II SA/Kr 284/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu w dniu 5 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. M. od postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia [...] kwietnia 2018 r. w sprawie ze skargi D. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 października 2017 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej warunki zabudowy postanawia utrzymać w mocy rozstrzygnięcie referendarza sądowego zawarte w punkcie II zaskarżonego postanowienia W dniu 9 kwietnia 2018 r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie swej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 października 2017 r., znak [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej warunki zabudowy. Skarżąca domagała się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie – brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia pełnomocnika. Skarżąca wskazała, iż jest osobą schorowaną, nieznającą przepisów prawnych. Skarżąca przedstawiła zaświadczenie o wysokości emerytury, czynszu, faktury za telefon, wodę, odpady, energię elektryczną, dowody potwierdzające opłaty za gaz, akt zgonu małżonka. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy w punkcie I zwolnił skarżącą od kosztów sądowych, a w punkcie II oddalił jej wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Przedstawiając sytuację majątkową skarżącej, orzekający podał, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samotnie, utrzymuje się z emerytury w kwocie [...]zł netto. Z akt sprawy wynika, że skarżąca posiada 1/3 domu po rodzicach, w którym obecnie mieszka o pow. 42 m2 o wartości ok. [...] zł, a także mieszkanie na zasadach – do tej pory - współwłasności ze zmarłym mężem w ˝ części o pow. 20 m2. Wnioskodawczyni nie wykazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Jako koszty utrzymania wymieniła czynsz [...] zł, gaz 50-70 zł, prąd 50-100 zł, telefon plus internet [...] zł, leki [...] zł, środki czystości 50 - 100 zł. Łącznie zatem jest to kwota około 900 zł. Pismem z dnia 25 maja 2018 r. skarżąca wniosła sprzeciw co do punktu II powyższego postanowienia referendarza sądowego. Skarżąca podniosła, że we wniosku nie wpisała faktu, że ma na utrzymaniu 4 letniego wnuka, którego ojciec nie płaci alimentów ani nie utrzymuje z synem żadnego kontaktu. Sprawa toczy się od lat w sądzie bez rezultatu. Wnuk nie jest objęty programem 500+, ponieważ nie zamieszkuje z matką. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że po zgodnie nagłym męża mieszkanie było po ˝ współwłasnością małżeńską. Obecnie toczy się sprawa o spadek w sądzie po zmarłym. Sprawa, która się toczy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, jest skomplikowana i skarżącej jest potrzebna pomoc radcy prawnego. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła kopię oświadczenia notarialnego córki M. G. z 28 października 2016 r. o treści: "upoważniam moją matkę D. G. M. (...) do prowadzenia spraw przed wszelkimi organami administracji rządowej i samorządowej, sądami, a także jednostkami dydaktycznymi i zakładami leczniczymi oraz wobec wszelkich osób fizycznych i prawnych oraz jednostkami organizacyjnymi nie posiadającymi osobowości prawnej, związanych ze sprawowaniem faktycznej opieki nad moim małoletnim synem, wraz ze mną zamieszkałym A. T. G.'E. (A. T. G.), urodzonym 23 marca 2014 roku na [...], mającym Pesel: [...] oraz do dokonania wszelkich innych związanych z tym czynności. Jednocześnie wyrażam zgodę na wielokrotne wyjazdy zagranicę, w tym na [...] mojego syna - A. T. G.'a - pod opieką mojej matki a jego babci – wyżej wymienionej D. G. M." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei zgodnie z pkt 2 powołanego przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Zwolnienia od ponoszenia opłat sądowych, będących rodzajem danin publicznych, stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej, i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, CBOSA). Transponując powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że nie ma podstaw do uwzględnienia sprzeciwu co do punktu II zaskarżonego postanowienia referendarza. Zaskarżone rozstrzygnięcie jest, w ocenie Sądu, prawidłowe. Referendarz w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia zasadnie wskazał, że sytuacja majątkowa skarżącej nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy D. M. wskazała, że jest współwłaścicielką dwóch nieruchomości (mieszkanie o pow. 40m2; mieszkanie, które wchodziło w skład małżeńskiej wspólności majątkowej o pow. 20m2 i wartości ok. [...] zł). Ponadto skarżącej nie grozi całkowite pozbawienie środków do życia, posiada ona bowiem stałe i pewne źródło utrzymania w postaci świadczenia emerytalnego. Ma ona zatem możliwości, aby z uzyskiwanych dochodów poczynić oszczędności na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika. Ponadto – jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w postanowieniu z dnia 20 lipca 2018 r., II SA/Kr 128/18 – we wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego, którego skutkiem było wydanie zaskarżonego w tamtej sprawie postanowienia, skarżąca wywodzi swoje uprawnienie do bycia stroną postępowania administracyjnego z faktu bycia współwłaścicielką działek nr [...] i [...] obr. [...]. Na działkach tych znajduje się budynek nr [...] przy ul. [...], w którym skarżąca posiada lokal mieszkalny oznaczony nr [...]. Ten adres skarżąca wskazuje jako adres zamieszkania we wszystkich pismach zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowym. Okoliczności te znajdują potwierdzenie również w aktach sprawy niniejszej. Na ich tle jako trafne jawi się poczynione przed Sąd we wspomnianym postanowieniu z dnia 20 lipca 2018 r. spostrzeżenie o nieścisłości w oświadczeniu skarżącej. Z jednej strony skarżąca wskazuje bowiem na własność lokalu przy ul. [...], z drugiej przedstawia dokumenty, z których wynika, że jest zobowiązana do opłat z tytułu użytkowania lokalu przy ul. [...]. Nie wiadomo, które z tych dwóch mieszkań zostało ujawnione we wniosku, jak również jaki tytuł prawny skarżąca posiada do drugiego z lokali i czy nie osiąga z tego tytułu dodatkowych dochodów np. z tytułu najmu. W sprzeciwie skarżąca zmieniła wcześniejszą deklarację, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, podając, że od dwóch lat ma na utrzymaniu wnuka. W ocenie Sądu okoliczność ta sama przez się nie może mieć rozstrzygającego znaczenia, tym bardziej, że skarżąca nie wskazała, czy i w jakim zakresie w kosztach utrzymania dziecka uczestniczy matka (względnie przyczyn, dla których nie może tego czynić). Ponadto – jak trafnie zauważył Sąd w powoływanym już postanowieniu z dnia 20 lipca 2018 r. – nie można tracić z pola widzenia faktu, że oświadczenie załączone do sprzeciwu zawiera również zgodę matki dziecka na "wielokrotne wyjazdy za granicę, w tym na [...]" pod opieką skarżącej, co zważywszy na koszt takiej podróży, może sugerować bardzo dobą sytuację materialną rodziny. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 p.p.s.a w zw. art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.