II SA/Kr 2711/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie : AWSA Dorota Dąbek sprawozdawca NSA Wiesław Kisiel Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2005 r sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia 4 września 2002 r , Nr : [...] w przedmiocie choroby zawodowej Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Uzasadnienie. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] decyzją z dnia 4 września 2002 r., [...] , wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa oraz art. 5 punkt 4a i art. 12 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej i §10 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1993r. w sprawie chorób zawodowych, po rozpatrzeniu odwołania M. Ł., utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] .08.2002r., Nr [...] , w przedmiocie nie stwierdzenia u M. Ł. będącego pracownikiem Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w [...] choroby zawodowej - następstw zawodowego narażenia na promieniowanie jonizujące (poz. 8 wykazu chorób zawodowych). W uzasadnieniu wskazano, że na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że M. Ł. był zatrudniony jako sanitariusz pogotowia ratunkowego, technik medyczny, laborant rentgenowski ambulansu małoobrazkowego (w latach 1976-1977) a od 1997 w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku technika i starszego technika rtg, ostatnio w SP ZOZ w [...] . Wykonane przez WSSE w [...] pomiary dozymetryczne nie wykazały przekroczeń dawek promieniowania jonizującego w punktach pomiarowych pomieszczeń pracowni rtg. Pomiary dozymetryczne dawek indywidualnych wykonane przez Instytut Medycyny Pracy w [...] wykazały dawki poniżej czułości, z wyjątkiem okresu [...].10-[...].12.1992r. (),1 mS). W orzeczeniu lekarskim [...] Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w [...] z dnia [...].12.2001r. na podstawie analizy narażenia zawodowego oraz przeprowadzonych badań laboratoryjnych nie stwierdzono zmian w układzie krwionośnym oraz w narządzie wzroku i na skórze, które można by łączyć z narażeniem na promieniowanie jonizujące. Także w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy w [...] z dnia [...] .07.2002r. wskazano, że wykonane badania hematologiczne wypadły prawidłowo. Prawidłowa była oporność osmotyczna krwinek oraz układ krzepnięcia. Funkcja szpiku nie wykazała cech patologii elementów komórkowych. Oszacowane prawdopodobieństwo udziału promieniowania jonizującego jest niskie, co zgodnie z zasadami orzecznictwa jest niewystarczające do przyjęcia zawodowej etiologii choroby. Organ II instancji stwierdził, że wobec dwóch jednobrzmiących orzeczeń lekarskich nie ustalił związku przyczynowego choroby z wykonywaną pracą. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. Ł. wniósł o uchylenie wydanej decyzji. Podkreśla, że od 1977 do kwietnia 2002r. był narażony na promieniowanie jonizujące. Od lipca 2001 r. jest pod kontrolą Poradni Hematologicznej w [...] , gdzie stwierdzono podwyższony poziom retikulocytów, ponadto anizocytozę, anizochromię, mikrocytozę, pojedyncze krwinki mogące odpowiadać sferocytom komórki o cechach monocytoidalnych. Według skarżącego schorzenia te zostały wywołane promieniowaniem jonizującym. Podkreśla także, że lekarz prowadzący odmówił mu zaświadczenia o dopuszczeniu do pracy, stwierdzając że jest chory i nie może podjąć pracy. Tymczasem organ administracyjne błędnie odmawiają uznania schorzenia za zawodowe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, odnośnie zaś poszczególnych zarzutów skargi, podniósł co następuje: Nie rozpoznano choroby zawodowej jako następstwa pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące. Stosownie do § 10 ust.1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, właściwy inspektor sanitarny wydaje decyzję w przedmiocie choroby zawodowej na podstawie orzeczenia lekarskiego placówki służby zdrowia właściwej do rozpoznawania chorób zawodowych oraz wyników dochodzenia epidemiologicznego. W niniejszej sprawie w orzeczeniach lekarskich nie rozpoznano choroby zawodowej, a wykonane pomiary dozymetryczne nie wykazały przekroczenia dopuszczalnych dawek. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, póz. 1271), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga w niniejszej sprawie została złożona w 2002r., a więc przed dniem 1 stycznia 2004r. W konsekwencji podlega rozpoznaniu zgodnie z wyżej wskazaną zasadą. W ocenie sądu wydane w niniejszej sprawie decyzje administracyjne naruszaj ą prawo. Stosownie do §1 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18.11.l983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 z późn. zm.) "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". Na pojęcie choroby zawodowej składają się zatem dwa elementy: istnienie schorzenia wymienionego w przedmiotowym wykazie oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. Zgodnie z treścią § 10 cyt. powyżej Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych, podstawą wydania przez inspektora sanitarnego decyzji w sprawie choroby zawodowej jest orzeczenie lekarskie wydane przez upoważnioną jednostkę służby zdrowia i wyniki dochodzenia epidemiologicznego. Opierając się na orzeczeniach lekarskich, orzekające w niniejszej sprawie organy administracyjne stwierdziły, że skoro dwie upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych jednostki służby zdrowia nie znalazły podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, również inspektor sanitarny nie mógł wydać pozytywnej decyzji. Podnieść jednak należy, że przedmiotowe orzeczenia lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych są w istocie opiniami w rozumieniu art. 84 §1 kpa (tak m.in. NSA w wyroku z 21 września 2001r., sygn. akt I S.A. 2870/00; z dnia 14 kwietnia 1999r., sygn. akt I S.A. 1931/98; z dnia 5 listopada 1998r., sygn. akt I S.A. 1200/98, LEK nr 45833) i jak każdy dowód winny być przez organ wszechstronnie ocenione. