II SA/Kr 2872/02

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 września 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja ( spr.) Sędziowie : NSA Grażyna Danielec AWSA Wojciech Jakimowicz Protokolant : Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2005 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2002 r. Nr [...] w przedmiocie udzielenia zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego A.G. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...].09.2002r. , znak [...], Wojewoda na podstawie art. 127 par 2 i art. 138 § l pkt l k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania A. i A. małż. G., utrzymał w mocy decyzję Starosty J. z dn. [...].07.2002 r. znak: [...] orzekającą na podstawie art. 122 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 108 k.p.a. o udzieleniu Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, Oddział w K. zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości oznaczonej w ewiden. gruntów obr. L. gm. J. jako działki nr "1" o pow. 1.6012 ha i "2" o pow. 4.4865 ha oraz nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda stwierdził, że organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu, o które dokonał prawidłowego rozstrzygnięcia. Jak wynika z akt sprawy Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, Oddział w K. uzyskała na mocy decyzji Starosty J. z dn. [...].05.2002r. znak: [...] zezwolenie na wstawienie części słupa średniego napięcia na nieruchomości ozn. nr "1" o pow. 1.6012 ha i demontaż podwójnego słupa na tejże nieruchomości oznaczonej jako działka "2" o pow 4. 4865 ha, stanowiącej własność odwołującego się A.G. i decyzja ta w trybie odwoławczym została utrzymana mocy. W dniu 6.06.2002r. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, Oddział w K., wystąpiła z wnioskiem o udzielenie jej pozwolenia na niezwłoczne zajęcie przedmiotowej nieruchomości i o nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, z tym uzasadnieniem, że działając w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa realizuje cel publiczny jakim jest budowa obwodnicy miasta J. w ciągu drogi krajowej nr [...]. Opóźnienie w budowie spowoduje dla Skarbu Państwa poważne straty finansowe oraz uniemożliwi wykorzystanie przyznanych na ten cel środków finansowych z Banku Światowego. Ponadto realizacja obwodnicy poprawi stan bezpieczeństwa uczestników ruchu na drodze relacji W.-K. W myśl przepisów art. 122 ust. l u.g.n. w przypadkach określonych wart. 108 k.p.a. starosta wykonujący zadania z administracji rządowej może udzielić zezwolenia osobie, która będzie realizowała cel publiczny, na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, jeżeli zwłoka w jej zajęciu uniemożliwiałby realizację celi publicznego, na który nieruchomość ta została wywłaszczona, a decyzji takiej można nadać rygor natychmiastowej wykonalności. Powołany przepis ma również zastosowanie zgodnie z treścią art. 122 ust 3 u.g.n. w przypadku ograniczenia na podstawie art. 124 u.g.n. sposobu korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie m.in. przewodów i urządzeń służących do przesyłania energii elektrycznej. Sprawa udzielenia zezwolenia na wstawienie czesi słupa średniego napięcia oraz demontaż podwójnego słupa na przedmiotowej nieruchomości była już przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego, zakończonego ostateczną decyzją Wojewody z dnia [...].08. 2002r., znak [...]. Podnoszony przez odwołujących się problem wypłaty odszkodowania i wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nie jest przedmiotem niniejszego postępowania administracyjnego. Jest to odrębna sprawą podlegającą rozpatrzeniu w oparciu o inną podstawę prawną. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący A.G. zarzucił, że cały dotychczasowy tok postępowania w sprawie zajęcia przedmiotowych działek przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostart, dla realizacji jej zamierzenia inwestycyjnego był prowadzony w sposób niezgodny z prawem, w drodze tworzenia faktów dokonanych bez liczenia się z prawami właściciela nieruchomości jako strony postępowania. Na poparcie zarzutów skarżący przytoczył następujące fakty: - przedmiotowe działki zostały zajęte przez GDDKiA przed podziałem nieruchomości, która stanowiła działkę nr "3" - gospodarstwo ekologiczne. - podział nastąpił bez zachowania właściwej procedury mającej na celu wyodrębnienie tylko tej części działek, która rzeczywiście jest niezbędna pod przebudowę lini energetycznej. Na ten cel wystarczy zajęcie powierzchni maksymalnie 20 arów , a nie jak zajęto ponad potrzebę realizowanego celu 4.4865 ha dz. "2" i 1,6012 ha oraz dz. nr "1", czyli łącznie 6.0877 ha, co z już wcześniej zajętą nieruchomością o pow. 0,3323 ha /dz. "4" daję powierzchnię 6.4200 ha, co stanowi całe gospodarstwo ekologiczne. - roboty nie mogą być zaczęte ponieważ nie została zaskarżona decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu do Naczelnego Sądu Administracyjnego, która to dopiero może stanowić podstawę do dalszych działań. -zajęcie całego gospodarstwa jest łamaniem Konstytucji RP i działaniem na szkodę właściciela, przez pozbawienie go warsztatu pracy, jedynego źródła jego utrzymania i powoduje nieodwracalne negatywne skautki dla gospodarstwa ekologicznego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie argumentując podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w szczególności podnosząc, że przedmiotowe zarzuty nie mogą być przedmiotem badania w trybie art. 122u.g.n. gdyż wykraczają poza ramy tego postępowania. Sprawa zaś zezwolenia na wstawienie części słupa oraz demontaż podwójnego słupa została zakończona ostateczną decyzją Wojewody, na którą nie została wniesiona skarga do NSA Rozpatrując skargę Sąd zważył co następuje: Stosownie do przepisu art. 97 § l ustawy z dnia 