II SA/Kr 262/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 21 grudnia 2016r. znak: [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W dniu 12 kwietnia 2017r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze swej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 21 grudnia 2016r. wydaną w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej. Strona skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia pełnomocnika. Skarżąca wskazuje, iż jest osobą starszą, zamieszkałą 120 km od K., dlatego nie jest w stanie reprezentować przed sądem swoich interesów osobiście. Utrzymuje syna, który nie ma własnych dochodów. Jedynym źródłem finansów w rodzinie jest jej emerytura. Skarżąca przedstawia odcinek poświadczający otrzymywaną emeryturę, faktury za media, decyzje podatkowe. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z synem. Rodzina utrzymuje się z emerytury skarżącej w kwocie 1368,19 zł. Syn skarżącej nie ma własnych dochodów. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom o pow. 53 m2 i wartości ok. 200 000 zł oraz działkę o pow. 0,23 ha. Wnioskodawczyni nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Przedstawiono rachunku za media – prąd 99,83 zł, gaz 30 zł, podatek 318 zł, opał 3000 zł rocznie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość stałych miesięcznych dochodów ( 1378 zł ), brak możliwości podjęcia każdego, dowolnego zatrudnienia ze względu na stan zdrowia i wiek, zwyczajowe i wykazane koszty utrzymania , konieczność utrzymania osoby nie mającej własnego dochodu- w kontekście wymaganych kosztów sądowych - nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z powyższym, zwolnienie strony od konieczności uiszczenia tychże kosztów uznano za uzasadnione. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie radcy prawnego, stwierdzono, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie, w aktualnej sytuacji materialno – rodzinnej ponieść również kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny. Orzekający przy uznaniu czy wnioskodawcy należy przyznać radcę prawnego z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę jedynie przesłanki ekonomiczne i sytuację materialną wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje cytowanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, sytuacja rodzinno – bytowa strony nie uzasadnia przyznanie jej pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu – a zatem prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie wykazano bowiem czy skarżąca osiąga dochód z posiadanej działki o pow. 0,23 ha, nie wyjaśniono, czy syn skarżącej nie podejmuje pracy z uwagi np. na stan zdrowia czy też osiąga dochody np. z posiadanej nieruchomości gruntowej, czy ma dochody okazjonalne, zasiłki itp. Skarżąca nie wykazuje ponadto żadnych innych , nadzwyczajnych okoliczności wpływających na jej sytuację materialną jak np. koszty specjalistycznego leczenia, obciążenia kredytowe , zdarzenia losowe. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi bowiem na regulację zawartą w art. 134 oraz art. 140 nie mają uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego prawnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Nie można stwierdzić jednoznacznie, iż skarżąca do takich osób należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie pełnym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie dla niej radcy prawnego, szczególnie wobec okoliczności , iż jego udział aktualnie nie jest obligatoryjny a uczestniczenie w rozprawie sądowej nie jest obowiązkowe - należy uznać za przedwczesne i nieadekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej skarżącej. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 w zw. z art. 258 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).