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 kpa. Organ nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej nie zawierającej przekonywującego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa. Mając taką opinię, organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem jej okoliczności, jakie winny być w opinii ustalone. Tymczasem wydane w niniejszej sprawie opinie lekarskie, na których obydwa orzekające w sprawie organy administracyjne oparły swe rozstrzygnięcia, nie spełniają tych wymogów, w szczególności zaś nie zawierają pełnego, przekonywującego uzasadnienia. Uzasadnienie pierwszej z wydanych w sprawie opinii (z 13.12.2001r) jest zaledwie jednozdaniowe, ograniczając się jedynie do podania konkluzji, bez jej szerszego uzasadnienia. Ta lapidarność uzasadnienia powoduje wątpliwości co do powodów takiej a nie innej treści rozstrzygnięcia. Niespójne i nadmiernie ogólnikowe jest także uzasadnienie drugiego z orzeczeń lekarskich (z 2 lipca 2002r.). Niejasny jest początkowy fragment uzasadnienia powołujący się na wyniki badań Poradni Hematologicznej w [...] . Nie wiadomo bowiem, czy te wyniki zostają w trakcie obecnych badań potwierdzone, tylko wyciąga się z nich odmienne wnioski, czy też obecne badania ich nie potwierdzają. Wątpliwości wywołuje także znajdujące się na końcu stwierdzenie, iż "oszacowane prawdopodobieństwo udziału promieniowania jonizującego jest niskie, co zgodnie z zasadami orzecznictwa jest niewystarczające do przyjęcia zawodowej etiologii choroby". Treść uzasadnienie rodzi zatem wątpliwości, czy u badanego stwierdzono jakieś schorzenia, lecz ze względu na niski stopień narażenia na promieniowanie jonizujące nie ma ono charakteru zawodowego, czy też w ogóle nie rozpoznano żadnych schorzeń. Podkreślenia wymaga również, że treść tego uzasadnienia zawiera tezy sprzeczne z prawem. Choroba zawodowa to pojęcie prawne, a nie medyczne. Lekarz nie orzeka więc w kwestii uznania choroby zawodowej, lecz stwierdza jedynie stan chorobowy i jego przyczyny. Natomiast kwalifikacji prawnej schorzenia dokonuje inspektor sanitarny, uwzględniając zagrożenie występujące w miejscu pracy, narażające na dane schorzenie. W mniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. §1 ust. 1 cytowanego powyżej Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 z późn. zm.). Jak wynika z treści orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy w [...] , jednym z powodów odmówienia uznania schorzenia zawodowego jest brak przekroczenia dopuszczalnych dawek promieniowania jonizującego, a więc brak istotnego narażenia ponadnormatywnego. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądu administracyjnego wystąpienie czynników szkodliwych w środowisku p racy nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm - wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994r., I SA 1640/93, ONSA 1995/1/28). Należy podkreślić, że istnieje przyjmowane i utrwalone w orzecznictwie domniemanie związku przyczynowego pomiędzy chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. np. wyrok SN z dnia 3 lutego 1999r" III RN 110/98, Prok.i Pr. 1999/7-8/56). Może ono być obalone poprzez wykazanie, że w konkretnym przypadku schorzenie powstało na skutek innych przyczyn. Tego jednak organ w niniejszej sprawie nie zrobił. Opierając się na tych orzeczeniach lekarskich organy administracyjne nie zwróciły się do organów orzeczniczych lekarskich o wyjaśnienie wskazanych powyżej wątpliwości, w ogóle się do tego nie ustosunkowały powielając je w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie można zatem uznać, że organy administracyjne wykonały ciążące na nich obowiązki dokonania wszechstronnej oceny opinii biegłych, na której oparły swe rozstrzygnięcie. Naruszone zatem zostały zasady wynikające z art. 80 kpa, organ nie dokonał bowiem należytej oceny zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych. Należy zatem stwierdzić, że decyzje organów obu instancji zapadły bez należytego wyjaśnienia sprawy, co naruszyło art. 7 i art. 77 §1 kpa. Dodatkowo należy wskazać, że zastrzeżenia budzą też zbyt lakoniczne uzasadnienia decyzji organu I i II instancji, które nie spełniaj ą wymogów art. 107 §3 kpa. Decyzja organu I instancji jedynie ogólnikowo powołuje się na wydane w sprawie opinie biegłych, natomiast z uzasadnienie decyzji II instancji nie wiadomo dokładnie, co jest powodem odmówienia stwierdzenia choroby zawodowej: brak schorzenia czy też istnienie schorzenia ale równocześnie brak związku przyczynowego pomiędzy tym schorzeniem a narażeniem zawodowym. Organ ogólnikowo powołuje bowiem obydwie przyczyny. Wadą przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania jest również naruszenie przez organ obowiązku pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądu administracyjnego (por. m.in. wyrok NSA z 5 kwietnia 2001r., II SA 1095/00, LEX nr 53441 oraz wyrok NSA z 17 lipca 2003r., SA/Bd 1271/03, ONSA 2004/2/83) brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie, uzasadnia wniosek, że organ naruszył obowiązek ustalony w art. 10 §1 kpa Przeprowadzone zatem w przedmiotowej sprawie postępowanie administracyjne było dotknięte wadami. Stwierdzone przez Sąd naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art 145 §1 pkt 1 litera a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz uchybienia proceduralne, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 litera c tej ustawy, stanowią podstawę do uchylenia decyzji obu instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne winny w sposób prawidłowy i wyczerpujący przeprowadzić postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie choroby zawodowej, uwzględniając w tym zakresie zawarte powyżej wskazówki Sądu. Dopiero wydane w oparciu o takie postępowanie rozstrzygnięcie nie będzie obarczone wadami prawnymi. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji.