II SA/Kr 2938/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aldona Gąsecka - Duda Sędziowie: WSA Ewa Rynczak (spr.) AWSA Janusz Kasprzycki Protokolant: Beata Błach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi J. B. i E. W. na decyzję Wojewody z dnia [...] 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty O. z dnia [...] 2003 roku nr [...]; II. zasądza od Wojewody M. na rzecz skarżącej J. B. kwotę 30 zł. (trzydzieści złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania. Starosta O. decyzją z dnia [...] 2003 r. znak:[...], na podstawie art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), art. 104, art. 107, art. 109 § 1 kpa odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą na potrzeby Państwowego Muzeum w O. oznaczoną jako pgr.[...], położoną w B. objęta wykazem hipotecznym Lwh [...] gdzie prawo własności ujawnione jest na rzecz B. i W. W. W uzasadnieniu podniósł, że J. B. oraz E. W. pismem z dnia [...] 2002r. skierowanym do Państwowego Muzeum w O. zwróciły się o wykup działki pgr. [...]o pow. 1665 m2, zgodnie z art. 8, 14 i 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. (Dz. U. Nr 18 poz. 94). Wniosek ten wraz z pismem przewodnim został przesłany do Starosty O. dnia [...] 2002r. Jako załączniki przekazano kopię postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] 2000 r. oraz kopię odpisu z księgi wieczystej. We wspomnianym piśmie przewodnim zaznaczono, iż Starosta O. jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o wypłatę odszkodowania, o czym poinformowano wnioskodawców. Dyrektor Państwowego Muzeum w O. przesłał Staroście O. również pismo z zapytaniem wystosowanym do Wojewody M. o ustalenie organu kompetentnego do rozpatrywania spraw dotyczących ustalania odszkodowania za tereny zajęte przez Muzeum. Z interpretacji przedstawionej przez Wojewodę M. wynika, iż jest nim Starosta O. Uznając wobec powyższego kompetencję do prowadzenia sprawy wszczęte zostało postępowanie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt zajęty na potrzeby Muzeum. Na podstawie dostarczonego odpisu z księgi wieczystej ustalono, iż wykazem hipotecznym gm. kat. B. objęta jest nieruchomość pgr.[...], której własność ujawniono na rzecz W. W. i B. W. po 1/2 części. Legitymację wnioskodawców do ubiegania się o odszkodowanie ustalono na podstawie przedstawionego postanowienia z dnia [...] 2000r. Sądu Rejonowego w O. sygn. akt: [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po W. W., B. W. oraz A. W. Organ administracyjny ustalił, że w zasobach Archiwum Zakładowego Urzędu Wojewódzkiego w K. oraz w Archiwum Państwowym w K. Oddział w B. nie znajdują się akta wywłaszczeniowe obejmujące parcelę pgr. [...]położoną w B. Podczas kwerendy w Archiwum Państwowego Muzeum odszukano niekompletne dokumenty z prowadzonych postępowań wywłaszczeniowych. Brak w nich jest jednak decyzji odszkodowawczej, która obejmowałaby przedmiotową działkę. Nie odnaleziono również potwierdzenia wypłaty odszkodowania za zajęcie przedmiotowego terenu, ani decyzji wywłaszczeniowej, której przedmiotem byłoby wywłaszczenie pgr.[...]. Na tej podstawie oraz biorąc pod uwagę wpis zawarty w Lwh prowadzonym dla tej parceli ustalono, iż działka ta nigdy nie została formalnie odjęta poprzednim jej właścicielom, mimo że fizycznie włączono ją w obszar Państwowego Muzeum w O. W czasie tworzenia Państwowego Muzeum na terenach byłego obozu zagłady regulowane były kwestie prawa własności nieruchomości wchodzących w jego obszar. Wypłacano wówczas odszkodowania za tereny zajęte. W czasie kwerendy w Muzeum w O. odnalezione zostały jedynie dokumenty wskazujące, iż prowadzono postępowanie mające na celu przyznanie