II SA/Kr 292/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 14 stycznia 2015r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W dniu 18 kwietnia 2016r. skarżąca złożyła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję SKO w [...] z dnia 14 stycznia 2015r. wydaną w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Skarżąca domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania. Dodatkowo, jak wskazuje, sytuację materialną rodziny pogarsza zły stan zdrowia skarżącej. Dla udokumentowania oświadczeń skarżąca dołącza faktury VAT za media ( prąd, gaz, ścieki, fakturę za zakup pralki, faktury z aptek, decyzję o przyznaniu dla skarżącej zasiłku dla bezrobotnej, potwierdzenie wpłaty ubezpieczenia, faktury VAT za internet oraz telefon, decyzje wymiarową w podatku rolnego oraz od nieruchomości za 2016 rok ). Dodatkowo, w wyniku odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia formularza skarżąca oświadczyła, iż jej dzieci są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, syn P. dokształca się - podnoszenie kwalifikacji zawodowych to zobowiązanie pieniężne w wysokości 1250 zł. Syn D. gospodaruje na posiadanym gruncie, gospodarstwie rolnym i otrzymuje dotacje z UE w wysokości ok.3500 zł. Skarżąca nie posiada samochodu, sprzętu rolnego. Dzieci oraz mąż skarżącej nie posiadają kont bankowych. Córka K. przez dwa miesiąca otrzymywała zasiłek w kwocie 300 zł miesięcznie. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz trójką dorosłych dzieci. Rodzina utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych skarżącej w kwocie 850 zł, renty męża strony w wysokości 616 zł, dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości ok. 200 zł. Dodatkowo córka otrzymywała zasiłek w łącznej wysokości 600 zł. Syn natomiast otrzymuje dotacje z UE w kwocie rocznej około 3500 zł. Łącznie deklarowany obecnie dochód rodziny to kwota 1666 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom o pow. 190 m2 oraz gospodarstwo rolne o pow. 1,41 ha. Ponieważ dom jest w stanie do remontu – skarżąca deklaruje, iż zamierza zaciągnąć kredyt na ten cel. W marcu ponadto zakupiła pralkę za kwotę 1100 zł. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Należy przede wszystkim zaznaczyć, iż obecny wniosek skarżącej jest jej kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie . Poprzedni wniosek – postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2015r. został rozpoznany odmownie gdyż zażalenie skarżącej na postanowienie WSA o oddaleniu jej wniosku o przyznanie prawa pomocy przez NSA zostało oddalone ( sygn akt II OZ 1068/15 ). A zatem ponieważ postanowienie w przedmiocie prawa pomocy stało się prawomocne, obecny wniosek strony rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wynika z tego, iż przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. W niniejszej sprawie obecnie nastąpiła – zdaniem orzekającego - zmiana okoliczności istotnych, na tyle ważna , iż uznano, że ma to wpływ na sytuację majątkową rodziny i poprzednie postanowienie należy zmienić przychylając się tym samym w części do wniosku skarżącej. Skarżąca wykazała aktualnie bowiem nowe okoliczności w istotny sposób świadczące o pogorszeniu – w stosunku do stanu z 2015r. – jej stanu majątkowego. Wnioskodawczyni obecnie jest osobą bezrobotną, otrzymuje z tego tytułu zasiłek, małżonek rentę. Wg. stanu orzekania na maj czy wrzesień 2015r. – skarżąca pracowała i otrzymywała z tego tytułu wynagrodzenie. W tym stanie rzeczy trzeba uznać, iż aktualnie jej sytuacja majątkowa – poprzez pojawienie się kolejnego bezrobocia – tym razem samej skarżącej - uległa zmianie skoro obecnie jest osobą bez pracy i na zasiłku. Pomniejszył się tym samym jej dochód i dochód całej rodziny. Badając sytuacje materialną wnioskodawczyni ustalono dalej, iż rodzina nadal gospodaruje na posiadanym areale rolnym, z tego tytułu osiąga dochody oraz dotacje z Unii Europejskiej. Syn D. G. jest ubezpieczony w KRUS i z tego tytułu płaci kwartalnie 400 zł. Zajmuje się uprawą pola o pow. 88 arów przeliczeniowych, dodatkowo dzierżawi działkę o pow. 22 arów. Skarżąca przedstawiła wyciąg z konta bankowego, na którym widnieją wpłaty zasiłku dla bezrobotnych oraz przyznana dotacja z ARiMR ( stan konta 4,14 zł ). Jak wynika z analizy dokumentów zawartych w aktach sprawy – skarżąca ponosi - jak dotąd wydatki na leki rzędu 65 zł miesięcznie. Aktualnie miesięczne wydatki kształtują się na podobnym poziomie, jak w roku 2015r tj, suma wydatków oscyluje wokół kwoty 700,00 zł, nie licząc kosztów kształcenia syna. Wnioskodawczyni zakupiła pralkę i był to wydatek rzędu 1100,00 zł. Planuje również zaciągnięcie kredytu na remont domu. Jednakże orzekający bada wyłącznie to, czy strona posiada obecnie środki takiej wysokości, aby móc opłacić aktualnie wymagane koszty postępowania. Zdaniem orzekającego – zmiana sytuacji materialnej skarżącej poprzez utratę pracy i pomniejszenie przez to sumarycznie dochodu rodziny ( w tym momencie skarżąca otrzymuje jedynie zasiłek dla bezrobotnych a nie wynagrodzenie za pracę ) pozwala na przyjęcie, iż jej sytuacja finansowa pogorszyła się na tyle aby zwolnić ją od kosztów sądowych w sprawie umożliwiając tym samym realizacje jej konstytucyjnego prawa do sądu. Nie ma jednakże podstaw do zmiany orzeczenia w pełnym , wnioskowanym zakresie. Rodzina skarżącej posiada nadal gospodarstwo rolne, z którego czerpie pożytki, syn otrzymuje dotacje z UE. Skarżąca planuje zaciągnąć kredyt na remont domu. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego wnioskodawczyni nie wykazała zatem wystarczająco skutecznie, iż w aktualnej ich sytuacji majątkowo – bytowej nastąpiła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby zmianę wcześniej wydanego orzeczenia w zakresie pełnym. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej aktualnie prawa pomocy w zakresie obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej jako wystarczające i odpowiadające fiskalnemu interesowi Państwa, które swą pomoc winno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym . Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 165, 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).