II SA/Kr 2728/03
WyrokWSA w Krakowie2006-01-18
Skład orzekający: Bożenna Blitek, Elżbieta Kremer, Tadeusz Wołek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy opuszczenie lokalu stałego pobytu przez osobę odbywającą karę pozbawienia wolności, która po jej odbyciu nie została wpuszczona do lokalu przez właścicielkę, może być uznane za dobrowolne opuszczenie lokalu w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych?Ratio decidendi
Opuszczenie lokalu stałego pobytu przez osobę odbywającą karę pozbawienia wolności, która po jej odbyciu nie została wpuszczona do lokalu przez właścicielkę, nie może być uznane za dobrowolne opuszczenie lokalu w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organy administracji publicznej naruszyły prawo, uznając takie opuszczenie za dobrowolne, mimo braku podjęcia przez stronę środków prawnych w celu obrony posiadania, gdy oczywiste było uniemożliwienie powrotu do lokalu.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wymeldowania J.G. z pobytu stałego na wniosek D.K. Organ pierwszej instancji, a następnie organ odwoławczy (Wojewoda), uznały, że J.G. dobrowolnie opuścił lokal, mimo że przebywał w nim do 1997 r., a następnie odbywał karę pozbawienia wolności do 2002 r. Po opuszczeniu zakładu karnego J.G. twierdził, że D.K. uniemożliwiła mu powrót do domu, wymieniając zamki. Skarżący podnosił, że podejmował próby powrotu i interweniował w różnych urzędach, jednak nie uzyskał pomocy. Organy uznały te działania za niewystarczające do uznania opuszczenia lokalu za niedobrowolne, skupiając się na braku formalnego postępowania o przywrócenie posiadania przed sądem powszechnym.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, określił, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, oraz zasądził od Wojewody na rzecz skarżącego zwrot wpisu.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Elżbieta Kremer WSA Tadeusz Wołek (Spr.) Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Wojewody z dnia 1 października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. określa, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego J.G. kwotę [...],- (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu wpisu.
Burmistrz Miasta i Gminy P. decyzją z dnia [...] 2002 r. nr [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 2001 r., Nr 87, poz.. 960 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego(Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm), po rozpatrzeniu wniosku D.K. wymeldował J.G. z pobytu stałego w P. ul. O. nr [...].
W uzasadnieniu swojej decyzji organ meldunkowy wskazał, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wymeldowanie osoby z pobytu stałego na wniosek strony lub z urzędu może nastąpić, gdy określona osoba utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym jest zameldowana na pobyt stały i bez wymeldowania opuściła ten lokal albo, gdy bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, nie przebywa w nim od co najmniej 6 miesięcy, a nowego miejsca zamieszkania nie można ustalić. Postępowanie administracyjne o wymeldowanie z pobytu stałego J.G. z domu przy ulicy Orzeszkowej nr 25 w Połańcu prowadzono w oparciu o pierwszy stan faktyczny określony w art. 15 ust 2 ustawy. Uwzględniono również orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.05.2002 r. stwierdzające niezgodność z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy i zajęto się wyjaśnieniem zamieszkania oraz opuszczenia spornego domu przez J. G.
