II SA/Kr 2671/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie AWSA Dorota Dąbek WSA Halina Jakubiec (spr.) Protokolant Dorota Hajto po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2004r sprawy ze skargi B. K. na decyzję Wojewody z dnia 6 sierpnia 2001r Nr [...] w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego -skargę oddala- Decyzją z dnia [...] .2001r Wojewoda utrzymał w mocy orzeczenie Starosty [...] z dnia [...] .2001r o uznaniu B. K. za osobę bezrobotną od dnia [...] .2001r i przyznaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych od [...] .2001r oraz odmawiającym przyznania jej prawa do zasiłku przedemerytalnego. W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji powołując się na przepisy stanowiące załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ( Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późniejszymi zmianami), zarządzenia Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30.03.1985r (Dz. U. Nr 1-3, poz.1)zakwestionował świadectwo pracy w szczególnych warunkach wystawione przez "[...] " S.A. w [...], w którym zaliczono okres pracy B. K. od [...] .1994r do [...] .1999r na stanowisku "samodzielny referent w dziale przygotowania produkcji" jako pracę w szczególnych warunkach wymienionych w dziale XIV poz. 5 pkt 5 zarządzenia -tj. operatora monitorów ekranowych. Ocenę swą organ umotywował przedstawionym przez zakład pracy w toku postępowania administracyjnego zakresem obowiązków Skarżącej na tym stanowisku, z którego wynika, iż nie była to stała i w pełnym wymiarze praca przy obsłudze komputera. Odmówiono także uznania za pracę w szczególnych warunkach zatrudnienia w charakterze rozdzielcy w okresach od [...] .1977r do [...].1980r oraz od [...].2000r do [...].2001r, gdyż stanowisko takie nie zostało wymienione w wykazie stanowisk pracy kwalifikowanych do pracy w warunkach szczególnych wydanym przez "[...]" S.A. w dniu [...].2000r. Natomiast jako pracę w szczególnych warunkach zaliczono pracę na stanowisku malarza od [...].1976r do [...].1977r oraz uznano, że część z okresu pracy na stanowisku samodzielny referent techniczny i referent wydziałowy ze względu na lokalizację w mistrzówce znajdującej się w hali produkcyjnej podlega zaliczeniu jako praca w szczególnych warunkach, jednakże zważywszy iż w grę wchodzi okres od [...].1999r do [...].1999r, [...].2000r do [...].2001r i [...].1977r do [...].1980r, nie zostałby spełniony warunek udokumentowania co najmniej 15 lat okresu pracy w warunkach szczególnych, co w przypadku skarżącej jest warunkiem koniecznym do przyznania zasiłku przedemerytalnego ( art. 37 j ust.2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu - Dz. U. z 2001 Nr 6 poz. 56). W skardze na decyzję B. K. domagała się stwierdzenia nieważności decyzji lub jej niezgodności z prawem, gdyż dokonana przez organy ocena świadectwa pracy w szczególnych warunkach i uznanie, że zatrudnienie na stanowiskach rozdzielcy produkcji ( w okresach [...].1977r - [...].1980r i [...].2000r-[...].2001r), samodzielnego referenta w dziale przygotowania produkcji ([...].1994r - [...].1999r), nie jest pracą w szczególnych warunkach w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r( op. cit), stanowi rażące naruszenie prawa. Zdaniem Skarżącej ani Urząd Pracy w [...] działający imieniem Starosty [...], ani Wojewoda [...] nie są organami upoważnionymi do oceny świadectw pracy, jak również stwierdzenia wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Tego rodzaju stwierdzenia należą do wyłącznej kompetencji pracodawcy, a przedłożone świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, bezwzględnie wiążą organy administracji. Do skargi dołączono opinię biegłego sądowego z zakresu bhp Sądu Okręgowego w [...] wykonaną przez mgr W. Ś. na zlecenie prywatne, a dotyczącą - co wynika z jej tytułu - interpretacji definicji wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, zasad kwalifikacji w tym zakresie stanowisk pracy i wykonywanych robót w odmiennych warunkach pracy występujących w "[...]" S.A. w [...]