II SA/Kr 273/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Zimmermann Sędziowie : NSA Joanna Tuszyńska AWSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi C.M. na decyzję Wojewody z dnia [ ].. w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej C.M. kwotę 100 zł ( słownie: sto złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...] r. C. M. nadała w placówce pocztowej wniosek o wydanie decyzji o ustaleniu odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną oznaczoną jako części działek nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...]ha, położonych w obr. [...] gm. [...]. Decyzją z dnia [...] r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r.- Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz.872 z późn. zm. ) oraz art.129 ust.5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. ( Dz. U. Nr 46 poz.543 z późn. zm.), art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), Starosta [...] odmówił ustalenia i wypłaty na rzecz C. M. odszkodowania w trybie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r.- Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz.872 z późn. zm. ) za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną oznaczoną jako części działek nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, położonych w obr. [...] gm. [...]. W uzasadnieniu tej decyzji Starosta [...] wskazał, że stosownie do treści art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Stosownie do ust. 4 art. 73 wyżej powołanej ustawy odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Powyższe oznacza, jak stwierdził Starosta, że przejście własności nieruchomości, na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, następuje za odszkodowaniem dla byłych właścicieli, ustalonym - na wniosek byłego właściciela z zastrzeżeniem jednak, że wniosek ten został złożony w okresie pięciu lat począwszy od dnia 1 stycznia 2001 roku do 31 grudnia 2005 r. Ustawodawca ustalił więc ścisły termin, w jakim wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania należy wnieść do właściwego organu. Wynika z tego, że organ do którego wpływa wniosek, obowiązany jest zbadać nie tylko przesłanki z ust. 1 art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), ale również to, czy wniosek wpłynął w terminie, skoro przepis wiąże z nim określone skutki. Upływ tego terminu powoduje więc utratę przez właściciela nieruchomości prawa do żądania odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną i to niezależnie od przyczyn uchybienia. Starosta podniósł, że w tym przypadku złożenie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania w dniu [...] r. oznacza, iż przekroczony został termin określony w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). W konsekwencji więc Starosta [...] i zobligowany był odmówić ustalenia odszkodowania. Starosta poinformował także, że wniosek C. M. w części dotyczący uregulowania stanu prawnego działek nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, położonych w obr. [...], gm. [...] został przekazany według właściwości Wojewodzie [...] postanowieniem z dnia [...] r. w celu podjęcia czynności zgodnie z posiadanymi kompetencjami. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne Starosta [...] orzekł jak w sentencji. Odwołanie od tej decyzji złożyła C. M. Podniosła w nim, że nie wiedziała o możliwości ubiegania się o odszkodowanie za grunt zajęty pod drogę publiczną oraz o określonym ustawą terminie do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Zwróciła się więc z prośbą o jego przywrócenie. Decyzją z dnia [...] r., znak: , Wojewoda [...] działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 roku, Nr 261, póz. 2603 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Wojewoda [...] wskazał, że zgodnie z art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.)., nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Właścicielom takich nieruchomości przysługuje odszkodowanie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniu za wywłaszczone nieruchomości na ich wniosek złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Z zapisu art. 73 w/w ustawy wynika, że ustalenie i wypłata odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną następuje przy spełnieniu następujących przesłanek: - nieruchomość musi być zajęta pod pas drogi publicznej, - nieruchomość taka nie stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 r. własności Skarbu Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego, - z wnioskiem o ustalenie odszkodowania występuje osoba będąca właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 roku, w terminie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie. Wojewoda podniósł, że dochowanie terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie jest jedną z przesłanek, od Brak choćby jednej z tych przesłanek skutkuje koniecznością wydania decyzji o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania. Ponadto, termin na składanie wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania wyznaczony przez ustawodawcę w art. 73 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), jest terminem zawitym, co oznacza, że nie może zostać przywrócony przez organ administracji publicznej. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Wojewoda [...] stwierdził, że wniosek C. M. o ustalenie i wypłatę odszkodowania został nadany na poczcie dnia [...] r., a zatem z uchybieniem terminu określonego w tym przepisie. Skoro stwierdzono uchybienie co do terminu złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania, należało orzec o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za wyżej opisaną nieruchomość Wojewoda stwierdził także, iż uchybienia terminu do wniesienia wniosku nie usprawiedliwia brak wiedzy o podstawowych terminach wnoszenia żądań, które wynikają z obowiązujących przepisów prawa. Argumentacja strony skarżącej w tym zakresie nie znajduje zatem uzasadnienia i nie może zostać uwzględniona. Ponieważ brak spełnienia choćby jednej z przesłanek określonych w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), obliguje organ do wydania decyzji o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania badanie pozostałych przesłanek nie jest konieczne. Wobec powyższego, Wojewoda dokonując oceny zaskarżonej decyzji, stwierdził, że Starosta [...] prawidłowo orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się C. M. i wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Domaga się w niej przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną. W odpowiedzi na tę skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Rola sądu administracyjnego sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tj. kontroli zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego, obowiązujących w dacie wydawania tej decyzji (art. 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm, zwanej dalej w skrócie – p.p.s.a.). Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powyższe przepisy, nie jest związany – stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi. Orzeka jednak w granicach sprawy administracyjnej. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodzić się należy z organami orzekającymi, że ustawodawca przewidział ust. 4 art. 73 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz.872 z późn. zm.), termin materialnoprawny, zawity. Nie jest zatem możliwe jego przywrócenie. Słuszne jest też stanowisko organów, że uchybienie temu terminowi powoduje, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania wygasa. Do podmiotu uprawnionego do zgłoszenia żądania o odszkodowanie w trybie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r.- Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.), ustawodawca zaliczył właścicieli nieruchomości, którzy utracili własność nieruchomości zajętych pod drogi publiczne. Wynika to z istoty odszkodowania. Ma ono bowiem służyć tym z nich, którzy w wyniku zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną ponieśli szkodę. Skoro z akt niniejszej sprawy wynika, że właścicielami działek nr [...] i [...] na zasadzie współwłasności ustawowej są L. M. i C. M., to oboje oni nie tylko, że powinni złożyć wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania (w odniesieniu do działek nr [...] i [...]), ale i organy powinny im zapewnić czynny udział w toczącym się w tym przedmiocie postępowaniu administracyjnym, w myśl art. 10 k.p.a. W niniejszym przypadku rozpatrzono negatywnie wniosek C. M. Nie zawiadomiono natomiast o wszczęciu postępowania L. M. ani też nie doręczono mu decyzji negatywnej organów obu instancji. Nie ulega wątpliwości, że ma on interes prawny w sprawie, a jego pominięcie stanowi przesłankę do wznowienia postępowania. W takim stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pakt 1 lit. "b" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), jak w punkcie II sentencji wyroku.