II SA/Kr 294/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie : WSA Magda Froncisz WSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) Protokolant : starszy sekretarz sądowy Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stosunków wodnych skargę oddala Decyzją z dnia 21 października 2015r, znak: [....] Wójt Gminy [....] odmówił nakazania P.N. przywrócenia stosunków wodnych na działce nr [....] w R. , stanowiącej własność P.N. ze szkodą dla działki nr [....] w R. , stanowiącej własność A.K. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że poczynione w sprawie ustalenia dały podstawy do przyjęcia, że rów na działce [....] istniał od lat 70-tych XX wieku. Kwestionowanie tego przez jedną ze stron jest sprzeczne z dowodami jakie zgromadzono w postępowaniu. Część tego rowu w 2010 r. została zasypana, co jest przedmiotem odrębnego postępowania prowadzonego pod znakiem: [....] . Wyjaśniono, że zmiana stanu wody na gruncie jest dopuszczalna, gdy nie spowoduje szkody a gruntach sąsiednich. Powołując się na opinię powołanego w sprawie biegłego stwierdzono, że analizowanej sprawie nie doszło do zmiany stanu wody na działce [....] , która szkodliwie oddziaływałaby na działkę [....] . Stwierdzono, że zmiana stanu na działce [....] w R. miała miejsce tj. właściciel lub inne osoby przejeżdżając sprzętem rolniczym pogłębiały rów znajdujący się na działce [....] , jednak nie oddziałuje to niekorzystnie na działkę nr [....] . Nie zaistniały zatem przesłanki z art. 29 ust. 3 ustawy prawo wodne. Od decyzji tej odwołanie złożyła A.K. zarzucając, iż organ l instancji w sposób zupełnie arbitralny i dowolny (a nie swobodny, jak nakazuje k.p.a.) poczynił ustalenia dotyczące stanu prawnego położonych w R. działek nr [....] i nr [....] i granic pomiędzy tymi nieruchomościami, co ma bardzo istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. W ocenie odwołującej, organ powinien dokonać ustaleń w oparciu o zdecydowanie bogatszy materiał dowodowy zaoferowany przez strony, w szczególności dokumentację fotograficzną czy zeznania świadków. Zresztą w postanowieniu z dnia 19 luty 2015 r. sygn. akt [....] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. zawarło bardzo wyraźne i wiążące zalecenie dla organu l instancji, zgodnie z którym to do niego - bez względu na trudności dowodowe - należy ustalenie tytułu prawnego do nieruchomości, na której tworzone są koleiny. Zdaniem odwołującej, organ l instancji tego wskazania SKO w T. nie zrealizował, a tym samym poczynione przez niego ustalenia są obarczone błędem mającym istotny wpływ na wynik postępowania. Ponadto organ l instancji odmówił dopuszczenia szeregu dowodów zaoferowanych przez odwołującą uznając je za nieistotne bądź nieprzydatne dla rozstrzygnięcia, podczas gdy - zdaniem odwołującej - takie stanowisko jest nieuzasadnione. Zdaniem odwołującej wątpliwości budzi także bezkrytyczne oparcie ustaleń faktycznych w zakresie zmian stosunków wodnych na spornych nieruchomościach i ich wpływu na użytkowanie działek na konkluzjach zawartych w opinii biegłego M.K. i nie skonfrontowanie ich z innymi dowodami (w szczególności dokumentacją zdjęciową czy zeznaniami świadków). Wreszcie dyskusyjne jest ustalenie organu l instancji, że "rów na działce nr [....] istniał od lat 70-tych XX wieku", albowiem część dowodów zgromadzonych w sprawie temu przeczy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia 21 grudnia 2015 r., znak [....] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r. poz. 469) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu szczegółowo opisano dotychczasowy przebieg postępowania, wszczętego na wniosek SA.K. z dnia 2 października 2014 r. Wskazano między innymi na postanowienie organu I instancji z dnia 24 grudnia 2014 r. o zawieszeniu postępowania administracyjnego do czasu przedłożenia ostatecznej decyzji orzekającej o rozgraniczeniu działki numer [....] w R. od sąsiedniej działki przyległej, oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [....] w R. Po rozpoznaniu zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. postanowieniem z dnia 19 lutego 2015r. (.....) uchyliło postanowienie o zawieszeniu. Wskazało, że wydanie na podstawie art. 29 ust. 3 ustaw rozstrzygnięcia wymaga w pierwszej kolejności ustalenia jaki był ostatnio stan wody na gruncie, następnie, czy doszło do jego zmiany, czy nastąpiła zmiana kierunku odpływu wody opadowej, a jeśli tak z jakiej przyczyny, w szczególności czy z powodu dokonanych zmian, które szkodliwie wpłynęły na sąsiednie grunty. W rozpoznawanej sprawie organ ograniczył się natomiast do stwierdzenia, że z uwagi na ukształtowanie terenu, działka numer [....], a tym bardziej tworzony koleinami kół maszyn rolniczych rów, położone są niżej w stosunku do działki A.K. (nr ....) co powoduje, że woda na działkę wnioskodawczyni nie może wpływać i wyrządzać jej szkód. Zawieszenie postępowania jest w tych okolicznościach co najmniej przedwczesne. Dalej wskazano na przeprowadzone w sprawie dowody: z opinii biegłego, z oględzin w dniu [....] 