30.08.2002r. -Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271/ - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002r. -prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem właściwym do rozpoznania niniejszej skargi w myśl powołanych przepisów jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie . Skardze nie można odmówić słuszności. Zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo. Podstawą decyzji orzekającej o zezwoleniu na zajęcie przedmiotowej nieruchomości stanowiącej działki nr "2" i nr "1" jest powołany w niej przepis art. 122 ust. l i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis art. 122 ust. l w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji stanowi., iż w przypadkach określonych w art. 108 k.p.a. starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, może w drodze decyzji udzielić osobie, która będzie realizowała cel publiczny, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, jeżeli zwłoka w jej zajęciu uniemożliwiłby realizację celu publicznego, na który nieruchomość to została wywłaszczona. Decyzji tej może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Odesłanie w pierwszym zdaniu przytoczonego przepisu do treści art. 108 k.p.a. oznacza że wydanie decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości osobie, która będzie realizowała cel publiczny dopuszczalne jest tylko wówczas, gdy spełniona jest jedna z trzech wymienionych tym przepisem przesłanek: l/ ze względu na ochronę życia lub zdrowia ludzkiego, 2/ dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi startami, 3/ ze względu na inny ważny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony, W świetle powyższego wydanie decyzji opartej na przepisie art. 122 ust. l u.g.n. przez organ I instancji wymagało wystąpienia kumulatywnego i równoczesnego trzech ustawowych koniecznych przesłanek, a to: l/ uprzedniego wydania decyzji o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości 2/ wystąpienia którejkolwiek z trzech wymienionych wyżej przesłanek przewidzianych przepisem art. 108 k.p.a. 3/ wystąpienia sytuacji, w której zwłoka w zajęciu nieruchomości uniemożliwiałby realizację celu publicznego, na który nieruchomość ta została wywłaszczona. Analizując powyższe trzeba stwierdzić iż organ I instancji wydał decyzję z naruszeniem przepis art. 122 ust. l i 3 u.g.n. Przepis ten ma charakter wyjątkowy gdyż wprowadza możliwość odstępstwa od zasady, iż prawo dysponowania nieruchomością może powstać dopiero po przejściu prawa własności na rzecz Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, na rzecz której dokonano wywłaszczenia nieruchomości /por. art. 121 ust. 1-3 u.g.n./. Dlatego też z uwagi na wyjątkowy charakter tego przepisu musi on być stosowany ściśle tylko w przypadku zaistnienia przewidzianych nim przesłanek. Tymczasem w aktach sprawy prócz wniosku Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad brak jakichkolwiek decyzji dotyczących wywłaszczenia działek nr "1" i nr "2", co jest podstawowym warunkiem bez którego przepis art. 122 u.g.n. nie może być stosowany. Już brak tylko w tym zakresie powoduje, że decyzja ta jest z gruntu wadliwa, podjęta z naruszeniem prawa. Tymczasem organ zezwala na niezwłoczne zajęcie nieruchomości o pow. ponad 6 ha stanowiącej całe gospodarstwo rolne ekologiczne skarżącego nie bacząc na jego właścicielskie prawa podmiotowe /art. 14ok.c./ i wynikające z faktu zajęcia konsekwencje gdyż brak jest jak powiedziano dotychczas decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości/art. 112 u.g.n/ Ponadto inne okoliczności wskazane przez starostę w uzasadnieniu decyzji nie spełniają wymogów ustawowych przewidzianych przepisem art. 108 k p.a. i 122 u.g n. W uzasadnieniu Starosta nie powołuje się na wyżej przedstawione ustawowe przesłanki zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości. Uważa, że cel publiczny jakim jest budowa obwodnicy stanowi już w sobie wystarczającą podstawę faktyczną i prawną do udzielenia realizatorowi tego przedsięwzięcia GDDK i A zezwolenia na zajęcie całej nieruchomości będącej własnością skarżącego bez uprzedniego jej wywłaszczenia. Wynika to wprost z treści uzasadnienia decyzji organu I instancji: "uzyskanie prawa do gruntu jest warunkiem rozpoczęcia prac budowlanych związanych z budową obwodnicy", a bezpośrednią przyczyną do jej wydania jest okoliczność, że ; "właściciel złożył odwołanie od decyzji Wojewody z dn. [...].05.2002 r., wydanej w trybie art. 124 u.g.n. w sprawie o zezwolenie na wstawienie części słupa na działce nr "1" i demontaż podwójnego słupa na działce nr "2" / por. decyzję znak: [...] k.4/ W uzasadnieniu decyzji Wojewody pojawiają się pewne elementy mające świadczyć o istnieniu przesłanek z art. 108 k.p.a., takie, jak; niebezpieczeństwo strat finansowych w przypadku opóźnienia robót i poprawa bezpieczeństwa pieszych uczestników ruchu drogowego w zw. z budową obwodnicy. Jednakże nawet gdyby przyjąć, że powody te wyczerpują przesłankę z art. 108 k.p.a. to brak jest przesłanki koniecznej wymaganej art. 122 u.g.n tj. decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, co powoduję; że decyzja o zajęciu nieruchomości jest z gruntu wadliwa i nie mogą jej sanować inne przesłanki przyjęte za podstawę nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd stwierdzając naruszenie przepisów postępowania art. 7, 8, 77, k.p.a. oraz art. 122 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, w uwzględnieniu skargi uchylił wydane w sprawie decyzje organu I i II instancji. Takie rozstrzygnięcie sięgające "w głąb" sprawy jest w tym wypadku niezbędne dla końcowego jej załatwienia, w myśl przepisu art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tej sytuacji Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § l pkt. l lit "a" i "c" . prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na postawie art. 200 p. .p. s. a.