II SA/Kr 2566/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA – del Piotr Lechowski Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) NSA – del. Wiesław Kisiel Protokolant : Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2004 r. sprawy ze skargi T. W. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia 27 maja 2003r. Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej I. uchyla zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne oraz poprzedzające je orzeczenie dyscyplinarne organu I instancji, II. orzeka, że do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku uchylone orzeczenia dyscyplinarne w całości nie mogą być wykonane, III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w [...] na rzecz skarżącego T. W. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania UZASDNIENIE Powołując się na przepis art. 437§ 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. kodeks postępowania karnego - Dz. U. Nr 89 poz. 555 z późn. zm. (kpk) oraz art. 32 ust. 1 pkt 2 i 5, art. 36 i art. 79 ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej - Dz. U. Nr 72 poz. 802 z późn. zm. - Dyrektor Izby Celnej w [...] zmienił orzeczenie dyscyplinarne Naczelnika Urzędu Celnego II w [...] dotyczące uznania dyspozytora celnego T. W. winnym naruszenia obowiązków służbowych polegających na niewykonaniu polecenia przełożonego w przedmiocie przygotowania pisma zawierającego uwagi do systemu [...], pomijaniu drogi służbowej w trakcie prowadzonych spraw karnych oraz składaniu skargi na bezpośredniego przełożonego. Modyfikacja dotyczyła wyłącznie orzeczenia o karze, a mianowicie w miejsce "wymierzam karę dyscyplinarną określoną w art. 63 ust. 1 pkt 3 ustawy o Służbie Celnej tj. karę nagany z ostrzeżeniem" Dyrektor Izby Celnej w [...] orzekł "wymierzam karę dyscyplinarną określoną w art. 63 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej, tj. karę nagany". W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Izby Celnej dokonał szczegółowej analizy wynikającego z akt sprawy stanu faktycznego stwierdzając, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza fakt niewykonania przez T. W. polecenia służbowego skierowanego do niego przez bezpośrednią przełożoną A. C. dotyczącego przygotowania pisma o funkcjonowaniu systemu [...] . Jako potwierdzony zeznaniami świadków uznał zarzut pomijania drogi służbowej, co wyrażało się jak wynika z akt i uzasadnienia orzeczenia pierwszej instancji, uzgadnianiem w toku prowadzenia niektórych spraw karnych skarbowych sposobu wykonywania obowiązków służbowych z Naczelnikiem lub Zastępcą Naczelnika z pominięciem w kontrolach służbowych osoby A. C., będącej bezpośrednią przełożoną T. W.. Natomiast za bezzasadny uznany został zarzut składania skargi na bezpośrednią przełożoną, gdyż zdaniem Dyrektora brak jest podstawy prawnej do zakwalifikowania skargi na przełożonego jako wykroczenia dyscyplinarnego. W skardze na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] T. W. domagał się stwierdzenia nieważności orzeczeń dyscyplinarnych i ich uchylenia. Zdaniem skarżącego doszło do naruszenia podstawowych zasad wynikających z Kodeksu postępowania karnego, którego przepisy na mocy art. 79 ustawy o Służbie Celnej stosuje się odpowiednio w postępowaniu dyscyplinarnym. W szczególności doszło do koncentracji ról świadka, oskarżyciela oraz osoby wydającej orzeczenie dyscyplinarne w pierwszej instancji, gdyż Naczelnik Urzędu Celnego II w [...] B. P. wyznaczając rzecznika dyscyplinarnego polecił mu wniesienie oskarżenia, a jako Naczelnik był tą osobą do której między innymi zwracał się narażając się na zarzut pomijania drogi służbowej i tym samym był świadkiem popełnienia zarzucanego mu w postępowaniu dyscyplinarnym czynu. Równocześnie był osobą pokrzywdzoną - tj. pominiętą jako przełożony - w kontaktach skarżącego z byłym przełożonym R. T. do którego w rozmowie telefonicznej skarżący zwrócił o pomoc i radę w rozwiązaniu problemów związanych z trudną jego zdaniem współpracą z bezpośrednią przełożoną A. C.. W tej sytuacji zdaniem skarżącego T. W., B. P. powinien być wyłączony od orzekania w niniejszej sprawie na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego dotyczących wyłączenia sędziego. Na koniec skarżący zwrócił się na rozprawie o złożenie przez Sąd zawiadomienia do odpowiedniej prokuratury o popełnieniu przestępstwa polegającego na fałszywym oskarżeniu o popełnieniu dyscyplinarnego przewinienia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izb Celnej w [...] podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji wniósł o oddalenie. W szczególności ustosunkowując się do zarzutów skarżącego, związanych z jego poglądem iż postępowanie dyscyplinarne jest z uwagi na treść art. 79 ustawy o Służbie Celnej postępowaniem quasi karnym, organ drugiej instancji stwierdził, że zarzucane nieprawidłowości proceduralne w gruncie rzeczy są wynikiem specyfiki postępowania. Sformułowanie powołanego art. 79 wskazuje, iż w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach nieunormowanych w rozdziale 12 