II SA/Kr 2919/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Tuszyńska ( spr.) Sędziowie WSA Aldona Gąsecka - Duda AWSA Janusz Kasprzycki Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 30 września 2002 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania czynności I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego S. R. kwotę 10 zł. (dziesięć złotych ), tytułem zwrotu kosztów postępowania. IISA/Kr 2919/02 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] .07.2002r, wydaną na podstawie art 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego /Dz. U, z 1980 r, Nr 9, poz, 26 z późn.zm,/ oraz na podstawie art. 29 ust. 3 Ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne /Dz.U. Nr 115 póz. 1229 z 2001 roku/ po przeprowadzeniu postępowania na wniosek Pani B. R. w sprawie sporu o przywrócenie stosunków wodnych na gruncie przez S. R., Burmistrz Miasta i Gminy [...] nakazał S. R.: 1. W podmurówce ogrodzenia wykonać otwór o średnicy 35 cm lub otwór prostokątny o wymiarach; wysokości 20 cm, szerokości 50 cm o rzędnej dna otworu równej rzędnej dna wylotu przepustu pod drogą; 213,60 m n p m 2. Wzdłuż podwórka na długości 35m wykonać rowek o głębokości 0,30m przy podmurówce do 0,13 in na końcu podwórka o szerokości dna 0,50 m i łagodnym nachyleniu skarp l :3 lub wykonać ciek w postaci łupiny betonowej z prefabrykatów. 3. Poniżej ogrodzenia dolnego i stodoły pogłębić wyprofilowany rowek odpływowy . 4. Prace wyszczególnione w punkcie 1-3 nakazu należy wykonać w terminie do [...] września 2002 roku. W uzasadnieniu decyzji wskazał , że w wyniku dwukrotnych oględzin ustalono, że spływ wody został zakłócony poprzez zasypanie pobocza drogi u wylotu przepustu pod drogą powiatową oraz wykonanie betonowej podmurówki ogrodzenia i zasypanie rowka na działce Nr [...] należącej do S. R., co spowodowało zalewanie sąsiednich działek i boiska szkolnego. Uchylając uprzednio wydaną w sprawie decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] stwierdziło, że zebrany materiał dowodowy był niewystarczający do podjętego rozstrzygnięcia, a sprawa wymagała wyjaśnienia następujących kwestii; - czy droga powiatowa posiada urządzenia odwadniające pas drogowy określone przepisami Rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne /Dz, U. Nr 43 poz. 430/, - jakie roboty i w jakim czasie wykonywał P. R. na swojej działce mogące mieć wpływ na zakłócenie stosunków wodnych, czy budowa określonych w' decyzji urządzeń obejmowałaby wyłącznie teren działki Pana R., czy będzie odbywać się w pasie drogi powiatowej, który nie jest jego własnością. Burmistrz wyjaśnił , że dla wyjaśnienia tych kwestii zlecił wykonanie ekspertyzy specjaliście z zakresu prawa wodnego z listy Wojewody [...] – B. Z.. Ekspertyza stwierdziła , że : 1. Przepust i utwardzenie drogi wykonane były ponad 20 lat temu, stąd też urządzenia odwadniające pas drogowy nie mogły być wykonane zgodnie z przepisami Rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie, Sprawy te reguluje raczej Rozporządzenie tegoż Ministra z dnia 30 marca 2000 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogowe obiekty inżynierskie i ich usytuowanie, Żaden z tych przepisów nie działa wstecz, 2. Pan S. R. w listopadzie 2000 roku wykonał na swojej działce podmurówkę betonową ogrodzenia wzniesioną ponad dno przepustu i koronę drogi , a ponadto na obcym gruncie podwyższył pobocze drogi od strony swojej działki, a także zasypał wylot istniejącego pod drogą przepustu. Roboty te ewidentnie wpłynęły na zakłócenie stosunków wodnych w tym rejonie. 