II SA/Kr 2824/01

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda (spr.) Sędziowie : WSA Krystyna Daniel AWSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant : Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 września 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia [...] listopada 2000 r. II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego S. K. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zawiadomieniem z dnia [...].10.2000r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 61§4 k.p.a. poinformował S. K. o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w celu wydania decyzji w sprawie uprawnień wyżej wymienionego do świadczeń określonych w ustawie z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm. ) oraz realizując postanowienia zawarte w art. 21 i art. 25 tej ustawy, jak również kierując się treścią § 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień, wezwał go między innymi o nadesłanie w terminie 14 dni wszelkich wiarogodnych wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów mogących przyczynić się do ustalenia charakteru pracy lub służby, mających wpływ na uzyskanie uprawnień. W aktach administracyjnych brak dowodu doręczenia S. K. powyższego wezwania, zaś jedyny materiał dowodowy zgromadzony przed wydaniem rozstrzygnięcia stanowią liczące sześć kart akta ZBoWiD, w których mowa o walce S. K. z reakcyjnym podziemiem i kserokopia pisma Kierownika Archiwum Straży Granicznej w K. Nr [...] z dnia [...].08.1998r. W powyższym piśmie, będącym odpowiedzią na pismo NR [...], poinformowano Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, że Z. B. s. J. pełnił służbę wojskową w 27 Batalionie Łączności od [...].05.1945r. oraz w 5 Oddziale WOP od [...].12.194 do [...].09.1947r., a w posiadanych dokumentach z lat 1945-1947 5- tego Oddziału WOP, w którym pełnił służbę brak jest danych dotyczących działań zbrojnych przeciwko oddziałom UPA i grupom Wehrwolfu. Decyzją z dnia [...].11.2000r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) orzeczono o pozbawieniu S. K. uprawnień kombatanckich nabytych z tytułu "utrwalania władzy ludowej" od [...].07.1947 do [...].12.1947r. W uzasadnieniu decyzji podano, że dotychczasowe uprawnienia kombatanckie zostały przyznane S. K. przez ZBoWiD na podstawie zaświadczenia WKU w S. z [...].03.1978r. W toku postępowania wyjaśniającego na podstawie akt ZBoWiD i pisma ASG z [...].08.1998r. stwierdzono, że podczas służby wojskowej wyżej wymieniony nie walczył z oddziałami UPA lub Wehrwolfu, uprawnienia kombatanckie uzyskał wyłącznie z tytułu "utrwalania władzy ludowej", co skutkuje ich pozbawieniem na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2, który stanowi iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uprawnienia te uzyskały na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestników walk "o utrwalanie władzy ludowej". W decyzji - doręczonej S. K. dnia [...].12.2000r.- zawarto także pouczenie o sposobie złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z daty [...].12.2000r. S. K. kwestionując zasadność decyzji z dnia [...].11.2000r. pozbawiającej go uprawnień kombatanckich zarzucał, iż narusza ono prawo materialne, procesowe i jest niesprawiedliwa. Uznając za wadliwe ustalenie, że tytuł jego kombatanctwa oparty jest na uczestnictwie w "utrwalaniu władzy ludowej" podnosił, iż odbywając z poboru służbę wojskową w okresie od [...].07.1947r. do [...].09.1949r., w WOP - m.p. W.- S. 115 i 117 , brał udział w walkach z grupami Wehrwofu i UPA, które terroryzowały przesiedloną z Bieszczad ludność ukraińską i pochodzenia łemkowskiego, jak również wskazywał jako dowody powyższego dokumenty w aktach osobowych oraz wykaz MON - poz. 152. S. K. wskazywał, iż podstawą jego kombatanctwa jest art. 1 ust.2 pkt 6 ustawy, stąd zastosowanie art. 25 ust.1 pkt 2 stanowi naruszenie przepisów w rozumieniu art. 156 §1 pkt 2 k.p.a., zarzucał ponadto uchybienie art. 7 - 9 k.p.a., 11-12 k.p.a., art. 75, 77, 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a, uznając też decyzję za sprzeczną z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz art. 49 Konstytucji RP. Decyzją z dnia 6.09.2001r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 §1 k.p.a. w związku z art.127 § 3 k.p.a oraz art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm. ) po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ administracji publicznej utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].11.2000r. Nr [...] o pozbawieniu S. K. uprawnień kombatanckich - z analogicznym uzasadnieniem oraz wskazaniem na nieprzedstawienie przez stronę dowodów potwierdzających walkę z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu. W powyższej decyzji, którą doręczono S. K. dnia [...].09.2001r., zawarto pouczenie o sposobie wniesienie skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z daty [...].09.2001r. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6.09.2001r., nadanej w urzędzie pocztowym [...].09.2001r. S. K. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z zaleceniem przywrócenie mu uprawnień kombatanckich. Zarzucając naruszenie art.7-9,11-12,75,78,80 k.p.a. i 107§3 k.p.a., jak również przepisów prawa materialnego tj. art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) skarżący wskazywał, że decyzję wydano bez wnikliwego postępowania, nie zawiera ona uzasadnienia odpowiadającego wymogom art. 107§3 k.p.a. Podnosząc te same co we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy okoliczności faktyczne i prawne S. K. podawał dodatkowo jako rejon walk, w których uczestniczył K., W. i inne miejscowości woj. O.. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosząc o oddalenie skargi powoływał się na ustalenia uzasadniające pozbawienie S. K. uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) podane w kwestionowanej decyzji oraz wskazywał, że zarzuty podniesione w skardze odnośnie przebiegu postępowania i działalności kombatanckiej nie mają wpływu na wynik sprawy w świetle obowiązujących przepisów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczana dalej jako p.s.a.) uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.s.a.). Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt wszczęcia przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z urzędu postępowania administracyjnego, w toku którego wydano powołane na wstępie decyzje, zaś ich ocena pod kątem wyżej wskazanych kryteriów prowadzi do uwzględnienia skargi. O ile generalnie nie jest trafny zarzut naruszenia zasad sprawiedliwości społecznej poprzez stosowanie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), który to przepis ma charakter kategoryczny i nie pozwala organowi na swobodę decyzyjną w zakresie stosowania dodatkowych zasad orzekania, czy też naruszenia Konstytucji RP, w której to materii wypowiedział się z obszernym uzasadnieniem Trybunał Konstytucyjny w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15.04.2003r. sygn. akt SK 4/02 (OTK-A 2003/4/31), o tyle pozostałe wskazywane w skardze oraz dalsze uchybienia faktycznie wystąpiły. Negatywna ocena procesu decyzyjnego organu administracji publicznej orzekającego w niniejszej sprawie dotyczy w szczególności naruszenia w toku postępowania zasady prawdy obiektywnej ustanowionej w art. 7 k.p.a., zasady informacji z art. 9 k.p.a., zasady czynnego udziału strony w postępowaniu przewidzianej w art. 10 k.p.a. oraz norm proceduralnych zawartych w art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 - 2 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 §1 i 3 k.p.a., a ich zaistnienie mogło mieć wpływ na treść wydanego w obu decyzjach rozstrzygnięcia. Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności i wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego - w tym na rozłożenie ciężaru dowodu, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 §1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji, czego co do zasady nie zmienia regulacja zawarta w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 116, poz. 745). W zakresie postępowania dowodowego obowiązuje też art. 78 k.p.a., zgodnie z którym żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (§ 1), przy czym organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania wskazanego w § 1, jedynie wtedy, gdy nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy (§ 2). Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co oznacza także obowiązek odniesienia się do nieuwzględnionych wniosków dowodowych. Odnoszą powyższe wywody do stanu faktycznego występującego w niniejszej sprawie należy wskazać, iż art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, stanowił podstawę pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, przy czym uprawnienia te zachować miały jedynie osoby, które uczestniczyły w wojnie domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10.05.1945 r. do 30.06.1947 r. W związku z pojawiającym się w tym przepisie nawiązaniem do uprawnień z tytułów określonych w ustawie, należy wskazać iż stosownie do unormowań w niej zwartych źródłem