II SA/Kr 287/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Głowacki Sędziowie WSA Krystyna Daniel AWSA Janusz Kasprzycki / spr. / Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2007 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w miejscowości A w przedmiocie zasiłku celowego na leki i leczenie I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa- Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w miejscowości A na rzecz adw. J.Z. kwotę 292, 80 zł / w tym należny VAT/ tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia ...........października 2005 r., .................wydaną na podstawie art. 104, art. 107 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8 ust. 1, art. 14, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 102 ust. 1, 2, art. 104, art. 106 ust. 1, 3 i 4, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz Upoważnienia Nr .........../2004 Prezydenta Miasta ............. z dnia ........... 2004 r. do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy oraz właściwości powiatu, Kierownik Filii Nr ....Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w ................., po rozpatrzeniu wniosku M.P. złożonego dnia ....................2005 r., przyznał M.P. zasiłek celowy specjalny w wysokości 70 zł na leki i leczenie. W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Filii Nr ....... Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w ............ wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji ustalił sytuację materialną i rodzinną wnioskodawcy. Z ustaleń tych wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a uzyskiwany przez niego dochód przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. 461 zł. W ocenie Kierownika zebrane w toku postępowania dowody jednoznacznie wskazują, iż znajduje się on w trudnej sytuacji bytowej i nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych. Dlatego - pomimo osiągania dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynikające z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej – Kierownik uznał sytuację wnioskodawcy za szczególnie uzasadniającą przyznanie pomocy. Wysokość świadczenia została ustalona w oparciu o przedstawione przez wnioskodawcę potrzeby przy uwzględnieniu ograniczonych środków finansowych będących w dyspozycji ośrodka pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy, Kierownik, działając w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, orzekł jak w sentencji. Rygor natychmiastowej wykonalności decyzji Kierownik nadał natomiast w oparciu o art. 108 k.p.a. ze względu na wyjątkowo ważny interes strony spowodowany jej trudną sytuacją. Odwołanie od tej decyzji złożył M.P.. Opisał w nim swoją trudną sytuacje życiową i materialną. Podniósł, że nie posiada dostatecznych środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Jest osobą samotną, niepełnosprawną, pozostaje na stałym leczeniu i rehabilitacji od 1993 r. Stan jego zdrowia ulega ciągłemu pogorszeniu z uwagi ograniczone środki finansowe, które mógłby przeznaczać na zakup leków, badania i zabiegi lecznicze. Odwołanie to nie zostało uwzględnione, gdyż decyzją z dnia ............ 2005 r., ........., wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 7, art. 8, art. 41 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w .................. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji – Kierownika Filii Nr ............Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w ....................... W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w .............. wskazało, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. W myśl art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego formułuje art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym artykułem prawo do świadczeń przysługuje osobom, które nie mają żadnych źródeł utrzymania lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza ustawowego dochodu określonego w tym artykule oraz w razie zaistnienia co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy pomocy społecznej. Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika jednakże, iż wnioskodawca nie spełnia pierwszego ze wskazanych wyżej warunków tj. kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej. Ustawowe kryterium dla osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe wynosi 461 zł, podczas gdy uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód to 529, 70 zł. Co do zasady zasiłek celowy wnioskodawcy więc nie przysługuje. Kolegium wskazało, że organ I instancji rozważył jednakże możliwość przyznania pomocy społecznej w oparciu art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Kolegium podniosło, że decyzja dotycząca zasiłku celowego jak i zasiłku celowego specjalnego jest decyzją podejmowaną w ramach tzw. uznania administracyjnego. W ocenie Kolegium w tym przypadku organ I instancji prawidłowo skorzystał z przysługującej mu na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej kompetencji do przyznania świadczenia i uznał, że zasadnym jest udzielenie wnioskodawcy tej pomocy