. Przytoczona na poparcie skargi opinia wskazuje między innymi, iż stosowana przed rokiem 1983 terminologia stanowisk pracy znacząco różniła się od terminologii zawartej w załączniku nr 1 zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego. Nadto zachodzące w zakresie pracy zmiany organizacyjne powodowały łączenie wielu stanowisk, a tym samym ich nazwy. Z tego powodu opiniujący, a w ślad za nim Skarżąca wyraża pogląd, że istotą spełnienia warunku wystarczającego w zakresie kwalifikacji stanowisk pracy do wykonywanej przez pracowników pracy w warunkach szczególnych jest jej rodzaj wymieniony w wykazie A rozporządzenia Rady Ministrów (wyżej wymienionego), a nie dosłowne nazwy danego stanowiska zawarte w załączniku nr 1 zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego. Opinia wskazuje na ustanowione przez Polski Komitet Normalizacyjny procedury dotyczące postępowania w zakresie przeprowadzania na danym stanowisku oceny warunków pracy i ich oddziaływania na zdrowie pracownika (uchwała nr 1/200 - z dnia 11 stycznia 2000r). Ponadto zdaniem Skarżącej załącznik Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego nie uwzględnia faktu iż realizacja zadań związanych z danym stanowiskiem pracy wiąże się ze zmianami wynikającymi z postępu technicznego. Poza zarzutem kwestionującym kompetencje organu do oceny wykonywanej pracy w szczególnych warunkach, a także sam sposób dokonania oceny. Skarżąca domagała się przeprowadzenia przez organy dowodu z opinii biegłego - w trybie art. 84 §1 kpa, a także podniosła, iż organy administracji nie dały możliwości w prowadzonych postępowaniach wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań i dowodów przed wydaniem zaskarżonych decyzji, naruszając ustawową zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym oraz przepis 81 kpa. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Określenie zawarte w świadectwie pracy z dnia [...] .2001r, że rozdzielca jest stanowiskiem wymienionym w dziale XIV poz. 12 pkt 4 załącznika nr 1 zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985r (w/w) nie jest zgodne z tym przepisem ani działem XIV poz. 24 wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r (op. cit), jak również nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Nie zostało wystarczająco udokumentowane w jakim okresie skarżąca będąc zatrudniona na stanowisku samodzielny referent ds. dokumentacji warsztatowej wykonywała pracę w pomieszczeniu mistrzówki znajdującej się wewnątrz hali produkcyjnej a w tych okolicznościach tzn. gdy praca ta wykonywana była w bezpośrednim sąsiedztwie hali produkcyjnej, może w tym zakresie podlegać zaliczeniu jako zatrudnienie wykonywane w szczególnych warunkach w rozumieniu wyżej powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutgo 1983r. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zarzuty podnoszone w skardze nie mogą odnieść zamierzonego skutku. Stanowisko Skarżącej, iż organy administracji były związane treścią przedłożonego przez nią świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych nie znajduje uzasadnienia prawnego. Wprawdzie świadectwo pracy jest dokumentem szczególnym, ale samo przez się nie tworzy praw podmiotowych ani ich nie pozbawia. Nie posiada też cech wyłączności w zakresie dowodowym, gdyż żaden przepis szczególny nie przyznaje mu takiego charakteru. Jako dokument korzysta z domniemania prawdziwości (np. art. 244 kpa) w zakresie stwierdzenia faktów, od których zależy nabycie lub utrata praw podmiotowych lecz domniemanie to może zostać obalone (np. art. 252 kpa) w postępowaniu o realizację tych praw. Dowód przeciwko stwierdzeniom-świadectwo pracy jako dokumentu w ramach postępowania może być przeprowadzony w każdym czasie (por. uchwała SN z dnia [...] .1990r [...]). Przepis art. 76§ 3 kpa wprost stanowi o możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów urzędowych(§1) lub sporządzonych przez organy jednostek organizacyjnych (§2), pozostawiając równocześnie- co wynika z treści art. 80 kpa swobody oceny przez organy administracji zebranego materiału dowodowego. Ocena materiału dowodowego tj. świadectwa pracy, przedstawionego przez zakład pracy angażu z 31.08.1994r oraz zakresu obowiązków samodzielnego referenta ds. przygotowania produkcji jest zgodna ze znajdującą się w aktach wykazem stanowisk pracy kwalifikowanych do pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze występujących w "[...]" S.A. w [...] stanowiących zarządzenie Prezesa Zarządu - Dyrektora Generalnego tej Spółki z dnia [...].2000r. Organy wskazały kryteria dokonanej oceny i przyczyny odmowy zaliczenia spornych okresów jako pracy w szczególnych warunkach. Mianowicie kryterium tym jest m in. wspomniany wyżej wykaz ustalający jako obowiązujący w "[...]" S.A. w [...] zaktualizowany zakładowy wykaz stanowisk pracy kwalifikowanych do pracy w warunkach szczególnych oraz kryterium wykonywania pracy stale i w pełnym wymiarze godzin w kontekście zakresu obowiązków na danym stanowisku. To ostatnie kryterium zadecydowało o odmowie uznaniu pracy na stanowisku samodzielny referent w dziale przygotowania produkcji (od [...].1994r do [...].1999r) jako operator monitorów ekranowych. Zakres obowiązków na tym stanowisku nie wykazał, iż wymagało ono stałej i w pełnym wymiarze godzin obsługi monitorów ekranowych a sam fakt, że stanowisko pracy jest wyposażone w komputer nie przesądza o jego kwalifikacji. Dokonanej przez organy ocenie, nie można zarzucić dowolności skoro wskazane zostały obiektywne kryteria zastosowane do jej dokonania. Powołana przez Skarżącą uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13.09.1988 r, a w szczególności jej uzasadnienie istotnie wskazuje na uzupełniający charakter wykazów ustalonych przez ministra w stosunku do wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r (op.cit.), jednocześnie sens tego stwierdzenia jest wyłącznie taki, iż pominięcie danego stanowiska w wykazie ustalonym przez właściwego ministra nie pozbawia uprawnień wynikających z tego rozporządzenia w sytuacji gdy stanowisko to wykazane zostało w załączniku. W przypadku wnioskodawczyni sytuacja taka nie zachodzi gdyż stanowisko samodzielnego referenta w dziale przygotowania produkcji ani ds. dokumentacji warsztatowej czy rozdzielcy produkcji nie jest w wykazach tych wskazane a jak już wspomniano sam fakt posługiwania się komputerem nie jest tożsamy z zaliczeniem stanowiska jako pracy przy obsłudze monitorów komputerowych. W tym celu należałoby wykazać, iż zakres obowiązków na tym stanowisku wymagał stałej i w pełnym wymiarze czasu takiej obsługi, podobnie jak w przypadku lokalizacji stanowisk pracy w bezpośrednim sąsiedztwie stanowisk spawalniczych. Braki co do wykazania okresu w którym stanowisko to posiadało taką lokalizację uniemożliwiają kwalifikację stanowiska pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach. Zarzut pominięcia Skarżącej w kontaktach organu z zakładem pracy nie jest uzasadniony , gdyż sprowadzały się one do żądania dokumentów, które dla Skarżącej były dostępne w Zakładzie jak również - co wynika z ich charakteru (zakres obowiązków i angaże) - znane. Postępowanie to nie polegało na ustaleniu okoliczności faktycznych w rozumieniu art. 81 kpa, lecz badania zgodności i spójności dokumentów znanych stronie postępowania. Postępowanie także nie wymaga specjalistycznej wiedzy uzasadniającej powołanie biegłego. Nadto rola biegłego nie może polegać na interpretacji przepisów które organ zamierza w danej sprawie stosować, poprzez rozszerzenie zakresu zastosowania danego aktu prawnego do sytuacji, których ten akt nie obejmował. Należy przy tym mieć na uwadze, że wykazy stanowisk pracy jako wykonywanej w warunkach szczególnych mają charakter taksytywny a nie przykładowy. Stąd o ile brak jest podstaw do zaliczenia konkretnych stanowisk do wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r lub wykazach sporządzonych przez odpowiednich ministrów, interpretacja rozszerzająca extra legem - nie jest dopuszczalna. Dołączona do skargi opinia specjalisty ds. bhp mgr W. Ś. wskazuje wynikające z przepisów prawa kryteria definicji wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze z uwzględnieniem warunków pracy występujących w "[...]" S.A. w [...]. Skarżąca nie wykazała w jaki sposób opinia ta miałaby potwierdzić jej argumentację co do uznania spornych stanowisk i spornego okresu za pracę w warunkach szczególnych dlatego nie można przyjąć, iż uchybienie organu polegające na pominięciu tej opinii w postępowaniu wyjaśniającym co do przedłożonego przez Skarżącą świadectwa pracy, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 37 j ustawy z dnia 17 grudnia 1994r o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (DZ. U. z 2001 r Nr 6 poz. 56) . Zasiłek przedemerytalny przysługuje osobie spełniającej określone warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn lub-25 lat dla kobiet i 30 lat dla mężczyzn ale w tym wypadku co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. B. K. udokumentowała co jest poza sporem 27 lat 5 miesięcy i 20 dni okresu uprawniającego do zasiłku, natomiast nie wykazała 15-letniego okresu wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Odmowa uznania świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych będąca wynikiem dokonanej przez organy oceny dokumentacji uzyskanej z zakładu pracy nie narusza prawa ani nie przekracza granic wyznaczonych art.80 kpa, jak również nie doszło do uchybień mogących mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Z tego względu skargę oddalono na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270), której zastosowanie do rozpoznania niniejszej sprawy wynika z treści art. 97 §1 ustawy z dnia jw. Przepisy wprowadzające (Dz.U. Nr 153 poz. 1271. z zm.).