II SA/Kr 260/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Szkodzińska po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.N. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 17 grudnia 2012 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 17 grudnia 2014 r. skarżąca M.N. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką pełnoletnich dzieci (córka – 21 lat i syn 25 lat). Źródłem utrzymania rodziny są wynagrodzenia za prace pobierane przez skarżącą w wysokości 2000 zł (kwota brutto) oraz jej małżonka w wysokości 1800 zł (kwota brutto). Córka studiuje i nie pracuje. Nie mają oszczędności, ponieważ zostały one przeznaczone na remont domu, ponadto "znaczną część" pieniędzy pochłania zakup lekarstw. Skarżąca zadeklarowała, że posiada dom o pow. 180 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 1,25 ha. Syn skarżącej jest natomiast właścicielem nieruchomości o pow. 0,87 ha. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 lutego 2015 r. oddalił wniosek o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, podkreślając, że poniesienie kosztów sądowych będzie dla niej "uciążliwe", gdyż pomimo uzyskiwanych dochodów ponosi liczne wydatki związane z utrzymaniem czteroosobowej rodziny oraz studiowaniem córki. Należy zaznaczyć, że będący przedmiotem rozpoznania wniosek jest czwartym z kolei wnioskiem o przyznanie prawa pomocy jaki skarżąca złożyła w niniejszej sprawie. W postanowieniu z dnia 9 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek wskazując, że skarżąca mimo wezwania do uzupełnienia wniosku nie wyjaśniła w jaki sposób wykorzystywane są nieruchomości gruntowe, jakie są koszty dotyczące opłaty za studia dzieci; nie przedłożyła zeznań podatkowych własnych oraz męża za 2012 r., zaświadczeń z urzędu komunikacji o pojazdach zarejestrowanych na nazwisko skarżącej oraz wspólnie z nią gospodarujących, rachunków bankowych skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z ostatnich trzech miesięcy. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na wezwanie uniemożliwiło sądowi dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na ww. postanowienie, podzielając stanowisko sądu I instancji, że niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 p.p.s.a. dodatkowych wyjaśnień uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Ponowny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy powinien być rozpoznany w świetle unormowań zawartych w art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Skarżąca wniosła o przyznanie zwolnienia od kosztów, zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarżąca winna zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jak również, że jej sytuacja uległa pogorszeniu. W pierwszej kolejności należy wskazać, że przyznanie pomocy prawnej zarezerwowane jest tylko i wyłącznie dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to instytucja, która została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Dokonując analizy kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie sąd uznał, że skarżąca nie należy do osób ubogich, które obiektywnie nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim należy podkreślić, że mimo zakwestionowania w poprzednio wydanym postanowieniu rzetelności sporządzonego oświadczenia o stanie majątkowym, skarżąca - składając kolejny wniosek - zawarła w nim podobnie lakoniczny opis sytuacji majątkowej rodziny. Zasadnicza różnica między złożonymi oświadczeniami sprowadza się do tego, że w dniu 7 marca 2014 r. skarżąca podała, że obydwoje dzieci studiują zaocznie, podczas gdy w obecnie analizowanym oświadczeniu wskazała jedynie na koszty związane z utrzymaniem studiującej, bezrobotnej córki, nie wyjaśniając czym obecnie zajmuje się jej syn i czy uzyskuje jakiekolwiek dochody. Co więcej, skarżąca nie wspomina już zadłużeniu w jakie popadła w związku z chorobą, a następnie pogrzebem zmarłej matki. Zamiast tego nadmienia, że ponosi znaczne, bliżej nieokreślone, wydatki na leki, w związku z tym, że wraz z mężem jest w wieku przedemerytalnym. Sąd zwraca uwagę, że sposób prowadzenia obecnie postępowania w przedmiotowej sprawie przez skarżącą rodzi wątpliwości, czy celem podejmowanych czynności procesowych jest nadal kontrola zaskarżonej decyzji. Składanie kolejnych wniosków i zażaleń mimo jednoznacznej treści wydanych w sprawie orzeczeń, jak i pouczeń co do trybu zaskarżenia (jak w przypadku wymogu sporządzenia skargi kasacyjnej, czy zażalenia na odrzucenie skargi kasacyjnej przez profesjonalistę) powodują niepotrzebne przedłużenie postępowania sądowego. W tej sytuacji sąd uznał, że ponowne wezwanie skarżącej do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe informacje, które pozwoliły na ustalenie jej rzeczywistej sytuacji finansowej za bezprzedmiotowe i niecelowe. Jest bowiem oczywiste, że gdyby skarżącej zależało na przyznaniu prawa pomocy, to wniosek zostałby sporządzony z należytą starannością i zawierał wszystkie żądane wcześniej przez sąd dane. Konkludując sąd stwierdza, że M.N. , wnosząc po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy winna wykazać, że okoliczności jakie stały się podstawą poprzedniego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Tymczasem skarżąca w żaden sposób nie odniosła się do wcześniejszych ustaleń sądu, ponownie w sposób wybiórczy i nierzetelny charakteryzując swoją sytuację materialną. Złożone oświadczenie w zakresie posiadanego majątku w istocie stanowi powtórzenie informacji zawartych we wcześniejszym wniosku. W związku z powyższym sąd wskazuje, że nie jest obowiązany do prowadzenia dochodzenia w celu ustalenia rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.