II SA/Kr 289/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na postanowienie [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 3 grudnia 2009r. Nr [....] w przedmiocie zobowiązania do przedłożenia ekspertyzy technicznej p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu . W dniu [....] 2010r. K.B. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na postanowienie [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 3 grudnia 2009r. wydane w przedmiocie zobowiązania do przedłożenia ekspertyzy technicznej. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Wskazuje, iż jej zdaniem sprawa jest skomplikowana i zawiła, w związku z czym wymaga udziału w niej kwalifikowanego pełnomocnika. Dodaje, iż co prawda nie jest osobą pozbawioną środków do życia, jednakże poniesione do tej pory koszty sądowe są znaczne i obciążyły bardzo jej budżet finansowy. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca jest wdową, prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z dochodu osiąganego z tytułu renty rodzinnej w wysokości 2 072,12 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom jednorodzinny o pow. 98,9 m2, działkę o pow. 3,68 ara. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości oni oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność ta bowiem wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów w wysokości 2 072 zł, braku zadłużenia, nie wskazania innych nadzwyczajnych okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy, posiadanym majątku nieruchomym ( dom , działka ) nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i najbliższych ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżąca posiada stały, pewny dochód z tytułu renty rodzinnej, nie ma innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu, nie wykazuje żadnych nadzwyczajnych okoliczności wpływających na bieżącą kondycję finansową , wręcz przeciwnie – przyznaje, iż nosi się z zamiarem zakupu działki od Burmistrza Miasta B. , co samo z siebie wiąże się z koniecznością posiadania stosownych środków finansowych. Skarżąca ma także majątek. Wysokość posiadanych przez wnioskodawczynię miesięcznych środków finansowych znacznie przewyższa zatem wysokość należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. W konsekwencji należy przyjąć, iż skarżąca jest w stanie poczynić oszczędności w celu wygenerowania stosownej kwoty kosztów sądowych należnych na obecnym etapie postępowania. Tym bardziej, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 czy art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. W związku z powyższym, nie uznano za zasadne zwolnienia strony od konieczności uiszczenia kosztów sądowych . Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pełnomocnika, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępcy prawnego z wyboru. Wnioskodawczyni posiada bowiem, jak wskazano, stały dochód rzędu 2 072 zł oraz majątek ( dom jednorodzinny, działka budowlana ). Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, mieszkań ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym czy nawet częściowym byłoby niezasadne i nieadekwatne w stosunku do jego aktualnej sytuacji materialnej. Konieczność poniesienia zaś przez skarżącą kosztów sądowych w niniejszej sprawie czy też ustanowienie pełnomocnika z wyboru – nie naraża wnioskodawcy na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swą pomoc winno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. W tym miejscu należy jednakże także zaznaczyć, iż stosownie do art. 134 § 1 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, styl , konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi zatem na regulacje zawarte w art. 134, a także art. 140 cyt. ustawy – nie mają uzasadnienia obawy strony skarżącej, iż bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu w toczącym się przed sądem postępowaniu. Ponadto trzeba zaznaczyć, iż regulacje cyt. ustawy w zakresie prawa pomocy nie uzależniają tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Stąd też oceniając przesłanki, których spełnienie umożliwia przyznanie stronie prawa pomocy, brano pod uwagę jedynie jej sytuację materialno – bytową, a nie stopień skomplikowania – zdaniem wnioskodawcy - jego sprawy. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).