2015 r., z notatek Komisariatu Policji w C. na okoliczność ewentualnego zasypywania rowu przez H.B. , z przesłuchania świadków. Przywołano także wnioski dowodowe oddalone postanowieniami z dnia 25 września i 16 października 2015 r. Kolegium przypomniało, że zgodnie z treścią art. 29 ust. 3 ustawy, organ może nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom tylko wówczas, gdy spowodowane przez niego zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni A.K. , upatrywała szkodliwego oddziaływania na jej nieruchomość (działkę ewidencyjną nr [....] w R. ) w tym, iż właściciel działki sąsiedniej nr [....] - P.N. oraz jego ojciec zajeżdżają sprzętem rolniczym pas gruntu i zieleni od strony wschodniej działki [....] tworzą w ten sposób rowek do odprowadzania wody. W toku przeprowadzonego postępowania wykazane jednak zostało, że wykonanie na skutek przejeżdżania sprzętem rolniczym wyżłobienia gruntu - "rowka" po zachodniej stronie działki nr [....] , nie spowodowało żadnych szkód dla działki nr [....] . Przeprowadzone w sprawie postępowania nie wykazało również "podmywania" skarpy działki nr [....] (podczas oględzin nie stwierdzono śladów takiego niszczącego działania wody zwłaszcza, że jak wynika z przedłożonych przez strony płyt CD zawierających film ilustrujący spływ wody po działce nr [....], jedynie część wody spływa spornym wyżłobieniem (rowem po zachodniej stronie działki m [....] ), a większa część spływa koleinami biegnącymi równolegle do tego wyżłobienia oraz rowkiem pomiędzy tymi koleinami. Nie zmienia również takiego stanu odprowadzenia wody wykonanie ukośnych niewielkich rowków kierujących wodę z "wschodnich kolein" drogi na działce nr [....] w stronę zagłębienia i rowu po zachodniej stronie tej działki. Nie jest zresztą kwestionowana przez żadną ze stron obiektywna okoliczność, że z uwagi na ukształtowanie terenu w miejscu sporu działka wnioskodawczyni A.K. (numer ....), a tym bardziej wyżłobienie - rów po kołach maszyn rolniczych, położone są powyżej poziomu działki sąsiedniej nr [....] (własności P.N. ) co powoduje, że woda na działkę A.K. nie może wpływać i wyrządzać jej szkód. Ewentualna szkoda dla tej działki mogłyby więc jedynie zaistnieć poprzez naruszenie własności nieruchomości wnioskodawczyni polegające na "zajeżdżaniu sprzętem rolniczym pasa gruntu i zieleni od strony wschodniej działki [....] ". Szkoda ta nie byłaby jednak następstwem dokonanych przez właściciela działki numer [....] zmiany stosunków wodnych, a następstwem naruszenia własności, która podlega ochronie przed sądem powszechnym, a nie w drodze administracyjnej. Zdaniem Kolegium, w ustalonym w sprawie stanie faktycznym nie można również zasadnie zarzucić organowi pierwszej instancji, iż nie ustalił stanu prawnego, w tym odnośnie przebiegu granicy pomiędzy działkami, jak również , że niezasadnie oddalił wnioski dowodowe stron. Opisaną wyżej decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A.K. , zarzucając jej naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym i wnosząc o uchylenie decyzji w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postękiwania. Skarżąca podniosła, że w jej ocenie zaskarżona decyzja jest wadliwa, dlatego winna być uchylona. W decyzji tej bowiem SKO w T. w ogóle nie ustosunkowało się wyczerpująco do części sformułowanych w odwołaniu zarzutów. Skarżąca zakwestionowała między innymi dowolność ustaleń dotyczących przebiegu granicy pomiędzy działkami nr [....] i [....] . Czyniąc ustalenia w przedmiocie tej kluczowej dla sprawy okoliczności organ I instancji ograniczył się w istocie do przyjęcia stanowiska prezentowanego w oświadczeniu przez P.N. , argumentując jedynie, iż zostało ono złożone "pod odpowiedzialnością karną". W ocenie skarżącej, taka argumentacja organu I instancji jest całkowicie nietrafna. Zdaniem skarżącej, organ powinien dokonać tych ustaleń w oparciu o zdecydowanie bogatszy