II SA/Kr 269/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2010r na posiedzeniu niejawnym wniosku M.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 11 grudnia 2009r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego w 4/5 części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 28 maja 2010r. skarżący M.G. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2009r. wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego z uwagi na niskie dochody rodziny. Wskazuje, iż obydwoje z żoną są rencistami, pozostającymi w stałym leczeniu kardiologicznym. Dodaje, iż z powodu perturbacji prawnych z Gminą K. w chwili obecnej opłaca koszty sądowe w wysokości 250 zł miesięcznie oraz koszty komornicze w wysokości 250 zł miesięcznie, a wszystkie obciążenia wynoszą łącznie 1 407,41 zł. Zdaniem orzekającego wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania rodziny jest renta skarżącego w wysokości [...] zł oraz emerytura małżonki w kwocie [...] zł. Łącznie zatem dochody 2 osobowej rodziny wynoszą [...] zł. Skarżący – wezwany do uzupełnienia swego wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił dodatkowo Pity za 2009r. poświadczające, iż skarżący oprócz dochodu z renty i emerytury żony nie miał innego dochodu, nie prowadzi działalności gospodarczej. Oświadczył, iż nie posiada gospodarstwa rolnego. Przedstawił szereg faktur poświadczających wydatki na energię elektryczną, gaz, zakupy leków, wydatki na cele rehabilitacyjne małżonki skarżącego. Dodatkowo wnioskodawca przedstawił rozliczenie budżetu domowego wskazując, iż przychód rodziny wynosi netto 2014,31 zł , a łączne wydatki na media, telefony, opłaty komornicze i sądowe, raty kredytu na samochód, leki wynoszą 2 532,80 zł. Wskazał jednocześnie, iż zamieszkuje wraz z żoną u swego teścia, który ze swej emerytury pokrywa część wydatków na media, wyżywienie, zakup węgla, benzyny w zamian za opiekę. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż nie posiada on na własność żadnych nieruchomości, zamieszkuje w domu swego teścia. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania innych nieruchomości, cennych ruchomości czy oszczędności. Podaje jedynie, iż jest właścicielem samochodu Seat Ibiza z 2005r. w trakcie spłacania kredytu. Dodatkowo posiada budynki gospodarcze usytuowane na działkach Gminy K. , aktualnie nie przynoszące żadnego dochodu i pozostające bez możliwości swobodnego dysponowania nimi. Wnioskodawca wskazuje, iż do 2008r. dzierżawił budynki , jednakże z uwagi na perturbacje prawne, obecnie nie ma z nich żadnych korzyści. Skarżący przedstawia ponadto rachunki bankowe, z których wynika, iż saldo na dzień 28.05.2010r. wynosiło [...] zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie należnego na obecnym etapie postępowania pełnego wpisu sądowego nie byłoby, zdaniem orzekającego, aktualnie możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego, aktualnie wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego w wysokości 500,00 zł, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny skarżącego w wysokości [...] zł, w odniesieniu do udokumentowanych wydatków na utrzymanie i leczenie, wykazanych dodatkowych obciążeń budżetu domowego w formie spłat kredytu, kosztów komorniczych - w kontekście wysokości samego wpisu - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w 4/5 części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie w części od wpisu sądowego. Orzekający zaś nie widzi podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż po pierwsze zarówno skarżący jak i jego małżonka posiadają stałe dochody z tytułu renty i emerytury. Korzystają również z pomocy teścia, który – jak sam skarżący wskazał, pomaga im w prowadzeniu domu poprzez finansowanie wyżywienia, części opłat, zakupu węgla, benzyny. Ponadto skarżący wykazuje środki finansowe na rachunku bankowym wg. stanu na dzień 28.05.2010r. jest to kwota 3 137,89 zł. Kwota ta znacznie przewyższa wysokość wymaganego wpisu sądowego. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia części wpisu sądowego, który jest wymagany na obecnym etapie postępowania w celu umożliwienia skarżącemu skorzystania z drogi sądowej, należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne . Konieczność zaś poniesienia kosztów w części tj. pozostałej części wpisu sądowego ( 100 zł ) oraz innych niż wpis od wniesionej skargi należności i opłat sądowych, które ew. będą wymagane na dalszym etapie postępowania, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, pozwala na aktualne systematyczne zgromadzenie potrzebnej ewentualnie na dalszym etapie postępowania sądowego sumy, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).