ustawy o Służbie Celnej, dotyczącym odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy celnych, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania karnego. Ustawodawca nie dopuszcza możliwości stosowania przepisów kpk wprost, co oznacza między innymi wyłączenie zastosowania tych uregulowań i instytucji postępowania karnego, które są eliminowane poprzez szczególne uregulowania ustawy o Służbie Celnej. Takim szczególnym uregulowaniem jest kompetencja naczelnika lub jego zastępcy w zakresie orzekania kar dyscyplinarnych w stosunku do podległego mu funkcjonariusza. Oznacza to, że w każdym przypadku o wymierzeniu kary dyscyplinarnej decyduje - w myśl art. 64 ustawy o Służbie Celnej - przełożony funkcjonariusza celnego, któremu zarzuca się naruszenie obowiązków służbowych. Wszczęcie i prowadzenie postępowania dyscyplinarnego, powołanie rzecznika dyscyplinarnego, należy odpowiednio do naczelnika urzędu celnego, dyrektora izby celnej lub ministra właściwego do spraw finansów publicznych ( art. 64 - 67 ustawy o Służbie Celnej ). W kontekście tych regulacji prawnych szczególnych, wynikających z ustawy o Służbie Celnej nie mogą zdaniem organu II instancji znaleźć zastosowania takie instytucje procedury karnej jak wyłączenie sędziego, gdyż praktycznie w każdym postępowaniu dyscyplinarnym wyłączeniu podlegałby jako przełożony - ten, któremu ustawa o Służbie Celnej daje uprawnienia do orzekania w sprawach dyscyplinarnych. Skoro konstrukcja postępowania dyscyplinarnego jest ściśle związana z zasadami hierarchii i podległości służbowej, to brak jest podstaw do formułowania z tego powodu zarzutów naruszenia zasady obiektywizmu, bezstronności postępowania, które to zarzuty postawił skarżący. W kontekście zależności służbowych ograniczeniu także podlega zasada in dubio pro reo oraz zasada domniemania niewinności, z czym nie mógł zgodzić się skarżący. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, iż właściwość tut. Sądu do rozpatrzenia niniejszej skargi wynika z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1271 z późn. zm. ), który stanowi, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270). W myśl art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd nie jest związany zarzutami skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenia zaskarżone decyzje z punktu widzenia ich zgodności z prawem i prawidłowości przeprowadzonego postępowania. Oceniając zaskarżoną decyzję co do jej zgodności z prawem należy podkreślić, że dokonując modyfikacji w zakresie wymierzonej kary dyscyplinarnej, w pozostałym zakresie utrzymano w mocy orzeczenie dyscyplinarne Naczelnika Urzędu Celnego II w [...] z dnia [...] .2003r. Jest to równoznaczne z utrzymaniem w mocy wyrażonych w niej zarzutów: niewykonania polecenia przełożonego dotyczącego przygotowania pisma zawierającego uwagi co do systemu [...], pomijania drogi służbowej w trakcie prowadzonych spraw karnych, a także w związku ze składaniem skargi na bezpośredniego przełożonego. Jak wynika z uzasadnienia orzeczenia organu drugiej instancji, zarzut składania skargi na bezpośredniego przełożonego został uznany za chybiony z uwagi na brak możliwości stosownej kwalifikacji prawnej, gdyż składanie skargi na przełożonego nie jest zabronione, zatem nie może stanowić zarzutu w postępowaniu dyscyplinarnym. Wobec braku stosownego wyrzeczenia w osnowie zaskarżonego orzeczenia jego uzasadnienie nie jest adekwatne w stosunku do treści wyrzeczenia zawartego w osnowie, co stanowi naruszenie zasad postępowania administracyjnego tj. w tym przypadku art. 107§ 3 kpa. Uzasadnienie orzeczenia dyscyplinarnego drugiej instancji zawiera bowiem odmienną treść niż jego osnowa, dlatego doszło zdaniem tut. Sądu do naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut naruszenia przez skarżącego art. 32 ust. 1 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej, nie został umotywowany gdyż zarówno orzeczenia dyscyplinarne wydane w pierwszej jak i w drugiej instancji nie wyjaśniają na czym polega oraz czego dotyczy niegodne, jak należy rozumieć, zachowanie się T. W. jako funkcjonariusza w czasie służby lub poza nią. Wymieniony w Rozdziale 9 ustawy o Służbie Celnej katalog obowiązków funkcjonariusza celnego nie pozwala na wywiedzenie zasady zwracania się do Naczelnika poprzez osobę bezpośredniego przełożonego, której naruszenie mogłoby stanowić przewinienie dyscyplinarne. Uzasadnienie orzeczenia dyscyplinarnego nie wskazuje na żadną konkretną kwalifikację prawną zarzutu pomijania drogi służbowej, a ustawa o Służbie Celnej nie ustanawia żadnej ścisłej procedury w kontaktach służbowych wewnątrz urzędu celnego- w zakresie uzgadniania poglądów co do prowadzenia spraw leżących w gestii tego urzędu. Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżone orzeczenie i poprzedzające je orzeczenie dyscyplinarne na podstawie art. 145§ 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 107§ 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z dnia 14 czerwca 1960r. - tekst jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.).