materiał dowodowy zaoferowany przez strony, w szczególności opinię uprawnionego geodety, dokumentację fotograficzną czy zeznania świadków. Skarżąca już w odwołaniu zwróciła uwagę, że organ I instancji nie wykonał wskazań SKO zawartych w uzasadnieniu postanowienia dotyczącego zawieszenia postępowania administracyjnego. SKO w T. nie ustosunkowało się do argumentacji odwołania poprzestając jedynie na bardzo zdawkowym twierdzeniu, iż "Zdaniem Kolegium, w ustalonym w sprawie stanie faktycznym nie można również zasadnie zarzucić organowi I instancji, iż nie ustalił stanu, w tym odnośnie przebiegu granicy pomiędzy działkami". Kolegium nie odniosło się również do zarzutów pominięcia dowodów wskazanych przez stronę skarżącą w postępowaniu I instancji, które organ uznał za nieistotne bądź nieprzydatne dla rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [....] 2016 r. (k. 28) skarżąca podniosła, że w celu udowodnienia swoich racji zainstalowała kamery monitoringu domowego, a płytę z nagraniem pochodzącym z tej kamery dołączyła do pisma. Jej zdaniem na filmie widać jak P.N. z ojcem dokonują zmiany na gruncie poprzez nadsypanie ziemią, co powoduje zmianę ukształtowania i podniesienie terenu, czego skutkiem jest zmiana kierunku spływu wód. Skarżąca ponownie zakwestionowała ustalenie, jakoby całość rowu będącego przedmiotem postępowania znajdowała się na działce należącej do P.N. Na taki stan rzeczy nie ma jej zdaniem żadnych dowodów, podobnie jak na ustalenie, że rów istniał od lat siedemdziesiątych poprzedniego wieku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) - dalej określanej jako "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Dokonawszy w niniejszej sprawie kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem tak określonych kryteriów, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że decyzja ta odpowiada prawu, a skarga jest bezzasadna. Przedmiot postępowania został przez organ I instancji prawidłowo określony, zgodnie z wnioskiem skarżącej z dnia 2 października 2014 r., uzupełnionym w piśmie z dnia 12 października 2014 r. A.K. w pismach tych domaga się od Wójta Gminy R. interwencji w sprawie zmiany kierunku spływu wód w okolicach działek nr [....] i [....] poprzez "wyjeżdżanie rowka" przy użyciu maszyn rolniczych przez P.N. Działanie to - zdaniem wnioskodawczyni - ma na celu przekierowanie wody na działkę nr [....] należącą do A.K. Taka treść wniosku stanowiła podstawę do wszczęcia postępowania w trybie art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Zgodnie z tym przepisem "Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom". Organ prowadzący postępowanie ma obowiązek podjęcia - z urzędu lub na wniosek stron - wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.). Zakres niezbędnych ustaleń wyznacza przepis, w trybie którego postępowanie to ma się toczyć. W niniejszym przypadku z punktu widzenia art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne istotne jest ustalenie, czy właściciel gruntu (czyli P.N. jako właściciel działki nr [....] ) spowodował zmiany stanu wody na gruncie, które szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie tj. działkę [....] należącą do A.K. W ocenie Sądu wszystkie te okoliczności zostały ustalone prawidłowo, w sposób nie budzący wątpliwości, przy pomocy rozlicznych dowodów, które organ ocenił działając w granicach swobodnej oceny dowodów. W podnoszonej przez A.K. kwestii nieprawidłowego ustalenia przebiegu granic pomiędzy działkami nr [....] i [....] należy wskazać, że już na rozprawie w dniu 13 listopada 2014 r. H.B. - pełnomocnik A.K. stwierdziła: "wiem, gdzie jest granica, jednak nie będę jej wskazywać, od tego jest geodeta". Następnie uznając dokładne ustalenie przebiegu granicy za kwestię kluczową dla rozstrzygnięcia sprawy organ I instancji zawiesił postępowanie postanowieniem z dnia 24 grudnia 2014 r. Jednak A.K. wniosła zażalenie na to postanowienie podnosząc, że należy rozpatrzeć, czy nastąpiła zmiana stanu wody ze szkodą dla działki nr [....] , a "podstawą takich ustaleń nie musi być rozgraniczenie działek nr [....] i [....] ". Wreszcie na rozprawie w dniu 9 czerwca 2015 r. H.B. na pytanie biegłego stwierdziła: "Nie ma prawnie ustalonej granicy. Pełnomocnik wie gdzie jest granica i nie potrzebuje jej ustalenia". W czasie tej rozprawy H.B. stwierdziła, że w istocie wniosek nie dotyczył naruszenia stosunków wodnych, lecz został błędnie zakwalifikowany, faktycznie chodzi o naruszenie prawa