3. Urządzenia określone w decyzji Burmistrza z dnia 2002.02. [...] obejmowałyby teren działki Pana R.. W pasie drogi Pan R. musiałby udrożnić wylot przepustu, który sam zasypał, a nie został do tego zobowiązany. W ekspertyzie biegły zawarł propozycję rozwiązań, w celu doprowadzenia do poprzedniego stanu wody na gruncie. Propozycje te zostały wykorzystane do nakazania S. R. wykonania niezbędnych prac, mających na celu przywrócenie poprzedniego stanu wody na gruncie i zapobieganiu spływu tych wód na działkę sąsiednią Pani B. R., Organ I instancji stwierdził również , że w świetle art. 29 ust, l, p-kt, l Ustawy Prawo wodne, właściciel nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody, ani odpływu ze źródeł ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Zebrane w czasie oględzin i w czasie prowadzenia ekspertyzy dowody wykazały, że S. R naruszył wyżej cytowany przepis. W odwołaniu od tej decyzji S. R zarzucił, że ciek, do wykonania którego został zobowiązany, usytuowany jest w odległości 3 m od studni. Przy obfitych opadach wody będzie wpływać niszcząco na budynki i całe gospodarstwo. Decyzja winna rozwiązać problem odprowadzenia wody z pasa drogowego , a nie nakazywać dokonanie niwelacji jego posesji. Podniósł, że w decyzji ustalono, że przepust w pasie drogi jest niedrożny, co nie jest zgodne z prawdą. Podkreślił, że nie zgadza się również ze stwierdzeniem, że zawyżył pobocze drogi, gdyż tylko je wyrównał doje) poziomu. Zarzucił również , że nie prawdą aby podmurówkę pod ogrodzeniem wzdłuż pasa drogi wykonał w 2000r. Podmurówka ta została wykonana ok.20 lat temu przez starszego brata. Odwołujący się podniósł i to , że w ekspertyzie podano nieprawidłowe odległości między domem a stodołą. Zarzucił, że biegły dokonał oględzin jego nieruchomości bez wcześniejszego powiadomienia go o terminie tej czynności. Podniósł, że nakazywanie mu odprowadzenia wody z pasa drogowego przez środek jego działki stanowiłoby naruszenie przepisów. Odprowadzanie w ten sposób wody opadowej mogłoby zostać odebrane przez sąsiednich właścicieli gruntów jako celowe działanie na ich szkodę, ponieważ ich działki nie posiadają rowów odwadniających. Gdy podczas oględzin dowiedział się, że przepustu pod drogą nie mógł zasypać, przepust ten odkopał i jest on drożny - w takim stanie jak przed zasypaniem. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, gdyż rozwiązanie problemu odprowadzenia wody opadowej z pasa drogowego nie może nastąpić w ten sposób , że wody te będą odprowadzane przez jego działkę. Decyzją z dnia 30 września 2002r znak: [...] , wydaną na podstawie art. 138 § l pkt 2 kpa , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej określenia terminu wykonania robót: "do [...] września 2002 roku" i w to miejsce orzekło "do [...] listopada 2002 roku" , a w pozostałej części utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazało , że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ uzyskał ekspertyzę specjalisty z zakresu prawa wodnego, z którą, strony postępowania zapoznały się. W oparciu o ustalenia tego dokumentu organ orzekający podał w uzasadnieniu omawianej decyzji m. in., iż S. R. w listopadzie 2000 roku wykonał na swojej działce podmurówkę betonową ogrodzenia wzniesiona ponad dno przepustu i koronę drogi, a ponadto na obcym gruncie podwyższył pobocze drogi od strony swojej działki i zasypał wylot istniejącego pod drogą przepustu. Roboty te ewidentnie wpłynęły na zakłócenie stosunków wodnych w tym rejonie. W ocenie organu l instancji dowody zebrane w czasie dokonanych oględzin na gruncie oraz ustalenia ekspertyzy dowodzą, że S. R. naruszył przepis art. 29 ust. l pkt l ustawy Prawo wodne. Wskazane w ekspertyzie propozycje rozwiązań dla doprowadzenia do poprzedniego stanu wody na gruncie zostały wykorzystane - jak wynika z uzasadnienia decyzji - do nakazania Panu S. R. wykonania niezbędnych prac, mających na celu przywrócenie poprzedniego stanu wody na gruncie i zapobieganiu spływu wód na działkę sąsiednią Pani B. R.