Państwu W. nieruchomości zamiennych bez bliższego określenia, o które z parcel chodziło. Można tylko przypuszczać, iż dotyczy to nieruchomości za które odszkodowanie zostało ustalone i złożone do depozytu sądowego, ponieważ łączny ich obszar obejmował 4708,50 m2, a działki proponowane do przekazania jako nieruchomości zamienne miały obejmować około 50 arów. W wykazie wywłaszczeniowym na stronie 71 dla gm. kat. B. zamieszczono informację, iż pgr. [...] o pow. 16a 65 m2 podlegać będzie wywłaszczeniu. Brak jednakże dokumentów potwierdzających, że podjęto konstytutywne rozstrzygnięcia w tym zakresie. Również wniosek z dnia [...] 1958 r. wniesiony do Sądu Powiatowego w O. o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego nie podjętych kwot z tytułu odszkodowania, dotyczył parcel o odmiennych oznaczeniach. Poza sporem pozostaje fakt, iż przedmiotowa parcela została objęta przez Państwowe Muzeum w O. i jej sytuacja prawna powinna zostać uregulowana poprzez wywłaszczenie i wypłatę odszkodowania. W tym przypadku cel wywłaszczenia został już dawno zrealizowany, dlatego Starosta O. orzekający w sprawie nie ma możliwości wywłaszczenia jej, ponieważ wywłaszczenie przeprowadza się na cel który ma zostać zrealizowany i jest dopiero w fazie zamierzeń. Dopiero łącznie z wywłaszczeniem można byłoby ustalić należne odszkodowanie. W kwestii ustalenia i wypłaty samego odszkodowania również nie mogą zostać podjęte czynności polegające na jego ustaleniu i wypłacie, gdyż można je podjąć gdy wywłaszczenie nastąpiło - odszkodowanie ustala starosta, w decyzji o -wywłaszczeniu nieruchomości - art. 129 ust. 1, wysokość odszkodowania ustala się, według stanu i wartości wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu - art. 130 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2000r. Nr 46 poz. 543 ze zm.). Powołane wyżej przepisy dobitnie świadczą o tym, że ustalenie i wypłata odszkodowania są możliwe jedynie w sytuacji, kiedy nastąpiło wydanie ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. J. B. i E. W. w dniu [....] 2003 r. wniosły odwołanie od decyzji organu I instancji. W odwołaniu podniesiono, że parcela p.gr [...]wpisana do księgi wieczystej lwh [...] gm. B. położona jest na terenie Państwowego Muzeum w O. i podlega wywłaszczeniu za odszkodowaniem na podstawie ustawy z dnia 2 lipca 1947 r. (Dz.U. 47.52.265, ostatnie zm: 11.07.2003r. (Dz.U. 2003r. 30.80.717). Przedmiotowa działka p.gr. [...]jest własnością skarżących, jako spadkobierców i znajduje się na terenie Muzeum w B. Stwierdzenie Starosty O., że sytuacja prawna przedmiotowej parceli jest uregulowana przez wywłaszczenie i wypłatę odszkodowania bez wskazania dowodów wobec istniejących dokumentów jest nieprawdziwe. W stosunku do E. W. zostało wydane postanowienie o wniesieniu odwołania z uchybieniem 14 – dniowego terminu. Wojewoda M. decyzją z dnia [...] 2003 r. znak:[...], na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniósł, że przedmiotowa nieruchomość nie została wywłaszczona i stanowi własność osób fizycznych, dlatego też nie ma możliwości prawnej ustalenia odszkodowania z tytułu jej wywłaszczenia. Parcela ta powinna jednak zostać wywłaszczona. Wywłaszczenie nieruchomości położonej na terenie Pomnika [...] w O. i jego strefy ochronnej w części położonej w Gminie O. na terenie wsi B. będzie jednak możliwe dopiero wówczas gdy Gmina O. sporządzi miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla tego obszaru, do czego jest zobowiązana na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 maja 1999 r. o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady (Dz.U. z 1999 r. Nr 41, poz. 412 ze zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 3 tej ustawy w przypadku uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub jego zmiany będzie miał zastosowanie przepis art. 36 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. Nr 80, poz. 717), stosownie do którego jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stanie się niemożliwe bądź istotnie ograniczone, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości będzie mógł żądać odszkodowania za rzeczywistą poniesioną szkodę, wykupienia nieruchomości lub jej części albo odszkodowania równego obniżeniu wartości nieruchomości lub jej części. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady, roszczenia te będzie można zgłaszać do Skarbu Państwa reprezentowanego przez wojewodę. Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodek Zamiejscowy w K., w dniu [...] 2003 r., wniosła J. B. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w obecnym stanie nie ma możliwości dysponowania swoją działką, gdyż jest ona ogrodzona i znajduje się na terenie Muzeum, co w świetle prawa stanowi zawłaszczenie. Zdaniem skarżącej w takiej sytuacji działka winna zostać wykupiona przez Muzeum bo nie ma ona możliwości wykonywania prawa własności względem tej działki. Pełnomocnik skarżącej, mąż – W. B. na rozprawie [...]07 podał, że skarżąca na teren swojej działki może wchodzić jako turystka. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, gdyż skarga jest nieuzasadniona, podtrzymując argumentację zawarta w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o Ustroju Sądów Administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1271), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą o p.p.s.a.). Dlatego też właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny . W myśl, art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W sprawie niniejszej wniosek zawierał żądanie wypłacenia nie tylko odszkodowania, ale również wywłaszczenia, zaś skarżąca nie twierdziła, by decyzja wywłaszczeniowa kiedykolwiek wcześniej została wydana. Organy I i II instancji ustaliły, iż poza sporem jest fakt, że przedmiotowa parcela została objęta przez Państwowe Muzeum w O., a sytuacja prawna działki winna być uregulowana poprzez wywłaszczenie i wypłatę odszkodowania skarżącej, jednak obecnie brak jest takiej możliwości. Ustaliły ponadto organy, iż cel wywłaszczenia już dawno został zrealizowany oraz że wywłaszczenie będzie możliwe dopiero wtedy kiedy Gmina O. sporządzi miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla tego obszaru, do czego zobowiązana jest na podstawie art. 5 ust.1 ustawy z dnia 7.05.1999r. o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady ( Dz.U. 1999r., Nr 41, poz.412 ze zm.). Organy wskazały podstawę prawną rozstrzygnięcia powołując się na treść przepisów, między innymi, art. 129 ust.1 i art.130 ust.1 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz.U. 2000r., Nr 46, poz.543 z późn. zm.), w myśl których odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, a wysokość odszkodowania ustala się według stanu i wartości wywłaszczonej nieruchomości z dnia wydania decyzji o wywłaszczeniu. Zdaniem Sądu stanowisko powyższe jest błędne i niezgodne z obowiązującymi przepisami, zaś zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji dotknięte są wadą nieważności określoną w art.156 §1 pkt 1 kpa. Istotną kwestią w niniejszej sprawie jest stwierdzenie, czy istnieją przesłanki do wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości w świetle obowiązujących przepisów prawa, oraz który organ jest uprawniony do wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i wypłaty z tego tytułu odszkodowania. W pierwszej kolejności