własności działki należącej do A.K. . Jednak na pytanie biegłego, czy wycofuje wniosek o przeprowadzanie postępowania w trybie art. 29 ust. 2 ustawy Prawo wodne H.B. stwierdziła: "woda czyni szkody na działce, w związku z tym jest dobrze prowadzone postępowanie". Na podstawie akt sprawy, w tym również nagrań dostarczonych przez A.K. i zdjęć dołączonych przez obie strony konfliktu, a także wyjaśnień poczynionych w trakcie oględzin biegły wydał opinię w przedmiocie ewentualnej zmiany stanu wody na gruncie. Z opinii biegłego jednoznacznie wynika, że wykonanie ciężkim sprzętem rolniczym wyżłobienia, a poniżej rowka po zachodniej stronie działki nr [....] nie spowodowało żadnych szkód dla działki nr [....] . Nie powodowało i nadal nie powoduje podmywania skarpy działki nr [....] . Nie ma przy tym znaczenia, czy wykonanie ciężkim sprzętem rolniczym wyżłobienia, a poniżej rowka po zachodniej stronie działki nr [....] wykonane zostało na działce nr [....] czy też wyżłobienie i rowek znajduje się na działce nr [....] - wykonanie tych elementów odwodnienia drogi nie powoduje szkody dla działki nr [....] . A.K. wniosła zarzuty wobec opinii biegłego, do których biegły wyczerpująco odniósł się w piśmie z dnia 10 września 2015 r. Przeprowadzone przez organ I instancji dowody dały podstawę do ustalenia - za opinią biegłego - że wprawdzie nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, jednak bez szkody dla działki stanowiącej własność A.K. Co do przebiegu granicy pomiędzy działkami nr [....] i [....] Sąd podziela ustalenia dokonane w postępowaniu administracyjnym. O ile P.N. zeznał, że przedmiotowy rów znajduje się na jego działce, to H.B. (pełnomocnik A.K. ) oświadczyła, że wie, gdzie granica przebiega, ale tego nie powie, bo "od tego jest geodeta". Zarówno A.K. , jak i H.B. stwierdziły, że nie ma prawnie ustalonej granicy pomiędzy działkami. Kiedy jednak zawieszono postępowanie do czasu przeprowadzenia rozgraniczenia, właścicielka działki zakwestionowała ten tryb podnosząc, że najistotniejsze jest ustalenie, czy nastąpiła szkoda na działce nr [....] . Na to pytanie z kolei jednoznacznie odpowiedział biegły stwierdzając, że szkoda nie wystąpiła, a w szczególności żadnej szkody nie spowodowało zajeżdżanie ciężkim sprzętem rolniczym. W ocenie Sądu w tych okolicznościach nie sposób zarzucić organom prowadzącym postępowanie, że naruszyły art. 7 k.p.a. i nie wyjaśniły wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W skardze podniesiono wprawdzie, że organ powinien dokonać ustaleń co do przebiegu granicy w oparciu o zdecydowanie bogatszy materiał dowodowy, w szczególności opinię geodety, dokumentację fotograficzną i zeznania świadków. W tym miejscu trzeba zauważyć, że zarówno A.K. , jak i P.N. przedkładali do akt sprawy dokumentację fotograficzną, wnioskowali o przesłuchanie świadków. Wnioski te częściowo były uwzględniane - w takim zakresie, w jakim dowody mogły być przydatne dla ustalenia istotnych okoliczności w sprawie. W pozostałym zakresie wnioski dowodowe były oddalane, co również nie budzi wątpliwości Sądu. Skoro zaś A.K. ani jej pełnomocnik nie chcą wskazać gdzie ich zdaniem przebiega granica, to prawidłowe było ustalenie przebiegu tej granicy na podstawie oświadczenia P.N. W tym miejscu należy zauważyć, że A.K. i jej pełnomocnik wnosiły liczne pisma do organu I instancji (np. z dnia 16 września 2015 r., 28 września 2015 r., 2 października 2015 r.- 2 pisma, 4 października 2015 r., 15 października 2015 r. - 3 pisma). Wójt Gminy [....] słusznie zauważył w decyzji, że poruszanie różnych kwestii w toku postępowania nie oznacza, że wszystkie te kwestie stanowią przedmiot postępowania. W świetle powyższych dowodów nie budziły wątpliwości ustalenia, że nie doszło do takiej zmiany stosunków wodnych, która powodowałaby szkodę na gruncie skarżącej. Z tego również powodu Sąd oddalił wniosek dowodowy zawarty w piśmie z dnia 6 czerwca 2016 r. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W niniejszej sprawie żadne istotne wątpliwości nie zachodziły. Zasadny jest zarzut, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie odniosło się w sposób szczegółowy do wszystkich argumentów podniesionych w odwołaniu. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, zatem w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. nie mogło doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów skarga wniesiona w niniejszej sprawie podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.