II SA/Kr 2747/01

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 września 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie AWSA: Wojciech Jakimowicz Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant : Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2004r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 8 sierpnia 2001 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego - skargę oddala - Pismem z dnia [...] czerwca 2001 r. A. C. (zwany dalej skarżącym) zwrócił się o udzielenie realnej pomocy materialnej w postaci zasiłku okresowego na co najmniej 3 miesiące po 400 zł, zasiłku celowego w kwocie 1400 zł na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, abonamentu obiadowego w Barze "J." na okres od lipca do grudnia oraz biletów MZK na co najmniej 22 przejazdy w stosunku miesięcznym. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał na swoją trudną sytuację materialną. Z przeprowadzonej w dniu [...].06.2001r. aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący mieszka wspólnie z żoną i dwójką dzieci w jednym mieszkaniu. Jednak z żoną (która wraz z dziećmi zajmuje osobne pomieszczenie) pozostaje w faktycznej separacji i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe (pozostaje na własnym utrzymaniu). Skarżący jest bezrobotnym zarejestrowanym w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r., nr [...] działając na podstawie art. l ust.3, art.2 ust.4, art.3, art.4 ust.l, art.32 ust.l i 2, art.36, art.38 ust.l, art.43 ust.l i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998r., nr 64, poz.414 z późn. zm.) w związku z art. 104 § l, art. 127 § l i 2, art.129 § l i 2 k.p.a. odmówił udzielenia pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego w kwocie 1400 zł. na opłacenie najpilniejszych zaległości związanych z utrzymaniem mieszkania tj. opłaty za gaz, światło, telefon oraz remont instalacji centralnego ogrzewania, naprawę roweru i zakup biletów MZK. W uzasadnieniu wskazano także, iż odmowa podyktowana jest ograniczonymi środkami finansowymi w stosunku do potrzeb życiowych wszystkich osób ubiegających się o przyznanie środków z pomocy społecznej. Nadmieniono także, iż skarżący ze względu na swoją trudną sytuację bytową objęły jest systematyczną pomocą w formie bezpłatnych obiadów i zasiłków celowych na zakup żywności i środków czystości. Od decyzji tej odwołał się A. C. stwierdzając, iż bezprawnie odmówiono mu przyznania zasiłku celowego w kwocie 1400 zł. na najpilniejsze opłaty związane z utrzymaniem mieszkania oraz naprawy roweru i instalacji c.o. Podnosi, iż od prawie dwóch lat nie ponosi jakichkolwiek opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, mimo że w nim mieszka i korzysta z energii elektrycznej. Co do rzekomego braku środków finansowych MOPR w K. to stwierdza, iż to przede wszystkim nie jego sprawa, a nadto uporczywie odmawia mu się wglądu w dokumentację finansową tej jednostki. Żąda przeprowadzenia postępowania odwoławczego zgodnie z k.p.a., w tym przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, a także wglądu do akt jego sprawy oraz dokumentacji finansowej i organizacyjno-prawnej MOPR w K.. Decyzją z dnia 8 sierpnia 2001r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § l pkt l k.p.a., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium omówiło przebieg dotychczasowego postępowania w przedmiotowej sprawie oraz stan faktyczny sprawy. Zgodnie z brzmieniem art.32 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zatem zasiłek taki ma charakter fakultatywny, a jego celem jest zaspokojenie najpilniejszej potrzeby bytowej osoby lub rodziny. "Środki finansowe przeznaczone na realizację zadań pomocy społecznej są jednak ograniczone i w związku z tym przyznawane świadczenia pieniężne mogą jedynie częściowo zaspokoić potrzeby i oczekiwania osób starających się o wsparcie. Wobec stale wzrastającej liczby osób i rodzin dotkniętych bezrobociem, wymagających wsparcia finansowego, kwoty przyznawanych zasiłków celowych są niskie. Według informacji miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. (...) w drugim kwartale br. tą formą pomocy społecznej objęto 1077 osób (rodzin), a średnia kwota zasiłku wynosiła 66 zł." Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 8 sierpnia 2001 r. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. C.. W uzasadnieniu swojej skargi skarżący powtórzył swoje zarzuty zawarte w odwołaniu skierowanym do SKO w K.. W szczególności zarzuca, iż Kolegium rozpatrzyło sprawę bez przeprowadzenia rozprawy administracyjnej i przeprowadzenia postępowania odwoławczego. Wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji, nakazania Kolegium prowadzenia postępowania odwoławczego zgodnie z Konstytucją i k.p.a., przeprowadzenie kontroli orzeczeń SKO w K. - nie tylko w odniesieniu do jego spraw i wyciągnięcia stosownych wniosków służbowych, dokonanie wykładni art.32 ustawy o pomocy społecznej w aspekcie powołanych przez niego przepisów Konstytucji i Europejskiej Karty Społecznej, a także uznania, że prawo do pomocy społecznej w realnym wymiarze jest prawem podmiotowym, a nie uznaniem administracyjnym. Żąda również przesłania stosownej sygnalizacji do Rady Miejskiej w K. oraz Wojewody Ś. o postępowaniu wobec jego osoby funkcjonariuszy MOPR i SKO w K.