Zameldowanie J.G. nastąpiło [...] 1997 r. za zgodą i potwierdzeniem uprawnień do przebywania w tym domu przez właścicielkę D.K. W dniu [...] 1996 r. została zawarta pomiędzy D.K. i J.G. umowa umożliwiająca zamieszkiwanie J.G. w zamian za pomoc finansową polegającą na pracach wykończeniowych w domu. J.G. w okresie od [...] 1997r. do [...] 2002 r. przebywał w Zakładzie Karnym po opuszczeniu którego jak twierdził, czynił próby zamieszkania w tym domu, ale na to nie zezwoliła D.K. Z zeznań J.G. wynikało, że w związku z poniesionymi kosztami na wykończenie domu, złożył pozew w Sądzie Okręgowym w K. o zwrot poniesionych nakładów. Początkowo ocenę, że nie nastąpiło dobrowolne i trwałe opuszczenie domu, oparto na zeznaniach złożonych przez J.G. na rozprawie administracyjnej i wydano decyzję odmawiającą wymeldowania Decyzja ta na skutek odwołania wniesionego przez D.K., została uchylona przez Wojewodę a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia. Podczas ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ meldunkowy, przesłuchano w charakterze świadka M.W., który potwierdził, że J.G. przed odbyciem kary pozbawienia wolności zamieszkiwał w spornym domu dlatego, że wraz z nim przez kilka dni w tym domu wykonywał prace wykończeniowe. Również świadek B.B.potwierdził zamieszkanie J.G. na podstawie jednodniowego pobytu w tym domu w czasie którego pomagał w pracach porządkowych. Zeznania te oparte na podstawie kilku dniowego pobytu świadków w tym budynku zdaniem organu meldunkowego, są mało wiarygodnym potwierdzeniem, że J.G. w nim zamieszkiwał. Przesłuchana w charakterze świadka A.G. mieszkająca od około 10 lat w P. przy ul. O. nr [...] stwierdziła, że nie zauważyła, aby J.G. zamieszkiwał w domu stanowiącym własność D. K. Posterunek Policji w P. przekazał informację, że nie posiada żadnych zapisów zgłoszeń J.G. dotyczących prób zamieszkania w przedmiotowym domu.
Ponadto J.G. stwierdził, że nie złożył pozwu o przywrócenie posiadania natomiast złożył pozew o zwrot poniesionych kosztów na wykończenie domu, co jest zdaniem organu meldunkowego, bez znaczenia przy ustaleniu czy w domu tym zamieszkiwał oraz czy dom dobrowolnie opuścił w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W czasie przeprowadzonej kontroli dyscypliny meldunkowej w dniu [...] 2003 r. stwierdzono, że dom jest niezamieszkały.
Dlatego organ meldunkowy uznał, że postępowanie dowodowe nie potwierdziło stałego zamieszkania J. G. w domu przy ulicy O. nr [...] w P. Świadkowie wskazani przez J.G. w ocenie organu meldunkowego, potwierdzili jedynie fakt jego krótkotrwałego przebywania w tym domu a ponieważ nie poczynił on żadnych kroków w celu przywrócenia utraconego posiadania, organ meldunkowy uznał, że lokal opuścił dobrowolnie. Wobec powyższego zdaniem organu meldunkowego, zostały spełnione przesłanki art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Od powyższej decyzji J.G. złożył odwołanie, w którym podniósł, że po opuszczeniu zakładu karnego chciał ponownie zamieszkać w spornym domu, ale uniemożliwiła to D.K., której zamiarem jest wymeldowanie go i przekazanie domu córce. W sądzie kieleckim do sygnatury [...] toczy się przeciwko D.K. postępowanie. Ponadto zarzucił, że nie otrzymał decyzji organu meldunkowego oraz, że nie udostępniono mu akt sprawy. Dlatego też, wnioskował o nie wymeldowywanie go ze spornego domu. W pisemnym uzupełnieniu odwołania złożył wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków S.W., S.B. oraz W.G. Świadek S.W. pomagał skarżącemu przy pracach wykończeniowych w spornym domu a także woził skarżącego do Burmistrza, na posterunek Policji w P., Prokuratury Rejonowej w S., Sądu Rejonowego w S., Sądu Okręgowego w T. gdzie poszukiwał pomocy, bo chciał zamieszkać w domu gdzie był zameldowany. W mieszkaniu świadka W.G. oczekiwał na przyjazd policjantów po tym jak dwukrotnie interweniował na posterunku prosząc o wprowadzenie go do domu. Natomiast świadek S.B. woził zakupione przez skarżącego przedmioty do prac wykończeniowych.
Wojewoda decyzją z dnia 1.10.2003 r. znak: [...] na podstawie art. 15 ust. 2, art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że w wyroku z dnia 27.05.2002 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716), Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że ewidencja ludności służy zbieraniu danych o miejscu pobytu i zamieszkania osób, a więc rejestruje stan faktyczny, a nie prawny. Wobec tego, organ ewidencji ludności rozstrzygając sprawy o zameldowanie lub wymeldowanie ustala jedynie stan faktyczny w tym zakresie. W tym konkretnym przypadku badał, czy J.G., przebywa w miejscu swojego zameldowania na pobyt stały, a jeżeli nie, to czy opuszczenie nosi cechy trwałości i dobrowolności dla ustalenia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W ocenie organu odwoławczego jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie, J.G. opuścił przedmiotowy dom. Znajduje to zdaniem organu odwoławczego, odzwierciedlenie w wyjaśnieniach składanych przez strony i świadków niniejszego postępowania, którzy przyznają, że J.G. zamieszkiwał w spornym domu w latach 1996 i 1997, natomiast obecnie nie jest to miejsce jego pobytu. Świadczą o tym również przeprowadzone przez pracowników Urzędu Miasta i Gminy w P. oględziny domu. Wprawdzie odwołujący twierdził, że opuszczenie mieszkania było wynikiem postępowania D.K., która nie pozwalała na wejście do niego, ale skoro nie poczynił żadnych kroków prawem przewidzianych w postaci wystąpienia do sądu powszechnego o przywrócenie naruszonego posiadania, należy uznać, że opuszczenie to jest dobrowolne. Dodatkowym dowodem potwierdzającym tę ocenę jest informacja z Posterunku Policji w P., z której wynika, że nie zgłaszał trudności w dostępie do lokalu, gdzie był zameldowany na pobyt stały. Odnosząc się do podnoszonych w odwołaniu kwestii zwrotu poniesionych przez J.G. nakładów finansowych na remont domu organ odwoławczy, ponownie podkreślił, że zadaniem prowadzenia ewidencji ludności jest rejestrowanie stanu faktycznego w zakresie pobytu osób. Spór dotyczący rozliczeń finansowych jest natury cywilno-prawnej i może być rozstrzygnięty wyłącznie przez sad powszechny i nie może mieć wpływu na decyzję w sprawach meldunkowych.
Reasumując, organ odwoławczy stwierdził, że dom przy ul. O. [...] w P. przestał być dla J.G. miejscem pobytu stałego w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, według której jest to zamieszkiwanie w określonej miejscowości, pod oznaczonym adresem, z zamiarem stałego przebywania
Skargę na powyższą decyzję Wojewody do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie złożył J.G. wnosząc o niewymeldowywanie go ze spornego domu. W uzasadnieniu skargi wskazał, że przed odbyciem kary pozbawienia wolności, w domu tym miał swoje rzeczy potrzebne do zamieszkiwania jak odzież, dokumenty a także materiały, które zakupił do prac wykończeniowych. Po opuszczeniu zakładu karnego chciał powrócić do domu gdzie poprzednio mieszkał, ale uniemożliwiła to D.K. wymieniając zamki we wszystkich drzwiach wejściowych i "wygnała" skarżącego korzystając z pomocy M.S. Ze świadkiem S.W. , starał się o urzędowe wprowadzenie do domu, aby w nim mieszkać, interweniował u Burmistrza P., Prokuraturze Rejonowej w S., Sądzie Rejonowym w S. jednak nie otrzymał pomocy. Byli też w Sądzie Okręgowym w T. gdzie poinformowano skarżącego, aby wniósł przeciwko D.K. sprawę. D.K. odgrażała się w obecności wskazanego świadka, że doprowadzi do osadzenia skarżącego, jeżeli będzie się starał o wejście do spornego domu. Skarżący ponownie podniósł, że nie opuścił dobrowolnie domu, ale do domu go nie wpuszczono, mimo, że zostawił tam wszystkie rzeczy w tym portfel z książeczką wojskową, pieniędzmi i paroma rachunkami. Z drugim świadkiem M.W. prosił D.K, aby wydała mu pozostawione w domu przedmioty i zwróciła włożone w prace wykończeniowe pieniądze. Skarżący zakwestionował także informację udzieloną przez Policję w P. wskazując, że świadkiem, u którego czekał na przyjazd Policji po zgłoszeniu utrudnień w wejściu do domu, był W.G. Zakwestionował również prawidłowość dokonanych oględzin wskazując, że podczas tej czynności nie został wpuszczony przez D.K. na trzecią kondygnację domu i strych gdzie znajdowały się pozostawione przez skarżącego przedmioty. W pisemnym uzupełnieniu skargi J.G. stwierdził, że podczas rozprawy przed sądem kieleckim w dniu [...] 2004 r. świadkowie S.W. i W. G. potwierdzili podnoszone przez niego okoliczności dotyczące niewpuszczenia go do spornego domu, oraz interwencje skarżącego na Policji.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie wskazując na motywy jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto organ odwoławczy stwierdził, że wprawdzie sporny dom był stałym miejscem zamieszkiwania skarżącego w latach 1996 -1997 i skarżący twierdzi, że wejście do domu zostało uniemożliwione przez D.K. to wobec tego, iż nie podjął prawem przewidzianych działań w celu uzyskania swobodnego dostępu do domu, nie zgłaszał na policję trudności w wejściu do domu należało uznać, że sporny dom przestał być dla skarżącego miejscem pobytu stałego w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, zgodnie z art.97 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz.1271 ze zm.), podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., Nr 153,poz.1270).
Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145§ 1 w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny - zgodnie z ustawowymi kompetencjami - badał, czy treść zaskarżonej decyzji jest zgodna z prawem i czy postępowanie prowadzące do jej wydania było niewadliwe i rzetelne uznając, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Trafnie organ meldunkowy i organ odwoławczy uzasadnieniu swoich decyzji stwierdziły, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zmodyfikowanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.05.2002 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim, co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. We wskazanym wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że ewidencja ludności służy zbieraniu danych o miejscu pobytu i zamieszkania osób, rejestrując stan faktyczny, a nie prawny. Wobec tego, organ ewidencji ludności rozstrzygając sprawy o zameldowanie lub wymeldowanie, ustala jedynie stan faktyczny w tym zakresie, a w tym konkretnym przypadku - badał, czy J.G. przebywa w miejscu swojego zameldowania na pobyt stały, a jeżeli nie, to czy opuszczenie nosi cechy trwałości i dobrowolności.
Z utrwalonego już orzecznictwa sądowoadministracyjnego dotyczącego art. 15 ustawy o ewidencji wynika, że za równorzędną przesłankę oprócz trwałości opuszczenia lokalu uważa się dobrowolność jego opuszczenia i nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu sytuacja, w której osoba w nim zamieszkującą zostaje do tego zmuszona, jeżeli podjęła prawem przewidziane środki w celu obrony swoich praw do przebywania w lokalu albo fakt zmuszania do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ we Wrocławiu z dnia 28.06.2002 r. II S.A./Wr 1320/2001). Zdaniem Sądu, nie ma jednak żadnej przeszkody uniemożliwiającej wykazywanie przez stronę, której postępowanie o wymeldowanie dotyczy, w toku tegoż postępowania okoliczności związanych z uniemożliwianiem przebywania przez inne osoby w miejscu stałego zameldowania, choć niewątpliwie pomocnym dla ustalenia tych okoliczności a przesądzającym byłoby rozstrzygnięcie sądu powszechnego o przywróceniu naruszonego posiadania. W niniejszym postępowaniu jednak domaganie się przez organ meldunkowy od skarżącego wniesienia powództwa do sądu powszechnego o ochronę posiadania było bezzasadne, skoro bezspornym w sprawie jest, że skarżący opuścił miejsce stałego zameldowania, odbywając w okresie od 30.08.1997 r. do 30.03.2002 r. długoterminową karę pozbawienia wolności. Jednak pomimo znacznego czasokresu pobytu skarżącego poza stałym miejscem zameldowania, tego opuszczenia nie można uznać z oczywistych względów za dobrowolne i trwałe jak to oceniły organy obu instancji a ocena ta jest dowolna i sprzeczna z art.80 kpa.
Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego(art.80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art.77 kpa)a więc przy podjęciu wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku do wydania decyzji o przekonującej treści(wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4.07.2001 r. I S.A. 1768/99,LEX nr 54171). Jako dowolną należy uznać ocenę obu organów, że jeżeli skarżący nie podjął środków prawem przewidzianych do obrony swoich praw do posiadania spornego domu to opuszczenie należy uznać za dobrowolne w sytuacji, gdy nie kwestionowana jest okoliczność, że D.K. uniemożliwiła zamieszkanie skarżącego w spornym domu poprzez wymianę zamków a zamiarem skarżącego po opuszczeniu zakładu karnego było ponowne zamieszkanie w domu gdzie poprzednio mieszkał.
