II SA/Kr 2909/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Izabela Dobosz Sędziowie : WSA Krystyna Daniel AWSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant : Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich skargę oddala Decyzją z dnia [...].04.1998 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity z 1997r. Dz. U. Nr 142. poz. 950 ze zm.) zwanej dalej w skrócie ..ustawą o kombatantach" pozbawił J. S. uprawnień kombatanckich przyznanych z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od [...].06.1945 r. do [...].02.1946 r. W uzasadnieniu wskazano, że J. S. w okresie od [...].06.1945 r. do [...].02.1946 r. pełnił służbę w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego. Po wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...].03.2000 r. utrzymał w całości swoją decyzję z dnia [...].04.1998 r. Na tą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie wniósł J. S. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przywrócenia mu uprawnień kombatanckich. Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie wyrokiem z dnia 4.10.2000 r. skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd podniósł, iż okoliczność służby w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w okresie 1945-1946 wprost wynika ze zgromadzonych materiałów dowodowych w aktach sprawy. Osoby, które uzyskały uprawnienia z tytułu uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w okresie 1944-1956 są jej pozbawieni na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie na podstawie jedynie służby w organach bezpieczeństwa publicznego co nie tylko nie rodzi uprawnień kombatanckich, ale nawet powoduje utratę takich uprawnień, nawet gdyby przysługiwały dodatkowo z innych tytułów. J. S. pismem z dnia [...].01.2002 r. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z prośbą o przywrócenie utraconych przywilejów i pozytywne przeanalizowanie przedstawionych dokumentów. Wnioskodawca podniósł, iż został skierowany do służby wartowniczej w Urzędzie Bezpieczeństwa na skutek poboru przeprowadzonego w Komendzie Rejonowej RKU. Podczas tej służby nie walczył z bandami, ale jedynie zaopatrywał plutony w amunicję. Został również aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa i dyscyplinarnie zwolniony ze służby z powodu braku oddawania honorów oficerowi radzieckiemu oraz kontaktów z partyzantami z okresu wojny. Wnioskodawca wskazał, że po pozbawieniu uprawnień kombatanckich czuje się upokorzony (akta administracyjne sprawy, karta nr 59). W odpowiedzi Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyjaśnił, iż w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny wydal już wyrok oddalając) skargę na decyzję tego Kierownika o pozbawieniu wnioskodawcy uprawnień kombatanckich (akta administracyjne sprawy, karta nr 60). W kolejnym piśmie z dnia [...].01.2003 r. J. S. wskazał, że był tylko żołnierzem a nie urzędnikiem Urzędu Bezpieczeństwa i że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie uwzględnił działalności wnioskodawcy w czasie wojny i po okupacji (akta administracyjne sprawy, karta nr 62). W dniu [...].04.2003 r. J. S. zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich z prośbą o interwencję w tej sprawie po czym Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o udzielenia odpowiedzi na sposób załatwienia tej sprawy (akta administracyjne sprawy, karta nr 65, 66 i 69). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...].05.2003 r., działając na podstawie art. 154 § l k.p.a. w związku z art. 25 ust. 2 pkt l lit. a oraz art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia 16.03.2000 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...].04.1998 r. W uzasadnieniu wyjaśniono, że po wydanym przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 4.10.2000 r., sygn. akt II SA/Kr 897/00 strona nie przedstawiła żadnych nowych dowodów ani nie wskazała na nowe okoliczności. Nie ulega wątpliwości, że J. S. był funkcjonariuszem Urzędu Bezpieczeństwa w okresie od [...].06.1945 r. do [...].02.1946 r. Fakt udzielania się w pracy w Kole ZBOWiD oraz zły stan zdrowia nie stanowią przesłanek pozwalających na zmianę rozstrzygnięcia administracyjnego w tej sprawie. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyjaśnił, iż ewentualne przyznanie uprawnień kombatanckich wobec J. S. mogło by mieć miejsce jedynie wówczas, gdyby został on skierowany do służby w Urzędzie Bezpieczeństwa przez organizacje niepodległościowe lub został zwerbowany przez te organizacje celem niesienia im pomocy. Ponieważ żadna z powołanym przesłanek nie zachodzi, w związku z tym wydane w sprawie decyzje są prawidłowe i nie mogą zostać uchylone (akta administracyjne sprawy, karta nr 73, 71). Decyzję tą doręczono J. S. w dniu [...].06.2003 r. i dnia [...].06.2003 r. wniósł on wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podniósł, że jest osobą schorowaną. Wskazał na pobyt w więzieniu gestapo, dyscyplinarne zwolnienie z Urzędu Bezpieczeństwa oraz pomoc Żydom, spośród których pamięta dwa nazwiska B. i H. Zdaniem składającego wniosek jest on karany za to, że nie nosił ..orła w koronie" i jest rozliczany przez wnuków, którzy traktują wojnę jak bajkę. Wskazał również, że po wojnie nowa władza zapewniła bezpłatną naukę, czego nie ma dzisiaj, a ponadto prawo polskie powinno zmienić się w związku z akcesją do Unii Europejskiej. Jako załącznik do wniosku dołączono oświadczenia kilku osób potwierdzających okoliczność unieruchomienia przez J. S. pieca w piekarni wypiekającej chleb na potrzeby gestapo (akta administracyjne sprawy, karta nr 75- 6). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 20.10.2003 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...].05.2003 r. W uzasadnieniu wyjaśnił organ, że składający wniosek nie wskazał na jakiekolwiek nowe dowody, które mogły by mieć znaczenie w tej sprawie. Dopuszczalność zmiany decyzji na podstawie art. 154 k.p.a. istnieje tylko wówczas, gdy za jej zmianą przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, o ile nie prowadzi to do obejścia przepisów prawa. Zgodnie zaś z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, obligatoryjne pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, która pełniły służbę i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa. Taka treść przepisu nie pozwala na jakiekolwiek inne rozstrzygnięcie wobec osoby, która pełniła służbę i była zatrudniona w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa. Bez znaczenia jest sama funkcja, jaką składający wniosek pełnił w Urzędzie Bezpieczeństwa, ponieważ formacja ta zwalczała polskie niepodległościowe podziemie i sam udział w niej musi być oceniany negatywnie. Ponownie wskazano na możliwość zachowania lub przyznania uprawnień kombatanckich w przypadku, gdyby osoba pełniąca służbę w Urzędzie Bezpieczeństwa została do niego skierowana przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje została zwerbowana do niesienia takim organizacjom pomocy. Te jednak wyjątki w odniesieniu do J. S. nie mają miejsca (akta administracyjne sprawy, karta nr 80, 81, 83). Decyzję ta doręczono J. S. w dniu [...].11.2003 r., który dnia [...].11.2003 r. wniósł od niej skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie z żądaniem uchylenia zaskarżonej decyzji i wydania decyzji o przywróceniu uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż w czasie poboru w 1945 r. nikt nie informował go o kierowaniu do służby przez organizacje niepodległościowe. Nie wie również, iż jako żołnierz i wartownik w Urzędzie Bezpieczeństwa nie wiedział o niczym, o czym mógłby organizacje niepodległościowe informować. Wyraził oburzenie, iż nie można sugerować aby stał się donosicielem przeciwko Organom nowego ustroju i z tego tytułu otrzymałby uprzywilejowaną pozycję. Wskazał, iż był tylko wartownikiem w Urzędzie Bezpieczeństwa, a nie urzędnikiem, a ponadto nie interesował się polityką. Skarżący wskazał, iż cieszył się że otrzymał mundur żołnierski z orłem, zaś obecnie oceniający go nie rozumieją tęsknoty za ojczyzną. Wskazał skarżący na swoją dywersyjną działalność w okresie okupacji, którą nie wzięto pod uwagę, a także ponownie podniósł kwestię dyscyplinarnego zwolnienia z Urzędu Bezpieczeństwa z powodu braku złego wyrażania się o kolegach-partyzantach ,,z lasu". W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał uzasadnienie zawarte w zaskarżonej decyzji. Przedstawiono przebieg postępowania w sprawie i zastosowane przepisy ustawy o kombatantach oraz k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarżący wniósł w dniu [...].11.2003 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20.10.2003 r. Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał zaskarżoną decyzję na podstawie art. 154 k.p.a. Zgodnie z tym artykułem decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Do wzruszenia decyzji w trybie art. 154 k.p.a. wymagane jest spełnienie łącznie trzech przesłanek: 1) musi być to decyzja ostateczna, 2) decyzja ta nie może tworzyć praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania oraz to. że 3) za jej uchyleniem lub zmianą przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. W orzecznictwie sądowym wyjaśniono, że możliwość wzruszenia decyzji w trybie art. 154 k.p.a. uzależniona jest od wykazania, że za wyeliminowaniem decyzji ostatecznej z obrotu prawnego przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, a więc przesłanki niezależne od prawnej poprawności decyzji ostatecznej (NSA w wyroku z dnia 10 listopada 2000 r., sygn. akt III SAB 91/99. opub. w LEX nr 48 002). Co istotne, zmiana bądź uchylenie decyzji w trybie art. 154 k.p.a. dopuszczalna jest tylko wówczas, gdy dana decyzja nie może zawierać żadnej istotnej wady prawnej. Odnosząc te rozważania do sprawy, należy wskazać, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...].03.2000 r. utrzymał w mocy swoja decyzję z dnia [...].04.1998 r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich J. S. Zarówno decyzja z dnia [...].04.1998 r., jak i decyzja z dnia [...].03.2000 r. stały się ostateczne z datą ich wydania, ponieważ nie służyło na nie odwołanie, ale wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].03.2000 r. utrzymała w mocy wcześniej decyzję o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Taką decyzję należy zakwalifikować jako akt prawny, na podstawie którego żadna ze stron nie nabyła praw. Przyjmuje się bowiem, że do decyzji ostatecznych, na mocy których strona nie nabyła prawa, należy zaliczyć decyzje, w których treścią rozstrzygnięcia jest pozbawienie strony posiadanych przez nią uprawnień (J. Borkowski (w:) Komentarz, 1996, s. 681). Tym samym spełniona jest druga przesłanka pozwalająca na zastosowanie art. 154 k.p.a. Ostatnią przesłanką, której spełnienie uzasadniałoby zmianę bądź uchylenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawiającej uprawnień kombatanckich skarżącego jest przemawianie za jej uchyleniem lub zmianą interesu społecznego lub słusznego interesu strony. Ta przesłanka nie jest w sprawie spełniona. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż za zmianą decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].04.1998 r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich J. S. oraz z dnia [...].03.2000 r. utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...].04.1998 r. nie przemawia interes społeczny. Interes społeczny tylko wówczas może uzasadniać zmianę lub uchylenie decyzji, jeżeli nie spowoduje to naruszenia bezwzględnie obowiązujących przepisów. Nie jest bowiem dopuszczalne, aby w powołaniu się na interes społeczny naruszać obowiązujące prawo. Przeczyłoby to podstawowej zasadzie demokratycznego państwa prawnego i praworządności działania organów administracji, zgodnie z którymi każde działanie organu administracji musi mieć oparcie w przepisach prawa. Nie ulega zaś żadnej wątpliwości, że skarżący J. S. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu pełnienia służby w Urzędzie Bezpieczeństwa. W okresie od [...].06.1945 r. do [...].02.1946 r. J. S. był wartownikiem w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego. Zgodnie zaś z art. 25 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach pozbawia się osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, jeżeli w latach 1944-1956 pełniły one służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa. Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej. Oznacza to, że tak jak organ administracji w tej sprawie kilkakrotnie wyjaśniał, fakt służby w Urzędzie Bezpieczeństwa stanowi obligatoryjną podstawę pozbawienia praw kombatanckich, niezależnie od tego. jakie inne okoliczności będą podnoszone przez dana osobę. Stąd Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych słusznie postąpił uznając, że każda z okoliczności podnoszonych przez skarżącego (pobyt w więzieniu gestapo, unieruchomienie pieca do wypieku chleba, spotykanie się z kolegami-partyzantami. nie oddawanie honorów oficerowi radzieckiemu, dyscyplinarne zwolnienie z Urzędu Bezpieczeństwa) nie mają żadnego znaczenia wobec okoliczności, jaką była służba w Urzędzie Bezpieczeństwa w okresie od 1945-1946 r. Ustawodawca zdecydował bowiem z drodze ustawy, że sama okoliczność pracy w tej służbie (w Urzędzie Bezpieczeństwa) niezależnie od stanowiska i czasu służby, stanowi przesłankę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Jedyną okolicznością, która uzasadniałaby przyznanie lub pozostawienie wcześniej nabytych uprawnień kombatanckich mimo służby w Urzędzie Bezpieczeństwa byłaby sytuacja, gdy taka osoba przedłoży dowód, że do wymienionej służby została skierowana przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje była zwerbowana w celu udzielenia im pomocy. Takiej zaś okoliczności skarżący J. S. nie podnosi. Mając powyższe na uwadze należy również wskazać, iż bezwzględnie obowiązująca treść powołanego art. 25 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach pozwala na przyjęcie, iż za zmiana ostatecznych decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].04.1998 r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich J. S. oraz z dnia [...].03.2000 r. utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...].04.1998 r. nie przemawia również słuszny interes samej strony. Słuszny interes strony tylko wówczas może mieć miejsce, jeżeli nie przeczy on wprost wyraźnie obowiązującym przepisom i nie prowadzi do ich naruszenia. Nie jest bowiem dopuszczalnym, aby w trybie art. 154 k.p.a. dokonano takiej zmiany decyzji, aby prowadziło to do jej wydania z oczywistym i rażącym naruszeniem obowiązującego prawa. Mając na uwadze powyższe okoliczności, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, ponieważ zaskarżona decyzja nie zawiera naruszeń prawa uzasadniających jej uchylenie bądź stwierdzenie nieważności. Zgodnie zaś z art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala.