II SA/Kr 267/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 18 września 2015r na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na postanowienie Wojewody [...] z dnia 22 grudnia 2014r. Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu . W dniu 27 lipca 2015r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na postanowienie Wojewody z dnia 22 grudnia 2014r. wydane w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż mieszka sama, natomiast pomaga jej synowa i syn. Ma umiarkowany stopień niepełnosprawności, świadczenie jakie otrzymuje to renta z ZUS w kwocie 674,39 zł. Dodaje, iż spłaca kredyt budowlany w racie 657 zł miesięcznie. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z renty ZUS w kwocie 674,39 zł oraz pomocy syna i synowej. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada ona dom o pow. 10x11 m2, niewykończony oraz 18,09 ha nieruchomości gruntowej . Wnioskodawca nie wykazuje cennych ruchomości ani oszczędności. Na wezwanie orzekającego do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez : wyjaśnienie i określenie wysokości i formy pomocy świadczonej przez syna i synową z jednoczesnym oświadczeniem, czy prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe, a w razie odpowiedzi twierdzącej podanie ich dochodów, majątku oraz oszczędności, przedstawienie dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego wraz z dopłatami z Unii Europejskiej, wyjaśnienie, czy skarżąca osiąga dochody z innych źródeł np. dzierżawy, zasiłków etc, wyjaśnienie, z jakich środków pokrywany jest kredyt budowlany, oświadczenie czy posiada samochód, a także przedstawienie rachunków bankowych – skarżąca na powyższe wezwanie nie odpowiedziała wcale. Wezwanie do uzupełnienia braków otrzymała 7 sierpnia 2015r. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie pokryć kosztów ustanowienia radcy prawnego we własnym zakresie. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie we własnym zakresie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Dane zwarte w złożonym przez nią oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącej o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno wysokości uzyskiwanych dochodów potwierdzonych stosownymi dokumentami skarbowymi, obciążeń kredytowych, szczegółowych danych majątkowych, okoliczności związanych z pomocą syna i synowej, dochodami z posiadanego gospodarstwa rolnego, jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Okoliczności tych skarżąca nie wyjaśniła w żaden sposób. Nie przedstawiła danych, dokumentów czy oświadczeń dotyczących kredytu, kosztów utrzymania, posiadanego majątku, samochodów, oszczędności, kosztów leczenia, pomocy rodziny, dochodów z ponad 18 ha gospodarstwa rolnego. Nieudzielanie przez skarżącą informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż orzekający nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Orzekający ma bowiem wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego skarżącej, dochodów rodziny, obciążeń budżetu domowego . Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Poniesienie zaś kosztów sądowych może być tylko czasowe, gdyż stronie będzie przysługiwał na zasadach art. 200, 203 cyt. ustawy zwrot kosztów sądowych w przypadku uwzględnienia jej skargi. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).