II SA/Kr 27/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja Sędziowie AWSA Kazimierz Bandarzewski WSA Elżbieta Kmiecik (del. / spr.) Protokolant: Anna Fugiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Wojewody .... z dnia [...] w przedmiocie odmowy zapłaty odszkodowania skargę oddala W dniu [....] . do Prezydenta Miasta K. wpłynął wniosek I.M. dotyczący zapłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w K. dotyczącą działki Lwh ........, o powierzchni ......... arów, która została wywłaszczona jej matce w 1954r. pod budowę obiektu [....] . We wniosku I.M. podała, iż jest jedyną spadkobierczynią A.S. , a jej matka z tytułu wywłaszczenia nie otrzymała parceli zamiennej, ani żadnego odszkodowania. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [....] działając na podstawie art. 129 ust. 5 w zw. z art. 112 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004r., Nr 261, póz. 2603 ze zm.) oraz art. 104 K.p.a. odmówił zapłaty odszkodowania za nieruchomość składającą się z parceli nieruchomość [....] o powierzchni ..... m 2 obj. Lwh .......stanowiącą własność A.S. , wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Wydział Społeczno-Administracyjny z dnia........1955r., Nr ........na rzecz Skarbu Państwa na cele .........Kolei Państwowych. W uzasadnieniu organ podał, iż wnioskodawczyni powtórnie złożyła wniosek o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość l.kat .......o powierzchni ........m2 obj. Lwh ...... stanowiącą własność jej matk i A.S. . zmarła w dniu..........1982r., a wnioskodawczyni jest jedyną spadkobierczynią, co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego dla........ Nieruchomość l.kat .......o powierzchni .......m 2 obj. Lwh .....wywłaszczona została orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Wydział Społeczno-Administracyjny z dnia.......1955r, Nr ......na rzecz Skarbu Państwa na cele [....]. Orzeczeniem z dnia [....] orzeczono o przyznaniu A.S. odszkodowania za zniszczone zasiewy, uprawy i plony w wysokości [....] zł. Uzasadniał dalej organ, że wywłaszczona parcela pozostaje w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Państwowego [....] . Z treści orzeczenia wywłaszczeniowego i obowiązujących w dacie jego wydania przepisów wynika, że ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość następowało w osobnych, indywidualnych decyzjach, po przeprowadzeniu odrębnego postępowania - zgodnie z art. 33 dekretu z dnia 26 Sygn. akt II SA/Kr 27/07 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Zarówno ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, jak i za zniszczone uprawy, zasiewy i plony poprzedzał wniosek strony. Wskazał także, iż art. 39 w/w dekretu stanowił, że roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji, a w razie sporu, co do tytułu własności nieruchomości po upływie sześciu lat od dnia ostateczności decyzji o wywłaszczeniu. Wskazując na powyższe organ stwierdził, że orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne z dniem 30 marca 1957r., a więc przed wejściem w życie ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z art. 47 ust. 1 w/w ustawy postępowania wywłaszczeniowe nie zakończone do dnia wejścia w życie były nadal prowadzone według dotychczasowych przepisów. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostawały w mocy, a odszkodowanie ustalano według przepisów dotychczasowych, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło przed dniem 1 lipca 1956r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania. Odnotował także organ, że analiza materiałów dotyczących przedmiotowej sprawy nie doprowadziła do stwierdzenia, że w okresie od 1957r. do 1960r. nastąpiła przerwa biegu przedawnienia przez jakąkolwiek czynność uprawnionej do żądania odszkodowania A.S. , która była informowana o przebiegu postępowania wywłaszczeniowego oraz o trybie dochodzenia odszkodowania. Roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość przedawniło się z dniem 30 marca 1960r. Skutkiem tego jest możliwość skutecznego uchylenia się dłużnika od zaspokojenia roszczenia i stąd też niemożliwym jest uznanie żądania wnioskodawczyni. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła I.M. podnosząc w nim, że wywłaszczona w 1954r. parcela stanowiła podstawę egzystencji jej matki, która nie godziła się na proponowane kwoty odszkodowania, lecz wnosiła o parcelę zamienną. Z uwagi na to, że ani właścicielka nieruchomości to jest jej matka, ani też ona nie otrzymały należności za zabrany grunt to nadal jest prawnym właścicielem wymienionej działki. Wojewoda ......... decyzją z dnia [....] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ przedstawił przebieg postępowania administracyjnego, przytoczył przepisy dekretu z 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu Sygn. akt II SA/Kr 27/07 i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, które uchylone zostały dopiero przez ustawę z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Wskazując na przepis art. 39 ust. 1 dekretu organ stwierdził, iż roszczenie odszkodowawcze przedawniło się z upływem 3 lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne. Podkreślił jednocześnie organ, że z uwagi na to, iż wszczęcie postępowania o wywłaszczenie w stosunku do parceli .......gm. kat. B. nastąpiło przed dniem wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, stosownie do art. 47 ust. 1 (późniejszego art. 48 ust. 1) należało je prowadzić według dotychczasowych przepisów to jest przepisów dekretu. Wskazał jednocześnie organ, iż orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia ........1955r. opatrzone zostało klauzulą ostateczności z dnia 30 marca 1957r., a zatem w tym samym dniu rozpoczął bieg 3-letni okres przedawnienia roszczenia o odszkodowanie. Roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu z dniem 30 marca 1960r. Zważył jednocześnie organ, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby bieg terminu przedawnienia został przerwany i stąd też zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wywiodła I.M., wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy. Skarżąca stwierdziła, że wywłaszczenie nieruchomości stanowiącej własność jej matki na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło bezprawnie oraz bez żadnej rekompensaty i stąd też żąda zapłacenia jej - córce A.S. , jedynej spadkobierczyni odszkodowania za bezprawnie zawłaszczoną nieruchomość. Wojewoda .........w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymują argumentację i wywody zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Sygn. akt II SA/Kr 27/07 Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo - administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, póz. 1270). W przypadku, gdy skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu (art. 151 w/w ustawy). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Legalność decyzji, aktów prawa miejscowego, aktów organów jednostek samorządu terytorialnego, aktów nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego (art. 3 § 2 p.s.a) bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialono-prawnym. Godzi się stwierdzić także, iż sąd administracyjny nie jest uprawniony, ani też władny do zastępowania organów administracji państwowej w rozstrzyganiu spraw administracyjnych, a przy orzekaniu nie uwzględnia zasad współżycia społecznego, ani też nie bierze pod uwagę argumentów natury słusznościowej, czy celowościowej. Przedmiotem oceny, w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Wojewody ....... z dnia [....] , który utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [....] o odmowie zapłaty I.M. odszkodowania za nieruchomość składającą się z parceli nr l.kat ........o powierzchni .......m 2 obj. Lwh .....stanowiącej własność A.S. Przeprowadzona w niniejszej sprawie przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna, odpowiadają prawu. Ustalony w sprawie stan faktyczny nie był kwestionowany przez skarżącą. Wywłaszczenie parceli l. kat. [....] o powierzchni ....... m2, stanowiącej własność A.S. , nastąpiło decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [....] w trybie przepisów art. 1, 10 i 21 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości Sygn. akt II SA/Kr 27/07 niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (jednolity tekst Dz. U. z 1952r, Nr 4, póz.31), zwanego dalej dekretem. Z treści art. 33 ust 1 dekretu wynikało, iż odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości ustalane było na wniosek strony. W/w przepis stanowił bowiem, że wniosek o ustalenie odszkodowania każda ze stron może złożyć do prezydium wojewódzkiej rady narodowej po zgłoszeniu wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Wykonawca narodowych planów gospodarczych może zgłosić wniosek o ustalenie odszkodowania równocześnie z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. W razie sporu co do tytułu własności nieruchomości (art. 26 ust. 3) wniosek o ustalenie odszkodowania będzie rozpatrzony po prawomocnym rozstrzygnięciu sporu. Z zebranego przez organy administracji materiału dowodowego nie wynika, aby matka wnioskodawczyni wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej odszkodowania, bądź parceli zamiennej. Takich dowodów organy nie odnalazły, a same twierdzenia skarżącej dotyczące tego, iż jej matka A.S. żądała parceli zamiennej (zawarte w treści odwołania) same w sobie, nie poparte żadnymi dowodami nie stanowią podstawy do poczynienia przez organy odmiennych ustaleń, które pozwoliłyby na przyjęcie, że doszło do przerwania biegu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Przepisy dekretu w art. 39 ust. 1 stanowiły, że roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Ustęp zaś 2 przewidywał, że w przypadkach istnienia sporu, przewidzianego w art. 26 ust. 3, przedawnienie nie biegnie w czasie od wniesienia pozwu do prawomocnego zakończenia sporu, jeżeli pozew wniesiony został w terminie jednego roku od dnia, o którym mowa w ust. 1. Przedawnienie następuje w każdym razie po upływie sześciu lat od dnia, o którym mowa w ust. 1. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że zasadnie organy uznały, iż przysługujące A.S. roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu z dniem 30 marca 1960r, a to wobec opatrzenia w dniu 30 marca 1957r. klauzulą ostateczności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [....] oraz nie zgłoszenia w tym terminie roszczenia odszkodowawczego w formie nieruchomości zamiennej (art. 30 ust. 1 dekretu) lub odszkodowania ustalonego w pieniądzach (art. 31 ust. 1 dekretu). Termin przedawnienia jest to taki termin, który ogranicza pod względem czasowym możliwość dochodzenia roszczenia majątkowego. Skutkiem jego bezskutecznego upływu jest niemożność jego dochodzenia to jest domagania się od Sygn. akt II SA/Kr 27/07 innego podmiotu prawa określonego działania lub zaniechania. Przepisy o przedawnieniu roszczeń mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Roszczenie odszkodowawcze związane z wywłaszczeniem nieruchomości ma charakter cywilnoprawny i jego zaspokojenia można żądać tylko do czasu, gdy nie nastąpi przedawnienie. Przepisy o przedawnieniu mają charakter stabilizujący stosunki prawne i gwarantują ich pewność, dopuszczenie bowiem możliwości realizowania roszczeń bez jakiegokolwiek ograniczenia w czasie prowadziłoby do sytuacji, w której strony pozostawałyby przez dziesiątki lat w niepewności co do swej sytuacji prawnej. Prawo do żądania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość może zostać zniweczone przez upływ czasu. Zatem nawet najbardziej uzasadnione roszczenia nie mogą zostać uwzględnione, jeśli strona znacznie uchybiła terminowi do wszczęcia postępowania mającego na celu realizację swojego prawa, co nastąpiło w niniejszej sprawie. Zgodzić należy się również ze stanowiskiem organów, iż przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych zostały uchylone z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. 1958r., Nr 17, poz.70), która to ustawa w art. 47 ust. 1 stanowiła, iż postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze nie zakończone będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych. Przytoczony przepis przestał obowiązywać dopiero z dniem wejście w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985r, Nr 22, póz. 99). Powyższe oznacza, iż postępowanie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, z uwagi na datę wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego winno być prowadzone, tak jak to przyjęły organy, według przepisów dekretu. Wyrażona w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasada legalności działań organów władzy publicznej oznacza, iż działają one na podstawie i w granicach Sygn. akt II SA/Kr 27/07 prawa i stąd też organy orzekające w niniejszej sprawie zobligowane były do zastosowania przepisów art. 39 ust. 1 dekretu, w tak ustalonym stanie faktycznym. Mając zatem powyższe na uwadze, w oparciu o art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz 1270) orzeczono jak w sentencji.