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi powtarzając motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zgodnie z brzmieniem art.97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż sądy administracyjne dokonują wyłącznie kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art.3 § l ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dlatego też przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie była wyłącznie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 8 sierpnia 2001r, nr [...] - prawidłowość jej wydania oraz zastosowanych uregulowań prawnych. Zatem poza tak określonym przedmiotem kontroli Sądu pozostają inne podniesione przez skarżącego okoliczności i żądania np. przeprowadzenia w niniejszym postępowaniu sądowym kontroli innych orzeczeń Kolegium. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie przed organami administracji publicznej była kwestia przyznania zasiłku celowego na zakup skrzypiec dla syna skarżącego. Zgodnie z brzmieniem art.32 ust. l ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza art. 32 ust. l ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.). Przepis ten bowiem upoważnia organ do przyznania tej formy pomocy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 kpa, załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela, (por. wyrok NSA z dnia 26.09.2000r., sygn. I SA 945/00). Celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art.2 ust. l ustawy o pomocy społecznej). Sam rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art.2 ust.3 i 4 ustawy o pomocy społecznej). Na podstawie art. 13 cyt. ustawy gmina powinna udzielić schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania osobie tego pozbawionej. Przepis ten zakreśla podstawowe minimum niezbędnych potrzeb życiowych osób, które korzystają z pomocy społecznej. Jak wynika z analizy akt sprawy organy administracji publicznej przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie, w wyniku którego ustalona została sytuacja rodzinna, majątkowa i dochodowa skarżącego. Ustalono, iż skarżąc w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie osiągnął żadnego dochodu w stosunku do kryterium dochodowego wynoszącego w tym przypadku 447 zł. Okoliczność ta umożliwia rozważenie wniosku o przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Przyznawanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy gminy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby jej mieszkańców. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. W sytuacji, kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących wielu, jest rzeczą naturalną, iż gmina w pierwszej kolejności zaspokaja potrzeby osób o najniższych dochodach. Mając to na uwadze, ustawodawca w art. 32 ust. l ustawy o pomocy społecznej pozostawił ocenę tych potrzeb rozeznaniu gminy, używając w tym przepisie określenia "może zostać przyznany zasiłek celowy", (por. wyrok NSA z dnia 22.02.1995r, sygn. SA/Gd 2497/94). Co więcej organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń. Racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi wymaga określenia, które z potrzeb muszą być zaspokojone niezbędnie i w jaki sposób, (wyrok z dnia 17.04.2002, sygn. II SA/Gd 4332/01). Ponieważ ani przepisy art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1993 r. Nr 13, poz. 60), określające okoliczności, w których może być przyznany zasiłek celowy, ani też inne przepisy dotyczące udzielania pomocy ze środków opieki społecznej nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalania tej wysokości, to wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku celowego są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej, (por. wyrok NSA z dnia 12.01.1994r , sygn. I SA 1649/93). Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że zarzuty skarżącego, iż odmowa przyznania zasiłku celowego jest nieuzasadniona w stosunku do jego potrzeb i oczekiwań - mają charakter subiektywny. Pomoc społeczna jest przyznawana w wysokości, którą ograniczają pozostające w dyspozycji organów środki finansowe. Nadto świadczenia z zakresu pomocy społecznej nie mają za zadanie zaspokajać wszelkich potrzeb podopiecznych. W szczególności zasiłek celowy może zostać przyznany jedynie w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (zakupu lekarstw, żywności, ubrania, opału, drobnych napraw itp.). Nie znajdują uzasadnienia także zarzuty skarżącego dotyczące prowadzonego postępowania administracyjnego. W postępowaniu administracyjnym, w przeciwieństwie do postępowania sądowego, przewagę ma zasada pisemności. Stąd też w zasadzie całość materiału dowodowego w toku postępowania administracyjnego gromadzona jest przy pomocy pism i dokumentów. Skarżący również mógł w toku prowadzonego postępowania wnieść na piśmie dodatkowe uwagi i wskazać dodatkowe okoliczności. Dlatego też -zgodnie z zapisami art.89 k.p.a. - rozprawę administracyjną organ prowadzący postępowanie przeprowadzi w każdym przypadku, gdy zapewni to przyśpieszenie lub uprowadzenie postępowania bądź osiągnięcie celu wychowawczego albo gdy wymaga tego przepis prawa. Żadna z tych przesłanek nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. A zatem samo żądanie przez skarżącego przeprowadzenia rozprawy, zwłaszcza, że swoje stanowisko mógł on przekazać również pisemnie oraz nie przeprowadzenie jej przez organ administracyjny nie stanowiło uchybienia procedurze administracyjnej i nie wpłynęło na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Całość materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie została zgromadzona i przeprowadzenie rozprawy administracyjnej nie było potrzebne do jej wyjaśnienia. Podsumowując stwierdzić należy, że odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego w kwocie 1400 zł. nie była dowolna, nastąpiło to na podstawie obowiązującego prawa i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Zatem wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o jej oddaleniu.