w formie zasiłku w wysokości 70 zł. Kolegium wskazało, że przyznanie przez organ I instancji przedmiotowego zasiłku jest jak najbardziej celowe, gdyż otrzymana kwota pozwoli sfinansować przynajmniej część wydatków związanych z koniecznością zakupu leków. Podniosło także, że organowi I instancji znana jest trudna sytuacja wnioskodawcy, który objęty jest pomocą społeczną. Kolegium zwróciło jednak uwagę, że wyznacznikami przyznania i ustalania wysokości zasiłku jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel na który zasiłek został przyznany, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium decyzja organu I instancji nie narusza zasad ogólnych przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudności życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Orzeczenie w tej sprawie nie pozbawia jednak strony możliwości składania kolejnych wniosków o przyznanie świadczeń przewidzianych przez ustawę o pomocy społecznej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w ..................... wniósł M.P.. Podniósł w niej, że mieszka w trudnych warunkach, w zagrzybionym mieszkaniu, ma trudną sytuacje finansową i nie może wynająć innego mieszkania. Zamierza zamieszkać ze swoją córką i wnuczką, które będą się nim opiekować. Nie jest w stanie ponieść kosztów na podstawowe potrzeby bytowe. Uważa, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w .............. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w ................zważył, co następuje: Sądy administracyjne powołane są do badania legalności, czyli zgodności zaskarżonych decyzji lub postanowień z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji lub postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie mogła zostać uwzględniona. Nie ulega żadnym wątpliwościom, że w świetle regulacji ustawy o pomocy społecznej świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy ( art. 39 ustawy o pomocy społecznej), wymagają spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w `art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ administracji rozpatrujący jednak sprawę o przyznanie zasiłku celowego, w sytuacji, gdy dochód osoby czy rodziny przekracza ustawowe kryterium, powinien rozważyć, czy w okolicznościach sprawy nie może przyznać pomocy społecznej w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z treści wyże przytoczonego przepisu wynika, że decyzja wydawana na jego podstawie, podobnie jak i wydawana w oparciu o art. 39 ustawy o pomocy społecznej ma charakter uznaniowy. W przedmiotowej sprawie organy pomocy społecznej obu instancji rozpatrzyły sytuację M.P. w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej uznając, że na jego podstawie może być przyznany skarżącemu zasiłek celowy specjalny z przeznaczeniem na dofinansowanie do kosztów zakupu leków i leczenia. Skoro organy zbadały przesłanki do zastosowania art. 41 ustawy o pomocy społecznej, to w tym zakresie nie można postawić im zarzutu naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a.) z powodu tego, że kwestii tej nie rozważały. Uzasadniając natomiast wysokość przyznania zasiłku celowego specjalnego organy pomocy społecznej podniosły, że wpływ na nią miały nie tylko treść norm wskazujących im zadania, cele i kryteria działania, z których wynika, że świadczenia tego rodzaju mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej, ale także zasób środków przeznaczonych na te cele i obowiązek gospodarowania nimi w taki sposób, aby organy były w stanie pomóc wszystkim potrzebującym, zwłaszcza tym, którym z uwagi na kryterium dochodowe udzielenie pomocy jest obligatoryjne. Zgadzając się co do zasady, że tego rodzaju okoliczności należy uwzględniać w procesie decyzyjnym dotyczącym ustalenia wysokości przyznania określonego świadczenia pieniężnego, podnieść należy, że Sąd w rozpatrywanej sprawie musiał pozostawić w obrocie prawnym wydane w przedmiotowej sprawie decyzje administracyjne. Wskutek bowiem zaskarżenia przez M.P. korzystnej dla siebie decyzji przyznającej mu świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego specjalnego na zakup leków i leczenia w wysokości 70 zł doszło do zawężenia orzekania przez Sąd w tej sprawie. Sąd nie stwierdził naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności kontrolowanych aktów administracyjnych. Uchylenie natomiast przez Sąd korzystnej dla skarżącego decyzji spowodowałoby pogorszenie jego sytuacji. Do tego Sąd swoim orzeczeniem nie może jednak doprowadzić. Wyszedłby wówczas poza granicę wprowadzoną wiążącym go zakazem reformationis in peius (zakaz orzekania na niekorzyść), o którym mowa jest w art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). Wobec tego wynikiem zaskarżenia przez M.P. decyzji w niniejszej sprawie może być jedynie pozostawienie ich w mocy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w ............, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skargę oddalił. O zwrocie kosztów z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w oparciu o art. 258 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.).