uprawnień kombatanckich jest: działalność kombatancka określona w art. 1 ust. 2, zrównana z nią działalność przewidziana w art. 2 i represje oznaczone w art. 4, a jak słusznie podkreślono w wyroku NSA w Warszawie z 18.12.2001r. V SA 1477/01 (zam. zb.LEX nr 121930) osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie, jeśli nawet ma kilka przewidzianych ustawą tytułów, dysponuje nie kilkoma, lecz jednym prawem podmiotowym stwarzającym możliwość dochodzenia uprawnień kombatanckich, opartym na kilku tytułach stanowiących podstawę faktyczną prawa podmiotowego. Ponadto jak eksponuje się trafnie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4.03.2002 r. sygn. akt OPS 13/01 oraz w ślad za tym w wyroku tego Sądu z dnia 21.06.2002r. V SA 2541/01 (ONSA 2003/3/100) przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 przedmiotowej ustawy określa przesłanki materialnoprawne, które kształtują treść stosunku prawnego, a sposób zestawienia tych przesłanek w jednym przepisie na zasadzie przeciwstawienia (pozbawiają uprawnień kombatanckich - zachowują jednak te uprawnienia) oznacza, że podstawa zachowania uprawnień stanowi przeszkodę do zastosowania przesłanki dotyczącej pozbawienia uprawnień. Konsekwencją powyższego stanowiska, które jako uzasadnione na tle treści przepisów ustawy podziela Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę, jest obowiązek organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie w przedmiocie pozbawienia określonej osoby uprawnień kombatanckich wyjaśnienia przed wydaniem decyzji, w drodze postępowania dowodowego, czy inne tytuły różne od utrwalania władzy ludowej uzasadniają uprawnienia kombatanckie w wypadku twierdzenia tej osoby, co do ich istnienia. Orzekając w niniejszej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych co prawda skierował do strony pismo w trybie art. 61§4 k.p.a. o wszczęciu postępowania wraz z wezwaniem, o którym mowa w § 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 116, poz. 745), nie mniej jednak brak w aktach sprawy dowodu doręczenia S. K. powyższego pisma nie pozwala na uznanie, iż przed datą wydania pierwszej decyzji, a potem kolejnej decyzji strona stosownie do zasad wynikających z wyżej wskazanych przepisów oraz art. 9 k.p.a. została należycie zawiadomiona o wszczęciu postępowania, jak również wyczerpującego poinformowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na pozbawienie jej uprawnień kombatanckich, tak aby nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Powyższe prowadzi także do naruszenia zasady z art. 10 k.p.a. i nie pozwala na przyjęcie, że organ administracji publicznej przed wydaniem decyzji zapewnił stronie możliwość czynnego udziału w postępowaniu. Kolejna decyzja z dnia 6.09.2001r. Nr [...] narusza nadto art. 78 § 1 i §2 k.p.a., bowiem przed jej wydaniem nie dopuszczono wnioskowanego przez skarżącego dowodu z dokumentów mających się znajdować w aktach osobowych oraz z wykazu MON - poz. 152, służących potwierdzeniu faktu uczestnictwa S. K. w okresie odbywania służby wojskowej od [...].07.1947r. do [...].09.1949r. w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwofu i UPA, a więc istotnych dla zachowania uprawnień w świetle art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Przedmiotowa decyzja nie spełnia też wymogów z art. 107 §1 i § 3 k.p.a. i art. 80 k.p.a., skoro nie wskazano w niej przyczyn pominięcia wnioskowanych przez stronę dowodów. W zakresie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia w obu decyzjach powołano dokument dotyczący służby wojskowej Z. B., a nie S. K., co czyni błędnymi te ustalenia oraz narusza art. 80 k.p.a. i zasady art. 7 - 8 k.p.a. Niezależnie od tego należy dodatkowo wskazać, iż przedmiotowy dokument nie dowodzi, że podmiot którego on dotyczy nie brał udziału w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu, lecz li tylko wskazuje na brak stosownych danych. Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności oraz treść art. 145 §1 pkt 1c p.s.a. oraz co do kosztów postępowania art. 200 p.s.a, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, przy czym rzeczą organu administracji publicznej przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie wyeliminowanie wykazanych uprzednio uchybień w zakresie niezrealizowania uzasadnionych wniosków strony, niepodjęcia celowych czynności postępowania dowodowego z urzędu, usunięcie braków w materiale i ocenie dowodów, zaś wydane orzeczenie winno spełniać wymogi z art. 107 §1 i 3 k.p.a. także co do uzasadnienia faktycznego decyzji.