II SA/Kr 258/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 26 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.D. o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie skargi na postanowienie [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 30 listopada 2009 r. Nr: [....] w przedmiocie oddalenia zarzutu na prowadzone postępowanie egzekucyjne p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącej o ustanowienie pełnomocnika Wraz z zażaleniem do Naczelnego Sądu Administracyjnego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 czerwca 2010 roku w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych skarżąca Z.D. złożyła nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienie pełnomocnika z urzędu. We wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z 25-letnim synem M. oraz 23-letnią córką J. Ich miesięczny dochód wynosi 2.685,67 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości 2.168,40 zł oraz dopłaty z ARiMR w wysokości 517,27 zł miesięcznie (6.210,32 zł rocznie). W skład majątku skarżącej wchodzi nieruchomość rolna o areale 2,96 ha. Nie posiada ona natomiast żadnych oszczędności, jak również cennych ruchomości o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy Z.D. podniosła, iż nadal źródłem dochodu skarżącej jest stała praca w [....], z takim samym uposażeniem, jakie skarżąca deklarowała we wniosku z dnia 15 kwietnia 2010 roku. Na utrzymaniu skarżącej pozostaje dwoje dorosłych studiujących zaocznie dzieci, które nigdzie nie pracują. Syn M. ma orzeczenie o niepełnosprawności. Ze względu na problemy ze wzrokiem nie może ciężko pracować fizycznie, a pracy w biurze nie może znaleźć. Córka może pracować i w roku bieżącym podjęła taką próbę. Zarejestrowała się Urzędzie Pracy, niestety nie udało jej się dostać nawet na staż. Wydatki skarżącej przedstawiają się następująco: energia elektryczna, woda, opał, telefon – ok. 400 zł miesięcznie, najem siły roboczej i maszyn do utrzymania kultury rolnej ziemi średnio rocznie 3.800 zł (tj. ok. 300 zł miesięcznie), czesne za studia córki 230 zł miesięcznie (2.760 zł rocznie), czesne za studia syna 250 zł miesięcznie (3.000 zł rocznie), utrzymanie, wyżywienie, dojazdy na studia dzieci, zakup książek oraz inne nieprzewidziane wydatki pochłaniają resztę pieniędzy. Czasem skarżąca zmuszona jest pożyczać pieniądze od koleżanek. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje między innymi ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 w/w ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną i życiową (do takich osób można zaliczyć m. in. bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia) nie mogą ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowym bez wywołania uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Udzielenie prawa pomocy stanowi dofinansowanie jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, niepubl.). W niniejszej sprawie skarżąca korzysta z przyznanego jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie w połowie od wpisu sądowego od złożonej skargi. W ocenie orzekającego prawo pomocy w tym zakresie stanowi wystarczającą pomoc państwa w sytuacji majątkowej skarżącej. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach związanych z postępowaniem sądowym, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca dysponuje stałym pewnym dochodem z tytułu wynagrodzenia za pracę. Uzyskuje także dochody z dopłat do gruntów z ARiMR. Jako właścicielka nieruchomości rolnej ma możliwość korzystania z pożytków naturalnych, co obniża koszty utrzymania. Zdaniem orzekającego z uzyskiwanych dochodów skarżąca ma możliwości poczynienia oszczędności na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, jeśli jego udział uznaje za konieczny. Na marginesie należy dodać, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 w/w ustawy). Uzupełnieniem tej regulacji jest przewidziany w art. 140 § 1 ustawy obowiązek Sądu pouczania stron działających bez adwokata lub radcy prawnego o terminie i trybie zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z 2002 r. ze zmianami).