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] , dokonując na podstawie art. 138 prawnej i merytorycznej oceny zasadności zaskarżonej decyzji, ustaliło i zważyło : Pismem z dnia 25.04.2001 r. Pani B. R. wystąpiła do Burmistrza Miasta i Gminy [...] o rozstrzygnięcie sprawy związanej z odpływem wody z przydrożnego rowu we wsi [...] , informując iż Pan S. R. od listopada 2000 r. zastawił całkowicie przepływ w drodze od strony jego posesji, przez którą woda przepływała od niepamiętnych czasów. Woda z rowu zalała drogę, boisko wiejskie i pobliskie gospodarstwa. Na tej podstawie organ przeprowadził postępowanie administracyjne, w toku którego dwukrotnie dokonano oględzin na gruncie, dokumentując ustalenia z tych czynności protokółami z dnia [...].05.2001 r oraz z dnia [...].02.2002 r. Wówczas to, biorący udział w czynności oględzin, właściciele działek położonych w Służowie wyjaśnili, iż od dawna woda opadowa spływała zgodnie ze spadkiem terenu zachód-wschód przez drogę powiatową, przepust pod tą drogą istniejący ponad 20 lat, dalej przez działkę S. R. oraz pola uprawne w kierunku lasu. W okresie jesiennym 2000 r. R. wyrównał pobocze, zasypał przepust , co powoduje zalewanie podwórek sąsiadów. W toku oględzin ustalono, że przepust o średnicy 30 cm pod drogą powiatową, oznaczoną w ewidencji gruntów numerem [...] , na wysokości działki należącej do S. R. nie posiada wylotu, ponieważ został zasypany w wyniku wyrównania pobocza drogi. Odwołujący się wyjaśnił, że w listopadzie 2000 r. wyrównał pobocze tej drogi. Do akt załączono pismo Powiatowego Zarządu Dróg w [...] z dnia [...]. 11 .2002 r., podające jako przyczynę zalewania działek brak rowu, który odbierałby wody opadowe od przepustu pod drogą. Kolegium cytując treść ekspertyzy biegłego podkreśliło, że ostatecznie stwierdził on, że S. R., zasypując wylot przepustu pod drogą oraz wykonując wysoką podmurówkę ogrodzenia działki utrudnił naturalny odpływ wód poprzez swoją posesję , przez którą zawsze przepływ wód się odbywał. Te roboty, zdaniem biegłego , ewidentnie wpłynęły na zakłócenie stosunków wodnych w tym rejonie. Według treści art. 29 ust. l ustawy z dnia 18.07.2001 r. Prawo wodne /Dz. U. Nr 115, poz. 1229 z późn. zm./ właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ze szkodą dla gruntów sąsiednich, a także odprowadzać wód na grunty sąsiednie. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, to wójt, burmistrz lub prezydent miasta może nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom / ust. 3 /. W związku z powyższym , w przedstawionym wyżej stanie faktycznym sprawy, organ I instancji zasadnie nakazał S. R. wykonanie urządzeń zapobiegających szkodliwemu wpływowi na grunty sąsiedzkie spowodowanemu zmianą stanu wody na jego działce. Określając rodzaj i warunki techniczne tych urządzeń organ przyjął propozycje rozwiązań, jakie biegły z zakresu postępowania wodno-prawnego zawarł w ekspertyzie. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję S. R. zarzucił , iż nie ma ona rzeczowego i sprawiedliwego rozwiązania, a jedynie jest celem zrujnowania dobytku mojej rodziny. Podał, że na żadnych mapach sytuacyjnych nie było i nie ma żadnych rowów na jego działce. W związku z powyższym nakazanie mi wykopania rowu w odległości ok.3m od studni i około Im od schodów i ściany północnej nowego budynku mieszkalnego w celu odprowadzenia wody opadowej z pasa drogowego jak również z powierzchni ok.10 ha wydaje się być niepoważne. Skarżący oświadczył , że nie może zrozumieć jak można nakazać wykopanie rowu w tak bliskim sąsiedztwie z nowo wybudowanym domem, gdyż przy intensywnych opadach woda będzie z niego występować, a następnie podmywać i podtapiać fundamenty. Kwestią czasu będzie tylko kiedy fundamenty zaczną osiadać w efekcie czego zaczną pękać ściany. Występująca woda z rowu będzie w dalszym ciągu podtapiać stary budynek jak również zabudowania gospodarcze i będzie wpływać niszcząco na podwórko jak również w dalszej części działki zalewać będzie uprawy rolne. Podniósł. że . wykopanie rowu na jego działce i tak nie rozwiąże problemu , skoro w dalszej części nie ma żadnego odpływu, a znajdują się tam działki innych właścicieli. Zarzucił, że na podstawie oględzin stwierdzono, że przepust w pasie drogi jest niedrożny, co nie jest zgodne z prawdą. Zaprzeczył również, aby zawyżył pobocze drogi, gdyż tylko je wyrównał do jej poziomu. Nieprawdą jest również, że podmurówkę pod ogrodzeniem wzdłuż pasa drogi wykonał w 2000r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło ojej oddalenie , podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art.97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dlatego też właściwym do rozpoznania skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Zgodnie z treścią art.3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania , nie będąc przy tyrn związanym granicami skargi / art. 134 ustawy/. W wyniku dokonanej oceny stwierdzić należy , że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania. Po pierwsze , organ ani pierwszej , ani drugiej instancji nie ustosunkował się do pisma Powiatowego Zarządu Dróg w [...] z dnia [...]