II SA/Kr 274/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W.D. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 15 stycznia 2015 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia świadczenia pracy na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych p o s t a n a w i a I) ustanowić dla W.D. radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K; II) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł od skargi na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 15 stycznia 2015 roku w przedmiocie odmowy potwierdzenia świadczenia pracy na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych skarżący W.D. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu ze wskazaniem radcy prawnego P. B. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną H.D., . Ich miesięczny dochód wynosi 3.700 zł i stanowi go emerytura skarżącego w wysokości [...] zł i emerytura jego żony w wysokości [...] zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi lokal wielkości 12 m² na podstawie umowy o dożywocie. Skarżący nie dysponuje oszczędnościami, ani cennymi przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. W uzasadnieniu wniosku W.D. wskazał na wypadek w czasie stanu wojennego, represje do roku 1989 roku i później przez ówczesne władze w zakładzie pracy ze względu na działalność strony w związkach zawodowych Solidarność. Skarżący podniósł także, iż ze względu na jego stan psychiczny zmuszony jest korzystania z pomocy osoby trzeciej, co kosztuje [...] zł miesięcznie. Żona choruje [...] . Na utrzymanie i leki pozostaje skarżącemu faktycznie kwota 1.700 zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy W.D. oświadczył, że nie posiada kont bankowych. Ponoszone przez niego koszty opiekuna wynoszą 2.000 zł miesięcznie (tj. 20 dni x 10 godz. x 10 zł), na dowód czego przedstawił zaświadczenie lekarskie z dnia 19 lutego 2011 roku ze wskazaniem konieczności opieki osób drugich. Rokowania co do stanu jego zdrowia są niekorzystne. Pozostałe wydatki strony przedstawiają się następująco: zakup węgla 850 zł za 1 tonę, ubezpieczenie 100 zł, leczenie 383,65 zł w styczniu 2015 roku, 136,95 zł w lutym 2015 roku, 394,32 zł w marcu 2015 roku i 194,32 zł w kwietniu 2015 roku. Do pisma z dnia 17 maja 2015 roku skarżący załączył potwierdzenia wypłaty świadczeń emerytalnych ([...] zł wysokość świadczenia wnioskodawcy i [...] zł jego żony), kopie zaświadczeń lekarskich o stanie zdrowia strony z dnia 16 listopada 2012 roku i 15 lutego 2011 roku, a także kopie 22 faktur za zakup leków, dokument dostawy wyrobów węglowych z dnia 7 stycznia 2015 roku oraz kopie potwierdzeń wpłaty składek ubezpieczeniowych skarżącego i jego żony w kwotach odpowiednio 68,64 zł i 32,07 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W rozpoznawanej sprawie skarżący W.D. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jego rzecz radcy prawnego z urzędu. Biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawcy przedstawioną we wniosku "PPF" należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Ze względu na wiek skarżącego, stan jego zdrowia, wydatki związane z koniecznym utrzymaniem i leczeniem oraz kosztów wynagrodzenia opiekuna, brak jakichkolwiek oszczędności, środki finansowe, którymi wnioskodawca dysponuje nie pozwalają na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika we własnym zakresie bez uszczerbku koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego żony. Dlatego w tym zakresie referendarz sądowy uwzględnił wniosek W.D. i ustanowił dla niego radcę prawnego z urzędu. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został uwzględniony z następujących powodów. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Zarówno W.D. jak i jego żona uzyskują bowiem stałe miesięczne dochody z emerytur w łącznej wysokości 3.856,46 zł ([...] zł i [...] zł). Świadczenia te stanowią stałe źródło utrzymania i dają możliwość poczynienia oszczędności. Jak wynika z oświadczeń strony miesięczne wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem wnioskodawcy i jego żony wynoszą 2.313,70 zł (2.000 zł opieka, 280,13 zł uśrednione wydatki na leki: suma wszystkich kwot z przedłożonych faktur dzielona na cztery miesiące, 33,57 zł miesięczny koszt ubezpieczenia). Powyższe oznacza, że do dyspozycji skarżącego pozostaje w miesiącu kwota ponad 1.500 zł, z której może wygospodarować środki na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie. Tym bardziej, że koszty te na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 100 zł (zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 z 2003 r. poz. 2193 ze zmianami). Jest to najniższa wysokość wpisu sądowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uwzględniając powyższe uznano, że sytuacja materialna i zdrowotna wnioskodawcy jest trudna, co przemawia za przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu, jednak nie jest ona na tyle ciężka, by uzasadniać uwzględnienie wniosku w pełnym zakresie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1- 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.