należy wskazać na treść ustawy z dnia 2.07.1947r. o upamiętnieniu męczeństwa Narodu Polskiego i innych Narodów w Oświęcimiu (Dz. U. 1947r., Nr 52, poz.265 ) – zwanej dalej ustawą o upamiętnieniu męczeństwa, która weszła w życie z dniem ogłoszenia t.j. 8.07.1947r. i jest ustawą nadal obowiązującą, gdyż nie została uchylona. W myśl art.1 powołanej wyżej ustawy, tereny byłego hitlerowskiego obozu koncentracyjnego w O. wraz z wszelkimi znajdującymi się tam zabudowaniami i urządzeniami zachowuje się po wsze czasy jako Pomnik Męczeństwa Narodu Polskiego i innych Narodów, zaś stosownie do jej art.2, Pomnik Męczeństwa w Oświęcimiu obejmuje część terenu dawnego obozu koncentracyjnego, w granicach, które szczegółowo określi rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki, wydane w porozumieniu z Ministrami Administracji Publicznej, Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Odbudowy po zasięgnięciu opinii Rady Ochrony Pomników Męczeństwa. Stosowny akt wykonawczy został wydany, a stanowi go rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 9.12.1957r. w sprawie szczegółowego określenia granic terenów Pomnika Męczeństwa Narodu Polskiego i innych Narodów w Oświęcimiu (Dz.U. 1958r., Nr 6, poz.20). Zgodnie z art. 6 ustawy o upamiętnieniu męczeństwa, tereny wymienione w art.2 tej ustawy podlegają wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa i natychmiastowemu zajęciu przez Ministra Kultury i Sztuki za odszkodowaniem. W związku z powyższym, w myśl przepisów cytowanej wyżej ustawy z dnia 2.07.1947r. wskazany przepis stanowił i stanowi nadal podstawę prawną do wywłaszczenia terenów, nie zaś przepisy ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz.U. 2000r., Nr 46, poz.543) lub inne, jak twierdzą organy Kolejną istotną regujacją w niniejszej sprawie, jest również ustawa z dnia 7.05.1999r. o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady (Dz.U. 1999r., Nr 41, poz.412), która, jak wskazuje art. 1 ust.1 i ust.2 pkt.4 określa zasady ochrony terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady, zwanych dalej "Pomnikami Zagłady" oraz stanowi, że ochrona ta polega, między innymi, na tworzeniu ich stref ochronnych oraz wprowadzeniu na obszarze Pomników Zagłady i ich stref ochronnych szczególnych zasad wywłaszczania nieruchomości. A więc ta ustawa określa jedynie zasady ochrony Pomników Zagłady i zasady wywłaszczania tych nieruchomości, a nie stanowi podstawy prawnej do ich wywłaszczania . Pomnikami Zagłady są tereny, na których położony jest m.in. Pomnik [...] w O., wokół którego ustanawia się strefę ochronną – art. 2 pkt 1 i art. 3 cytowanej wyżej ustawy o upamiętnieniu męczeństwa . Zgodnie z art.4 ust.2, ust 3 pkt 1 tej ustawy Minister właściwy do spraw administracji publicznej określi, po zasięgnięciu opinii właściwego terytorialnie wójta ( burmistrza, prezydenta miasta), w drodze rozporządzenia granice Pomnika Zagłady, na obszarze którego położony jest Pomnik [...] w O., zgodnie z jego granicami i obszarem wyznaczonym na podstawie przepisów ustawy z dnia 2.07.1947r., o upamiętnieniu męczeństwa Narodu Polskiego i innych Narodów w Oświęcimiu (Dz.U. 1947r., Nr 52, poz.265) oraz obszar i granice jego strefy ochronnej. Aktem wykonawczym, o którym mowa wyżej jest rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27.05.1999r. w sprawie określenia granic Pomnika Zagłady, na którego obszarze położony jest Pomnik [...] w O. oraz obszaru granic strefy ochronnej dla tego Pomnika ( Dz. U. 1999r., Nr 47 poz.474), które weszło w życie z dniem ogłoszenia, a wydane zostało na podstawie art.4 ust.3 pkt 1 ustawy z dnia 7.05.1999r. o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady (Dz.U. 1999r., Nr 41 poz.412). W myśl § 1 ust.1 i ust.2 tegoż rozporządzenia granice Pomnika Zagłady, na którego obszarze położony jest Pomnik [...] w O., zwanego dalej "Pomnikiem", ustala się następująco: część Pomnika położona w mieście O. i część położona w gminie O. na terenie wsi B., a w § 2 ust.1 i ust.2 określone zostały dokładnie działki, przez które przebiegają granice Pomnika Zagłady i granice ochronne w mieście O. i w gminie O. na terenie wsi B. Obszar strefy ochronnej Pomnika wynosi 38,89 ha – co wynika z § 3 rozporządzenia. Ustawa z dnia 7.05.1999r. o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady nie zawiera w swej treści podstawy prawnej do wywłaszczenia terenów Pomnika Zagłady, lecz określając jego zasady, przewidując w art. 11 ust.1 i ust.2 i, że do wywłaszczania nieruchomości położonych na obszarze Pomników Zagłady i ich stref ochronnych stosuje się przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, oraz że wywłaszczeniu na cele ochrony Pomnika Zagłady nie podlegają nieruchomości lub ich części, na których znajdują się kościoły, świątynie, kaplice lub budynki mieszkalne. W art.12 do art.17cyt. ustawy uregulowana jest kwestia właściwości organów w sprawie wywłaszczenia nieruchomości na cele Pomnika Zagłady. Organem tym jest Wojewoda, a organem wyższego stopnia Minister właściwy do spraw. administracji publicznej. Nieruchomość położona na takim obszarze lub w jego strefie ochronnej może być wywłaszczona tylko na rzecz Skarbu Państwa. Do nieruchomości wywłaszczonych na cele Pomnika Zagłady nie stosuje się przepisów art. 121 ust.4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który przewiduje, że wywłaszczoną nieruchomość do czasu jej wykorzystania na cel, na który nastąpiło wywłaszczenie, oddaje się w dzierżawę. Decyzję o wywłaszczeniu nieruchomości wydaje się po zasięgnięciu opinii właściwego terytorialnie wójta, burmistrza, prezydenta miasta i przepisu art. 106kpa nie stosuje się. Zgodnie z art. 17 tej ustawy, właściwość miejscową wojewody ustala się według miejsca Pomnika Zagłady i jego strefy ochronnej. Organ który wszczął postępowanie administracyjne, którego skutki mogą dotyczyć Pomnika Zagłady lub jego strefy ochronnej, jest obowiązany bezzwłocznie zawiadomić ministra właściwego do spraw administracji publicznej o wszczęciu postępowania ,w myśl art.18 tej ustawy. Uwzględnienie powyższych przepisów oraz stanu faktycznego sprawy nakazuje uznać za bezzasadne także twierdzenia organów, że wywłaszczenie będzie możliwe dopiero po sporządzeniu przez Gminę O. miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla tego obszaru , gdyż to właśnie plan musi uwzględnić granice Pomnika Zagłady, natomiast Gmina ustali samodzielnie obszar strefy ochronnej, który nie może być większy niż 100 m od granicy Pomnika Zagłady o czym mowa w art.3 ust.2 ustawy z dnia 7.05.1997r.o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady. W niniejszej sprawie decyzje organów I i II instancji zostały wydane przez nieuprawnione organy, gdyż w myśl art.12 i art. 16cytowanej wyżej ustawy z dnia 7.05.1999r., o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady (Dz.U. 1999r., Nr 41, poz. 412) organem właściwym w sprawach wywłaszczenia nieruchomości na cele ochrony Pomnika Zagłady jest wojewoda, a organem wyższego stopnia jest minister właściwy do spraw administracji publicznej ,zaś wskazana okoliczność skutkuje istnieniem wady nieważności o której mowa w art. 156 § 1 pkt.1 kpa. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku biorąc za podstawę art.145 § 1 pkt.2 p.p.s.a , w związku z art. 156 § 1 pkt. 1 kpa . . O kosztach orzeczono zgodnie z treścią art.200 p.p.s.a.