Przez "opuszczenie lokalu" w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności (...) należy rozumieć dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Jeżeli (...)strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (wyrok NSA z dnia 21.03.2001 r. V SA 2950/00 LEX nr 80643). Skarżący zarówno w toku całego postępowania a także w odwołaniu jak i w skardze podnosił, że podejmował próby wejścia do spornego domu zgłaszając do różnych urzędów fakt uniemożliwienia mu tego przez właścicielkę domu w sądzie, prokuraturze, Policji. Na tę okoliczność w odwołaniu wskazał świadków S.W., oraz W.G. Do tego wniosku organ odwoławczy się nie odniósł, mimo, że zgodnie z dyspozycją art.136 kpa mógł w ramach postępowania odwoławczego przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe lub zlecić jego przeprowadzenie organowi, który wydał decyzję. Istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, nie zaś jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu od orzeczenia pierwszoinstancyjnego (art. 138 w zw. z art. 140 kpa)(...)(wyrok NSA z 19.07.2001 r. V SA 3872/00, LEX nr 78936).
Rację mają organy obu instancji, że rozstrzyganie sporów cywilnoprawnych należy do właściwości sądów powszechnych. Zdaniem Sądu, organy prowadzące ewidencję meldunkową swoimi decyzjami nie mogą wkraczać w istniejący spór cywilnoprawny pomiędzy właścicielem lokalu a osobą, która lokal zajmowała na podstawie cywilnoprawnej umowy .Taki spór niewątpliwie pomiędzy skarżącym a D.K. istnieje, natomiast ochrona zarówno posiadania jak i prawa własności należy do właściwości sądów powszechnych a w konsekwencji zarówno skarżący mógłby poszukiwać ochrony posiadania przed sądem powszechnym jak i właścicielka domu przed sądem powszechnym powinna domagać się ochrony prawa własności przez usunięcie skarżącego z przedmiotowego domu.
Nie sposób też nie zauważyć, że organy obu instancji pomimo wskazywanego w uzasadnieniach decyzji, wyroku Trybunału Konstytucyjnego traktowały właścicielkę domu D.K. jako stronę postępowania meldunkowego, mimo, że decyzje w sprawach meldunkowych nie dotyczą prawa własności, nie powodują powstania prawa do lokalu ani też prawa tego nie ograniczają. Przepis art. 28 kpa nie może być interpretowany w oderwaniu od przedmiotu postępowania administracyjnego wyznaczonego postanowieniami art. 1 pkt 1 i 2 kpa. Jedynie wtedy, gdy na podstawie przepisów prawa materialnego organ administrujący będzie uprawniony do rozstrzygania o sytuacji prawnej adresata, dysponuje adresat interesem prawnym lub obowiązkiem kwalifikującym go jako stronę postępowania. Ocena, czy określony podmiot jest stroną postępowania, powinna być zatem poprzedzona ustaleniem, czy sprawa, której postępowanie ma dotyczyć, jest sprawą administracyjną w rozumieniu art. 1 pkt 1 i 2 kpa. Jeśli np. zainteresowany złoży wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego i wydanie decyzji w sprawie administracyjnej załatwianej w innej formie prawnej niż decyzja administracyjna (np. w formie czynności materialno-technicznej), postępowanie nie zostaje zawiązane, zaś wnioskodawca nie uzyskuje statusu strony. Postępowanie administracyjne "dotyczy" interesu prawnego lub obowiązku określonego podmiotu w tym znaczeniu, że w jego wyniku wydaje się decyzję rozstrzygającą o prawach i obowiązkach tego podmiotu, lub też rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach jednego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki innego podmiotu. W pierwszym wypadku postępowanie dotyczy interesu lub obowiązku danego podmiotu w sposób bezpośredni, bowiem decyzja administracyjna rozstrzyga o jego prawach i obowiązkach. W drugim - postępowanie "dotyczy" interesu prawnego lub obowiązku innego podmiotu w sposób pośredni. Decyzja nie rozstrzyga wprost o prawach i obowiązkach podmiotu, lecz jedynie oddziaływa na jego prawa i obowiązki wskutek powiązania sytuacji prawnej adresata decyzji z sytuacją prawną tego podmiotu. Podmiot, na którego sytuację prawną oddziaływa decyzja, będzie w większości wypadków wywodził swój interes prawny z tzw. "prawa refleksowego" wiążącego się z sytuacją, w której prawo podmiotowe wykonywane przez uprawnionego może prowadzić do naruszenia nieobojętnych dla interesów osoby trzeciej norm prawa przedmiotowego, naruszenia uzasadniającego tym samym interes osoby trzeciej w tym, aby władza administracyjna poddała go ochronie prawnej.(Komentarz do art. 28 kodeksu postępowania administracyjnego, [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom I i II, Zakamycze, 2005). Jak już powyżej wskazano postępowanie meldunkowe ma charakter ewidencyjny i nie podlega w nim ochronie prawo własności.
