekami o wartości około 1 400 000,00 zł. W niniejszej sprawie zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja wydane zostały na podstawie art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1991 nr 30 poz. 127 ze zmianami ). Zgodnie z tym przepisem, nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Równocześnie w dacie wydawania tych decyzji na podstawie art. 5 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 1980 nr 4 poz.8 ze zm.), nadzór nad działalnością Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie orzekania sprawował Sąd Najwyższy, między innymi poprzez rozpoznawanie rewizji nadzwyczajnych od orzeczeń tego Sądu oraz poprzez podejmowanie uchwał zawierających odpowiedzi na pytania prawne. W czasie gdy podejmowane były zaskarżone decyzje, Sąd Najwyższy jednolicie już prezentował pogląd (na który zresztą powołuje się organ w swej decyzji), zgodnie z którym nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jeżeli na nieruchomości tej ustanowiono użytkowanie wieczyste (uchwała składu Pięciu Sędziów Sądu Najwyższego sygn. III AZP 24/93 ) a także organ administracji rządowej orzeka na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości o ile Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością. Zasady te, początkowo prezentowane przez Sąd Najwyższy, począwszy od 1 stycznia 1998r. wynikają expressis verbis z obowiązujących przepisów a to z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2010 nr 102 poz.651 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem roszczenie, o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Wszystkie te okoliczności sprawiają, że decyzje zostały wydane co do zasady prawidłowo a nieruchomość nie mogła podlegać zwrotowi. W tych okolicznościach sprawy nie ma przy tym znaczenia, że zdaniem Sądu rozpoznającego niniejsza sprawę, cel wywłaszczenia określony w decyzji wywłaszczeniowej jako "rozbudowa i modernizacja domu wczasowego [...]" "do prowadzenia leczniczej działalności wczasów dziecięcych" nie został zrealizowany. Z akt sprawy wynika, że w obiekcie znajdującym się na wywłaszczonej nieruchomości prowadzone były raczej wczasy dla pracowników i ich rodzin, w tym również dzieci pracowników Zakładów [...] w R., jednakże nie były to wczasy lecznicze dla dzieci, co najmniej z dwóch powodów. Po pierwsze działalność lecznicza nie mogła być w tym czasie prowadzona przez przedsiębiorstwo państwowe, gdyż organizacja służby zdrowia funkcjonowała w oparciu o ustawę z dnia 28 października 1948 r. o zakładach społecznych służby zdrowia i planowej gospodarce w służbie zdrowia, zgodnie z którą zakłady lecznicze były wyłącznie zakładami społecznej służby zdrowia a utrzymywane były przez Państwo, instytucje państwowe, gminy, związki samorządu terytorialnego i instytucje ubezpieczeń społecznych. Z całą pewnością Zakłady [...] nie była "instytucja państwową" zatem nie mogły działalności takiej prowadzić. Po wtóre zaś dowody na które powołują się organy tj. umowa z 1994r. zawarta pomiędzy Zakładami [...] SA w R. a Przedsiębiorstwem Państwowym Uzdrowisko "[...]" dotycząca usług leczniczych dla pracowników i och rodzin oraz wczasowiczów jest bez znaczenia z punktu widzenia oceny realizacji celu wywłaszczenia, bo datowana jest na 15 lat później niż decyzja wywłaszczeniowa i z daty zbliżonej do dat wydawanych, zaskarżonych decyzji. Stwierdzić ponadto należy, że część zarzutów skargi dotyczy samej decyzji wywłaszczeniowej i poprzedzającego jej wydanie postępowania. Jednak sprawa administracyjna zakończona wydaniem decyzji wywłaszczeniowej nie jest przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego i nie może być przedmiotem oceny Sądu rozpoznającego skargę na odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wobec powyższego skargę jako bezzasadną należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.