II SA/Kr 267/12

`Sygn. akt II SA/Kr 267/12 P O S T A N O W I E N I E Dnia 20 marca 2013r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2013r na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 1 grudnia 2011r. znak. [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. `Sygn. akt II SA/Kr 267/12 U Z A S A D N I E N I E W dniu 25 lutego 2013r. skarżąca A. W., działając przez swego pełnomocnika, złożyła kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie swej skargi na decyzję Wojewody [...] wydaną w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę . Skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy z uwagi na brak własnych dochodów, bezrobocie od czerwca 2012r. Wskazuje, iż nieruchomość, której jest właścicielem jest obciążona na rzecz darczyńców i nie przynosi dochodów. Ponadto przytacza argumenty dotyczące merytorycznej strony swej skargi i całego postępowania sądowego. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Poprzednie wnioski skarżącej złożone do przedmiotowej sprawy, w zakresie zwolnienia jej od kosztów sądowych oraz ustanowienia dla niej adwokata z urzędu zostały rozpoznane odmowie ( postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2012r. oddalające zażalenie skarżącej na postanowienie WSA w Krakowie wydane w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy ). Zgodnie z art.165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z tym wnioskodawca ma prawo do składania wielokrotnie wniosków o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Zgodnie natomiast z orzeczeniem NSA z 20 października 2005r. II FZ 651/05 - wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, umotywowanego chęcią wniesienia skargi kasacyjnej jest zmianą okoliczności sprawy, o której mowa w art. 165 p.p.s.a. Sąd zaś nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego rozstrzygnięcia byłoby istotne ograniczenie prawa strony do sądu, zwłaszcza poprzez uniemożliwienie wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na obligatoryjne jej sporządzenie przez profesjonalnego prawnika. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca jest osobą gospodarującą wspólnie z matką. Jak wskazuje skarżąca, rodzina utrzymuje się z emerytury matki w wysokości 1500 zł. Sama wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną od czerwca 2012r., zarejestrowaną w GUP bez prawa do zasiłku. Wcześniej skarżąca przebywała na terenie USA gdzie uczyła się i brała udział w szkoleniach z zakresu księgowości prowadzonych przez [...]. Aktualnie – jak wskazano – skarżąca jest osobą poszukującą pracy w kraju i za granicą. Ponadto – jak wynika z dokumentów i oświadczeń wnioskodawcy nadesłanych na wezwanie Sądu – skarżąca nie prowadzi gospodarstwa domowego z ojcem, który opłaca jedynie podatki, ubezpieczenia osobiste i majątkowe. Jak dodano – ojciec nie płaci na dziecko alimentów, gdyż uważa, że dorosła, bezrobotna córka winna otrzymać pomoc od Państwa. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada ona dom drewniany do kapitalnego remontu na działce 45 arowej . Dom, w którym skarżąca jest zameldowana w K. należy do jej matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Strona nie wskazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Na wezwanie Sądu skarżąca oświadczyła, iż nie posiada rachunków bankowych, nie ma samochodu ani maszyn rolniczych. Jak dodała w uzupełnieniu wniosku, skarżąca poszukuje pracy w kraju i za granicą, jednakże do dnia dzisiejszego nie podjęła zatrudnienia z przyczyn od niej niezależnych. Jak wskazano powyżej, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy jest jej kolejnym wnioskiem w niniejszej sprawie, a zmiana rozstrzygnięcia , które nastąpiło, odmawiające jej przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie, byłoby możliwe po wykazaniu przez wnioskodawczynię, iż jej sytuacja zmieniła się w stosunku do poprzednio ocenianej w istotny sposób, wpływający na pogorszenie jej stanu majątkowego i bytowego. Mając na uwadze powyższe nie uznano, aby skarżąca wykazała, iż jej sytuacja majątkowa uległa jakiejkolwiek zmianie uzasadniającej odmienną ocenę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację skarżącej, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała aby w jakikolwiek sposób zmieniła się jej sytuacja materialna na gorszą czy bardziej uzasadniającą przyznanie jej prawa pomocy w porównaniu z tą, która była przedmiotem rozważań NSA w grudniu 2012 roku. Skarżąca co prawda nadal jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, jednakże, jak wynika z oświadczeń, aktualnie poszukuje pracy w kraju i za granicą. Enigmatyczne stwierdzenie, iż skarżąca również poza granicami kraju poszukuje pracy świadczy o jej możliwościach przebywania za granicą i również tam starania się o podjęcie zatrudnienia, a to, jak wiadomo choćby z doświadczenia życiowego, wiąże się ze znacznymi kosztami choćby samego utrzymania. Wnioskodawczyni, mimo wezwania, nie wyjaśniła, gdzie aktualnie przebywa za granicą i na czyj koszt. Skarżąca nadal nie wyjaśnia jaki jest majątek i zarobki ojca. Samo stwierdzenie, iż ojciec nie prowadzi ze skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż uważa, że to Państwo powinno zająć się bezrobotną dorosłą córką jest niewystarczające i sprawia wrażenie próby obejścia odpowiedzi na powyższe wezwania sądu. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała zatem w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnych na obecnym etapie kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie strony od wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych czy też ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny. Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz zasadności udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Orzekający przy ocenie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bierze zatem pod uwagę jedynie sytuacje materialną wnioskodawcy, oceniając czy wymaga ona pomocy ze strony Państwa. W przedmiotowej sprawie sytuacja skarżącej – oceniana wielokrotnie w 2012r i obecnie nie różni się na tyle, aby uzasadniać przyznanie jej pomocy również w zakresie ustanowienia dla niej adwokata z urzędu. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 i art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla strony adwokata byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę aktualnie wymaganych kosztów sądowych, czy oddalenie jej wniosku o przyznanie adwokata, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest konieczny, nie naraża skarżącej na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).