II SA/Kr 3109/01

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Woś Sędziowie AWSA : Janusz Kasprzycki Kazimierz Bandarzewski / spr. / Protokolant : Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi S.S. na decyzję Kierownika Urzędu d/ s Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 5 września 2001r. Nr [....] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu II. zasądza od Kierownika Urzędu d/ s Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego S.S. kwotę 10 / dziesięć / złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. S.S. otrzymał uprawnienia kombatanckie w 1979r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od [....] lipca 1947r. do [....] grudnia 1947r., w tym czasie skarżący odbył służbę w Ludowym Wojsku Polskim - Wojskach Ochrony Pogranicza i uczestniczył w walkach z reakcyjnym podziemiem. Służba ta była pełniona na posterunkach granicznych ziemi [....] , gdzie podstawowym zadaniem skarżącego była ochrona transportów kolejowych oraz udaremnianie nielegalnego przekraczania granicy państwowej. W ciągu kilku miesięcy skarżący pełnił również służbę wojskową w okolicach J. i K. , gdzie uczestniczył w walkach z "bandami". W dniu [....] lutego 2000r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej w skrócie "Kierownik Urzędu") zawiadomił S.S. o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w celu wydania decyzji w sprawie prawa do świadczeń objętych ustawą z 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity z 1997r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ustawą o kombatantach". Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia 10 maja 2000r. Kierownik Urzędu orzekł o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ administracyjny wyjaśnił, że przyznanie tych uprawnień nastąpiło wyłącznie z tytułu uczestniczenia w walkach o utrwalenie władzy ludowej. Organ l instancji wskazał, iż w czasie służby w Ludowym Wojsku Polskim skarżący nie brał udziału w walkach z oddziałami UPA lub Wehrwolfem. Ponadto Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podniósł, iż nie ma obowiązku z urzędu ustalać innych jeszcze tytułów, które ewentualnie uzasadniałyby przyznanie skarżącemu uprawnień kombatanckich (akta, karta nr 17). Decyzję tą otrzymał S.S. w dniu [....] maja 2000r. (akta, karta nr 16). W dniu [....] maja 2000r., z zachowaniem ustawowego 14-dniowego terminu, skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (akta, karta nr 19-20). We wniosku tym podniesiono, że zaskarżona decyzja ma charakter polityczny, tak jak i sama procedura pozbawiania dotychczasowych uprawnień kombatanckich. Skarżący po raz pierwszy wskazał, że w 1943r. wstąpił do NSZ i brał udział w kilku akcjach. Podniósł, że po wyzwoleniu ujawnił się jako członek AK i dokumenty z tym związane powinny znajdować się bądź w aktach ZBoWiD bądź też w archiwum wojskowym. W 1947r. został powołany do odbycia służby wojskowej i strzegł granic kraju, zapobiegając nielegalnemu przekraczaniu granicy. Skarżący wyjaśnił również, że chciał prowadzić spokojne życie i do ZBoWiD zapisał się przypadkiem, kiedy dowiedział się, że żołnierze służący razem z nim w tej samej jednostce bez problemu zostali członkami ZBoWiD i z tego tytułu uzyskali dodatkowe korzyści. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu 5 września 2001 r. utrzymał - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach - w mocy swoją decyzję i powtórzył argumentację zawartą w decyzji z dnia 10 maja 2000r. Dodatkowo wyjaśniono, że skarżący wprawdzie wskazał na okoliczność uczestniczenia w ruchu oporu, ale nie zostało to udokumentowane żadnymi dowodami ani też rekomendacją organizacji zrzeszającej żołnierzy ruchu oporu. Podniesiono również, że z dniem 31 grudnia 1998r. ostatecznie minął termin do wszczęcia postępowania celem ustalenia świadczeń kombatanckich przysługujących z tytułu uczestnictwa w organizacjach walczących w czasie II wojny światowej o niepodległość Polski (akta, karła nr 22). Decyzje tą otrzymał skarżący w dniu [....] września 2001 r. (akta, karta nr 21). Na powyższą decyzję w dniu [....] października 2001 r skargę wniósł S.S., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Kierownikowi Urzędu. W skardze zarzucono organowi administracji naruszenie przepisów proceduralnych (art. 7-9 k.p.a., art. 11-12 k.p.a., art. 75, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a.), a także przepisu prawa materialnego - art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Zdaniem skarżącego, decyzja ta nie zawiera uzasadnienia wymaganego art. 107 § 3 k.p.a., a ponadto w sprawie nie przeprowadzono wnikliwego postępowania dowodowego. Podniesiono w skardze, że bezpodstawnie zaliczono skarżącego jako "utrwalacza władzy ludowej", skoro z poboru odbył on służbę w okresie od [....] lipca 1947r. do [....] września 1949r. w WOP w jednostce stacjonującej w K. - w granicznym punkcie kontrolnym nr [....] . Ponadto bezpodstawnie przyjęto, że skarżący nie brał udziału w walkach z UPA i Werhwolfem. Zdaniem S.S. , przysługuje mu status kombatanta na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. Do skargi dołączono oświadczenie świadka, który zeznał, że w 1944r. skarżący będąc członkiem organizacji niepodległościowej przyszedł do jego ojca i wymusił oddanie mu przechowywanej broni. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując uzasadnienie zawarte w swoich decyzjach w tej sprawie. Nie odniósł się organ do ewentualnego uczestnictwa skarżącego w organizacji niepodległościowej (NSZ). Skarżący przed rozprawą złożył dwa pisma. Jedno z [....] stycznia 2002r., w którym uznał zaskarżoną decyzję za bezprawną, niesprawiedliwą i zawierającą kłamstwa. Podniósł, iż brał udział w walkach z UPA w okolicy J. Dane te powinny być sprawdzone w archiwum wojskowym. W razie braku danych, skarżący uznał się za ofiarę bałaganu panującego w aktach wojskowych. W ocenie skarżącego pozbawienie go uprawnień kombatanckich wynika tylko stąd, że w swoim życiorysie wpisał on udział w walkach z bandami, a nie udział w walkach z UPA. Po raz kolejny podniósł, że zaskarżona decyzja ma charakter polityczny i każe się skarżącego za wykonywanie rozkazów w latach 40-tych (akta, karta nr 18). W drugim piśmie z [....] grudnia 2005r. przytoczono okoliczności uczestnictwa w NSZ, zaprzysiężenia, odbioru pistoletu w 1944r., ujawnienia się w 1945r. jako członka AK. Skarżący podniósł, że uniemożliwiono mu poszukiwania świadków, którzy potwierdziliby jego działalność w NSZ (akta, karta nr 32-33). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarżący S. S. wniósł skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 5 września 2001 r. Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Wojewódzkie sądy administracyjne w ramach kontroli nad działalnością organów administracji publicznej, uprawnione są do badania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zobowiązany jest do zbadania, czy w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego bądź też w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia obowiązujących wówczas przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Sąd ten nie jest przy tym związany granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie bezspornym jest okoliczność wszczęcia przez Kierownika Urzędu postępowania weryfikacyjnego, w ramach którego wydano decyzje pozbawiające S.S. uprawnień kombatanckich. Z akt zgromadzonych w sprawie wynika, że skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie jedynie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od [....] lipca 1947r. do [....] grudnia 1947r. (zaświadczenie ZBoWiD nr....., karta nr 6 oraz zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień z 1978r., karta nr 3). Z zaświadczenia WKU z 1978r. wynika, że skarżący w ww. okresie pełnił służbę wojskową w jednostce, która brała udział w walkach z bandami (zaświadczenie WKU, karta nr 3). Okoliczność służby w LWP i uzyskanie uprawnień kombatanckich z tego tytułu (jako działalność w charakterze uczestnika walk o utrwalenie władzy ludowej) stanowiła jedyną podstawę odebrania uprawnień kombatanckich. Na podstawie zgromadzonych w sprawie akt wynika w sposób nie budzący wątpliwości, iż organ administracyjny nie ustalił w należyty sposób stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku każdego postępowania administracyjnego organ je prowadzący ma obowiązek podjąć wszelkie czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Prawidłowe ustalenia stanu faktycznego sprawy pozwalają na jej załatwienie zgodnie z obowiązującym prawem. Specyfika postępowań obejmujących sprawy w zakresie weryfikacji dotychczasowych uprawnień kombatanckich polega, między innymi, na rozłożeniu ciężaru dowodu co do okoliczności (dowodów) mających w tego typu sprawa znaczenie. Obowiązkiem organu prowadzącego tą sprawę (Kierownika Urzędu) było zebranie całego materiału dowodowego, a przy tym również strona była zobowiązana do przedłożenia wszystkich dowodów, mających znaczenie w zakresie ustalenia statusu kombatanta bądź zakresu świadczeń kombatanckich (§ 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. z 1997r. Nr 116, poz. 745)). W niniejszej sprawie Kierownik Urzędu wziął pod uwagę żadnych okoliczności i dowodów przedstawionych przez skarżącego, a dotyczących jego służby bądź uczestnictwa w NSZ II wojny światowej. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie J.K. z dnia [....] .04.2001 r., w którym potwierdza on uczestnictwo skarżącego w NSZ w okresie 1944r. (akta sprawy, karta nr 34 i 1). Ponadto sam skarżący oświadczył, że po wyzwoleniu ujawnił się jako członek AK i informacja o tym powinna znajdować się archiwach. Przytoczone informacje nie były jednak przedmiotem jakiegokolwiek postępowania dowodowego prowadzonego przez Kierownika Urzędu, chociaż mogą one mieć istotne znaczenie w tej sprawie. Jeżeliby okazałoby się, że informacje podawane przez skarżącego zasługują na walor wiarygodności, wówczas merytoryczne rozstrzygnięcie w tej sprawie mogłoby być odmienne. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, pełnienie służby w NSZ jako polskiej podziemnej organizacji zostało uznane przez ustawodawcę za działalność kombatancką. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie może w postępowaniu sądowo administracyjnym przesądzać znaczenia informacji podnoszonych przez skarżącego, wskazuje jednak, iż obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie l i II-instancyjne było ustosunkowanie się do wszystkich istotnych w tej sprawie okoliczności, świadczących również na korzyść strony. Wbrew twierdzeniu organu, okoliczność braku uzyskania rekomendacji właściwego stowarzyszenia nie stanowi negatywnej przesłanki przed prowadzeniem postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia uczestniczenia danej osoby w organizacji niepodległościowej w okresie II wojny światowej. Należy bowiem wyraźnie wskazać, iż podnoszone bądź przedkładane przez stronę postępowania w sprawie potwierdzenia bądź cofnięcia wcześniej przyznanych uprawnień kombatanckich okoliczności i dowody, wskazujące na członkostwo w organizacjach walczących z niepodległość Polski, rodzi po stronie organu administracji obowiązek ustalenia, czy okoliczności podnoszone przez stronę mogą stanowić podstawę przyznania uprawnień kombatanckich z innych tytułów. W takich sprawach stronie przysługuje jedno prawo podmiotowe, przyznające samej stronie możliwość dochodzenia uprawnień kombatanckich opartych na różnych tytułach stanowiących podstawę faktyczną prawa podmiotowego (tak NSA w wyroku z 18 grudnia 2001r., sygn. akt V SA 1477/01, opub. w LEK nr 121930). Stąd już w ramach jednego postępowania administracyjnego należało rozważyć przyznanie danej osobie statusu kombatanta na podstawie również innych tytułów niż "utrwalanie władzy ludowej". Zaniechanie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie stanowi w tej sprawie naruszenie przepisu art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 4 k.p.a. oraz art. 78 § 1 k.p.a., które - jak już wyżej wskazano - mogło mieć wpływ na wynik sprawy administracyjnej, czyli na treść rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Należy również wskazać na braki w zakresie postępowania wyjaśniającego dotyczące służby skarżącego w okresie od [....] lipca 1947r. do [....] września 1949r. Skoro sam skarżący podnosił, że brał również osobisty udział w walkach z oddziałami UPA, to ta okoliczność również powinna być przedmiotem postępowania wyjaśniającego. W tej sprawie udowodnienie okoliczności ewentualnego braku udziału skarżącego w walkach z UPA powinno wynikać nie tyle z akt byłego ZBoWiD lub pisma odwoławczego strony na te dowody powołał się organ administracyjny), ale przede wszystkim z zaświadczenia archiwum wojskowego (np. zaświadczenia Centralnego Archiwum Wojskowego), z którego wynikałoby z jakimi oddziałami walczyła jednostka w której służył skarżący. Mając powyższe na uwadze należy uznać, iż organ administracyjny dokonał oceny w przedmiotowej sprawie nie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, ale jedynie części tego materiału, czym naruszono art. 80 k.p.a., obligujący każdy organ administracji prowadzący postępowanie administracyjne do oceny udowodnienia danej okoliczności właśnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Należy również wyjaśnić, iż zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2003r., sygn. akt SK 4/02 (opub. w OTK-A 2003, nr 4, póz. 31) art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach określający maksymalny termin składania wniosków w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich został uznany za niezgody z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej i utracił moc z dniem 29 kwietnia 2003r. Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. ponownie rozpatrując sprawę, Kierownik Urzędu powinien wyjaśnić okoliczności dotyczące służby skarżącego w NSZ, ewentualnie okoliczność ujawnienia się skarżącego w 1945r., uczestnictwa w walkach w ramach WOP z oddziałami UPA. Treść decyzji rozstrzygającej sprawę winna uwzględniać wymóg wynikający z art. 107 § 3 k.p.a., to znaczy zawierać uzasadnienie stanu faktycznego i prawnego w oparciu o całokształt zebranych dowodów w sprawie, wraz z wyjaśnieniem ewentualnego nie przyznania waloru wiarogodności niektórych dowodom. Mając na uwadze powyższe okoliczności, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt c P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, ponieważ stwierdzono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżoną decyzję, zwrot kosztów postępowania. W tej sprawie kosztami postępowania, które podlegają zwrotowi, jest wpis.