Nie sposób też nie zauważyć, że organ odwoławczy nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do podnoszonego przez skarżącego zarzutu nie udostępnienia akt postępowania. Naruszenie prawa strony do wypowiedzenia się, co do przeprowadzonych dowodów (art. 81 kpa), które to prawo stanowi jedną z gwarancji procesowych zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 kpa), uprawnia organ odwoławczy do uchylenia decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, (wyrok NSA z dnia 10.01.2002 r. sygn. V SA 1227/01, LEX nr 109326).Z akt postępowania przedłożonych sądowi, nie wynika, aby przed wydaniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji organu I instancji, w granicach sprawy, w zakresie podlegającym rozpoznaniu przez Sąd w wyniku wniesionej skargi(art.134 §1- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), organ umożliwił skarżącemu wypowiedzenie się do zebranych w toku postępowania dowodów.
W ocenie Sądu, liczba uchybień popełnionych przez organy meldunkowy i odwoławczy w toku prowadzonego postępowania, a przede wszystkim stopień naruszenia prawa, powodują konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Z tych względów, Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 a oraz c ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) - orzekł jak w sentencji wyroku.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy prowadzące postępowanie powinny, zgodnie ze wskazanymi zasadami, rozważyć dotychczas zebrany materiał dowodowy po uzupełnieniu go w zakresie określonym powyżej. W szczególności organ meldunkowy powinien odnieść się w formie przewidzianej w kodeksie postępowania administracyjnego do wniosku skarżącego o przesłuchanie w charakterze świadków S.W., S.B. i W.G. mając na względzie to, że okoliczności, na które S.W. i W.G. mieli być przesłuchani, niewątpliwie mają istotne znaczenie dla ustalenia zamiaru skarżącego ponownego zamieszkania w spornym domu. Organ meldunkowy powinien też rozważyć potrzebę zapoznania się z aktami postępowania toczącego się do sygnatury [...] przed Sądem Okręgowym w K. Wprawdzie przedmiot sporu objęty tym postępowaniem pomiędzy skarżącym a właścicielką domu nie ma, jak słusznie stwierdziły organy obu instancji, bezpośredniego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy meldunkowej, akta tego postępowania mogą jednak zawierać dowody wskazujące na okoliczności wiążące się z faktycznym zamieszkiwaniem skarżącego w spornym domu i przyczynami, dla których w nim nie zamieszkał po odbyciu kary pozbawienia wolności. Należy mieć przy tym na uwadze, że zgodnie z twierdzeniami skarżącego, w toku tej sprawy byli przesłuchani w charakterze świadków S.W. i W.G.. Organ meldunkowy powinien także rozważyć potrzebę ponownego przesłuchania D.K. dla ustalenia i ewentualnego przesłuchania w charakterze świadka, wskazywanego przez skarżącego M.S., który wspólnie z D.K., jak twierdzi skarżący, nie dopuścił skarżącego do zamieszkania w sporym domu.
Przepis art. 77 § 1 kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zgromadzenia całego materiału dowodowego koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Z powołanego przepisu prawa wynika między innymi, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy(wyrok NSA z dnia 17.10.2001 r. NSA, sygn. I SA 1110/01,LEX nr 75516).
Zgodnie z art.152 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się niniejszego wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art.200 w/w ustawy w zw. z art.97§2 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz.1271 ze zm.)
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło