II SA/Kr 3099/00

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Kutzner Sędzia NSA Wiesław Kisiel AWSA Dorota Dąbek sprawozdawca Protokolant: Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2004 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...] z dnia 8 listopada 2000r , nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania wypłaty równoważnika pieniężnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...] na rzecz skarżącego J. K.zwrot kosztów postępowania w kwocie [...] zł III. ( [...]). Uzasadnienie. W dniu [...] 1993r. Naczelnik Zakładu Karnego w [...] decyzją nr [...] przydzielił J. K. mieszkanie służbowe w [...] o pow. użytk. 43,54 m.kw. i powierzchni mieszkalnej 27 m.kw. W dniu [...] 2000r. J. K. wystąpił do Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z wnioskiem o przydzielenie mu lokalu mieszkalnego o większej powierzchni mieszkalnej uzasadniając to tym, że obecnie zajmowane mieszkanie jest za małe na potrzeby jego 4-osobowej rodziny. W dniu [...].2000r. J. K. złożył pisemne oświadczenie, że opuści zajmowany dotychczas lokal ze względu na brak wystarczającej powierzchni mieszkalnej. Mieszkanie zostało zwrócone do dyspozycji Zakładu Karnego w [...] w dniu [...].2000r., a J. K. wynajął dom w [...] przy ul. [...]. Bezpośrednio po opuszczeniu mieszkania służbowego, w dniu [...].2000r. J. K. złożył wniosek o przyznanie mu równoważnika pieniężnego za brak mieszkania. Decyzją z dnia l lipca 2000r. Dyrektor Zakładu Karnego w [...] odmówił wnioskodawcy przyznania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. W uzasadnieniu powołano się na zapis §6 ust. 2 Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16.04.1997r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania (Dz. Urz. Min. Sprawiedliwości nr 2, poz. 9), z którego wynika, że nie przyznaje się równoważnika pieniężnego za brak mieszkania funkcjonariuszowi, który zrzekł się tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. Rozpoznając wniesione od tej decyzji odwołanie J. K., w którym podnosił on, że opuścił dotychczasowe mieszkanie z powodu niewystarczającej powierzchni mieszkalnej, Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...] decyzją z dnia 8.11.2000r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję podtrzymując argumentację organu I instancji. Decyzja ta została zaskarżona przez J. K. do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w [...]. Skarżący podnosi w skardze, że jego przypadku nie można mówić o zrzeczeniu się prawa do mieszkania służbowego, ponieważ z dniem 19 listopada 1999r., to jest z chwilą, gdy urodziło mu się drugie dziecko, lokal ten przestał spełniać kryteria określone w ustawie o Służbie Więziennej. Podjął starania uzyskania lokalu większego, spełniającego te wymogi ustawowe, ale wobec ich bezskuteczności zdecydował się na opuszczenie lokalu służbowego i wynajęcie domu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowej Służby Więziennej w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w [...] w dniu 11 maja 2004r. J. K. przedłożył decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...] .2001r. przyznającą mu z dniem [...].2001r. równoważnik pieniężny za brak mieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga w niniejszej sprawie została złożona [...].2000r., a więc przed dniem 1 stycznia 2004r. W konsekwencji podlega rozpoznaniu zgodnie z wyżej wskazaną zasadą. Podniesiony w skardze zarzut naruszenia przepisów prawa, a w szczególności Ustawy o Służbie Więziennej, jest w ocenie sądu zasadny. Ustawa z 26.04.1996r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 61, poz. 283, z późn. zm.) w rozdziale 6 reguluje zasady pomocy w zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych funkcjonariuszy służby więziennej. Na podstawie art. 85 ust. l tej ustawy funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem członków rodziny oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych. Jest to podstawowa forma pomocy mieszkaniowej dla funkcjonariuszy służby więziennej. W przypadku niemożliwości jej zrealizowania ustawodawca przewiduje w art. 89 ust. l prawo do uzyskania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania, które przysługuje w przypadku, gdy funkcjonariusz lub członkowie jego rodziny nie posiadają lokalu mieszkalnego lub domu, a także gdy nie przydzielono funkcjonariuszowi kwatery tymczasowej. Wysokość oraz szczegółowe zasady przyznawania i wypłaty tego równoważnika określone są w akcie wykonawczym do ustawy, do czego upoważnia delegacja ustawowa zawarta w art. 89 ust. 3. W chwili orzekania przez organy administracyjne w przedmiotowej sprawie, tym aktem wykonawczym wydanym w ramach wspomnianej delegacji ustawowej było Zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16.04.1997r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania (Dz. Urz. Min. Sprawiedliwości nr 2, poz. 9). Przysługujące zatem funkcjonariuszowi służby więziennej prawo do lokalu mieszkalnego jest realizowane przede wszystkim przez przydzielenie lokalu o jakim mowa w art. 85 ust. l ustawy, a dopiero gdy lokalu takiego nie przydzielono, funkcjonariuszowi służby więziennej przysługuje równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania. Równoważnik zatem, o którym mowa w art. 85 ust. l Ustawy o Służbie Więziennej, jest konsekwencją niezrealizowania uprawnienia funkcjonariusza służby więziennej do otrzymania lokalu mieszkalnego określonego w art. 85 w związku z art. 86 i 87 ustawy. Tak więc prawo funkcjonariusza służby więziennej do lokalu mieszkalnego lub równoważnika pieniężnego z tytułu jego braku są wyraźnie powiązane z przesłanką niezaspokojenia potrzeby mieszkaniowej funkcjonariusza w sposób przewidziany w ustawie. Określone zatem w art. 89 Ustawy o Służbie Więziennej uprawnienie do otrzymania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania, nie może być interpretowane w oderwaniu od treści art. 85 oraz 86 i 87 tej ustawy. Z przepisów tych zaś wyraźnie wynika konieczność zapewnienia funkcjonariuszowi służby więziennej "odpowiedniego" lokalu, a więc spełniającego m.in. wymogi ustawowe co do minimalnego metrażu na osobę z uwzględnieniem członków rodziny funkcjonariusza służby więziennej. Ta sama zasada musi być uwzględniona także przy interpretacji przepisów wykonawczych do cytowanej ustawy, a więc przepisów Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16.04.1997r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. § 6 ust. 2 tego zarządzenia stanowi m.in., że nie wypłaca się równoważnika pieniężnego funkcjonariuszowi, który zrzekł się tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego. Uwzględniając powołany powyżej sposób interpretacji należy stwierdzić, że o zrzeczeniu się tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego, które to zrzeczenie się powodowałoby utratę prawa do równoważnika pieniężnego za brak lokalu, można mówić wyłącznie w przypadku, gdyby to zrzeczenie się dotyczyło lokalu spełniającego ustawowe wymogi, a więc tzw. lokalu "odpowiedniego". Tylko bowiem w takim przypadku doszłoby do prawidłowego zrealizowania uprawnienia funkcjonariusza służby więziennej do lokalu, i w razie, gdyby ów funkcjonariusz się tego uprawnienia zrzekł, nie przysługiwałaby mu inna, zamienna postać pomocy. Dodatkowym argumentem potwierdzającym tezę, że w cytowanym ust. 2 §6 zarządzenia chodzi jedynie o zrzeczenie się lokalu odpowiadającego normom powierzchni jest brzmienie poprzedzającego go ust. l tegoż paragrafu, gdzie ustawodawca wprowadzając zasadę odmowy wypłaty równoważnika pieniężnego za brak mieszkania w przypadku bezzasadnej odmowy przyjęcia proponowanego mieszkania, wyraźnie mówi, że chodzi o mieszkanie "odpowiadające co najmniej przysługującym normom powierzchni mieszkalnej". Cytowany powyżej ust. 2 tego samego paragrafu 6 także zatem dotyczy jedynie tych lokali, które odpowiadające co najmniej przysługującym normom powierzchni mieszkalnej. Tak więc prawo funkcjonariusza służby więziennej do uzyskania równoważnika pieniężnego za brak mieszkania nie może być rozumiane w oderwaniu od ogólnych zasad przyznawania pomocy mieszkaniowej tym funkcjonariuszom. Intencją tych przepisów jest zapewnienie funkcjonariuszom w służbie stałej odpowiedniego mieszkania w miejscowości, w której pełni służbę albo w miejscowości pobliskiej. Tak rozumianemu uprawnieniu funkcjonariusza odpowiadają określone obowiązki organów Służby Więziennej zaspokojenia tego uprawnienia. Oznacza to, że pomoc w zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych nie przysługuje funkcjonariuszowi jedynie wtedy, gdy w miejscowości w której pełni służbę lub w miejscowości pobliskiej ma odpowiednie w rozumieniu przepisów mieszkanie. Tymczasem w niniejszej sprawie J. K. takiego "odpowiedniego" lokalu nie posiadał, lokal bowiem, którym dysponował, nie spełniał przewidzianych w przepisach norm zaludnienia. J. K. złożył wniosek o przydział lokalu spełniającego wymagane normy co do metrażu, lokalu tego jednakże nie otrzymał. Wbrew twierdzeniom orzekających w sprawie organów administracyjnych, w jego przypadku nie zaszły przesłanki z §6 ust. 2 Zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16.04.1997r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania, albowiem nie doszło do zrzeczenia się tytułu prawnego do zajmowanego lokalu w rozumieniu tego przepisu, gdyż do takiego zrzeczenia się mogłoby dojść jedynie w sytuacji, gdyby J. K. zrzekł się lokalu spełniającego minimalne wymogi co do norm zaludnienia. Jego potrzeby mieszkaniowe nie były zatem w należyty sposób zrealizowane, a skoro tak, to nie utracił uprawnień do pomocy w tym zakresie. Wobec niemożliwości zrealizowania pomocy w podstawowej formie, tj. poprzez przydział "odpowiedniego" lokalu, winna być ona zrealizowana poprzez wypłacenie równoważnika pieniężnego z tytułu jego braku. Na marginesie powyżej przedstawionych wywodów można jedynie dodać, że z dniem l lipca 2001 r. przepisy cyt. powyżej zarządzenia zostały zastąpione innym aktem wykonawczym, tj. Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 13 czerwca 2001r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania (Dz. U. nr 67, poz. 712), które nie przewiduje odpowiednika §6 ust. 2 cytowanego zarządzenie, stanowiącego podstawę do wydania zaskarżonej decyzji. Ta zmiana przepisów została przez organ uwzględniona i z dniem l lipca 2001 r. J. K. otrzymał równoważnik pieniężny za brak mieszkania. Należy jednak z całą mocą podkreślić, że uprawienie do tego równoważnika J. K. posiadał już wcześniej, od momentu zwrotu mieszkania służbowego, a fakt jej nieprzyznania przez orzekające w tej sprawie organy spowodowany był dokonaną przez nie błędną interpretacją obowiązujących wówczas przepisów. W ocenie sądu zatem orzekające w sprawie organy administracji publicznej naruszyły prawo materialne, co miało wpływ na wynik sprawy. Z tego względu decyzje organu I i II instancji zostały uchylone. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy administracyjne powinny wziąć pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał skargę za zasadną i na podstawie art. 145 §1 pkt l litera a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sąd orzekł na postawie art. 210 Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 §2 Ustawy przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.