. l 1.2001 r (k.15 akt), z którego wynika , że przedmiotowy przepust pod drogą jest drożny , a problem odpływu "tkwi w braku rowu , który odbierałby wody opadowe z przepustu". To stwierdzenie pozostaje w sprzeczności z przyjętym przez organ twierdzeniem biegłego zawartym w cytowanej przez organy ekspertyzie , że m.in. zasypanie przepustu wpłynęło na zakłócenie stosunków wodnych na gruncie. Po drugie , treść odezwy skierowanej do biegłego B. Z. narusza przepis art.75 kpa ( Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny) w związku z art. 84 § l kpa (Gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii). Dokonanie m.in. ustalenia jakie roboty i w jakim czasie wykonał S. R. winno być dokonane przez organ a nie przez biegłego i nie wymagało to wiadomości specjalnych. Po trzecie, biegły dwukrotnie dokonując oględzin nie zawiadomił stron o terminie ich przeprowadzenia - w aktach brak dowodów , że strony o oględzinach zostały zawiadomione. Powyższe stanowi o naruszeniu przepisu art.79 kpa (Strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. Strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia). Po czwarte , protokoły oględzin dokonane przez organ nie zawierają szkicu , co zważywszy na przedmiot postępowania i wyjaśnienia stron , było niezbędne. Po piąte, organy obydwu instancji nie dokonały własnych ustaleń w sprawie , ograniczając się do cytowania treści opinii biegłego. Narusza to przepis art. 77 § l kpa, stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Po szóste , dokonując jedynego własnego ustalenia : w wyniku dwukrotnych oględzin ustalono, że spływ wody został zakłócony poprzez zasypanie pobocza drogi u wylotu przepustu pod drogą powiatową oraz wykonanie betonowej podmurówki ogrodzenia i zasypanie rowka na działce Nr [...] należącej do S. R., co spowodowało zalewanie sąsiednich działek i boiska szkolnego , organ nie wskazał na podstawie jakich dowodów fakty takie ustalił. Żaden ze świadków przesłuchanych w sprawie nie mówił o "zasypaniu pobocza drogi'" i o "wykonaniu podmurówki" przez skarżącego i o "zasypaniu rowka biegnącego przez jego posesję". Skarżący natomiast wielokrotnie podkreślał , że podmurówka była wykonana 20 lat wcześniej. Po siódme , z protokołu oględzin z dnia [...].05.2001 r wynika , że nie wszyscy zgłoszeni przez strony świadkowie zostali przesłuchani w sprawie. Uchybienia te muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Stosownie do treści art.145 § l pkt c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy , rzeczą organu będzie dokonanie szczegółowych ustaleń faktycznych , dokonanie powtórnych oględzin i sporządzenie z nich szczegółowego szkicu. W szczególności organ wyjaśni czy i jakie roboty wykonane przez skarżącego spowodowały zmianę stosunków wodnych na gruncie , kiedy były przeprowadzone oraz co dokładnie oznaczają sformułowania użyte przez świadków : "wyrównanie pobocza drogi". Rzeczą organu będzie ustalenie również , czy "odsypanie" przepustu przez skarżącego udrożniło przepust (zgodnie z cytowanym na wstępie pismem Zarządu Dróg ) i przywróciło poprzedni stan wody na gruncie. Organ administracji rozważy przy tym szczegółowo, czy przepis art.29 prawa wodnego, stanowiący przyjętą przez organ podstawę prawną decyzji, ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Dlatego też , na podstawie powołanego wcześniej przepisu i art. 135 ustawy orzeczono jak w punkcie I wyroku . O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 ustawy.