II SA/Kr 288/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 2 maja 2016r na posiedzeniu niejawnym wniosku A. i M. S. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 5 stycznia 2016r. Nr [...] w przedmiocie sporządzenia i przedłożenia projektu budowlanego zamiennego p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżących w ½ części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 20 kwietnia 2016r. skarżący A. i M. S. złożyli wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w formie wpisu sądowego w sprawie swej skargi na decyzję WINB z dnia 5 stycznia 2016r. wydaną w przedmiocie sporządzenia i przedłożenia projektu budowlanego zamiennego. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na bardzo niskie dochody z gospodarstwa, znaczne wydatki na utrzymanie, brak oszczędności. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny są dochody z posiadanego gospodarstwa rolnego w wysokości ok. 1000 zł . Skarżący wykazują koszty utrzymania na łączną kwotę około 800 zł. Z oświadczeń skarżących znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni dom o pow. 81 m2 i wartości 50 000 zł oraz gospodarstwo rolne o pow. 1,29 ha. Skarżący nie wykazują faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu, należnego na obecnym etapie postępowania w pełnej wysokości 500 zł nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić pełnego, należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość własnych dochodów w łącznej kwocie około 1000 zł - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych i udokumentowanych wydatków na utrzymanie, deklarowanego braku oszczędności - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie stron w ½ części od tegoż wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżących - uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów w całości mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu sądowego w ½ części, wspierając częściowo i pomagając tym samym wnioskodawcom w realizacji konstytucyjnej zasady prawa obywatela do sądu, należy uznać za zasadne. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Nie widzi się jednak podstaw do całkowitego zwolnienia skarżących od wpisu sądowego. Rodzina bowiem posiada majątek. Posiada dom jednorodzinny oraz gospodarstwo. Korzysta z obu tych nieruchomości, z jednej z nich wnioskodawcy czerpią korzyści majątkowe. Majątek ten również może zawsze jego właścicielowi służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, jeśli brakuje mu bieżących środków finansowych, bądź przynosić pożytki innego rodzaju np. być wydzierżawiony, wynajmowany itp - daje zatem możliwość zarobkowania i osiągania pożytków, a co za tym idzie zgromadzenia stosownych środków finansowych dla ew. dalszych kosztów sądowych. Skarżący nie mają także innych osób, nie osiągających własnego dochodu , na utrzymaniu, nie wykazują też nadzwyczajnych okoliczności wpływających na miesięczny budżet domowy. Posiadane dochody z gospodarstwa zapewnią im zatem możliwość pokrycia w części należnych kosztów. Nie można pominąć także i tego, iż wyłożenie przez stronę środków finansowych na koszty sądowe jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu tychże kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).