II SA/Kr 320/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 13 września 2016r na posiedzeniu niejawnym wniosku A.H. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 22 grudnia 2015r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą w ½ części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, II. w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 7 czerwca 2016r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję MWINB z dnia 22 grudnia 2016r. wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na bardzo niskie dochody , znaczne wydatki na utrzymanie, rehabilitację męża. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe wraz z mężem. Mąż jest osobą wymagającą stałej rehabilitacji, aktualnie jest osobą niekontaktową. Źródłem utrzymania rodziny są świadczenie rentowe męża w wysokości 906,11 zł oraz dochody uzyskiwane przez skarżącą z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej . Obecnie skarżąca nie osiąga żądnych dochodów z tego tytułu. Na wezwanie Sądu przedstawia zaświadczenia lekarskie o całkowitej niezdolności do pacy małżonka, wyciąg z rachunku małżonka z potwierdzeniem przelewu renty ZUS, faktury za media, a także zeznanie podatkowe za 2015r., z którego wynika, iż przychód wyniósł w tymże roku 52 631,30 zł, koszty 79 650,11 zł, strata 27 018,81 zł. Z oświadczeń skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiada ona dom o pow. 100 m2 i 35 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 1,23 ha wraz z zabudowaniami gospodarczymi. Skarżąca wykazuje fakt posiadania trzech samochodów dostawczych , każdy o wartości ok. 10 000 zł, a także oszczędności w kwocie 1500 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu, należnego na obecnym etapie postępowania w pełnej wysokości 500 zł nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość pewnych dochodów w kwocie 906,11 zł z tytułu renty małżonka, aktualny brak dochodów z tytułu działalności gospodarczej, bardzo specyficzną i trudną sytuację rodzinną skarżącej, niepełnosprawność małżonka, fakt, iż jest to człowiek wymagający stałej opieki, niekontaktowy - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych i udokumentowanych wydatków na utrzymanie - w kontekście wysokości samego wpisu ( 500 zł ), zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie przynajmniej w części pomocy poprzez zwolnienie strony w ½ części od tegoż wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną i rodzinną skarżącej - uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów postępowania w całości mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej w ½ części od wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu sądowego, przybliżając tym samym wnioskodawczyni możliwość realizacji konstytucyjnej zasady prawa obywatela do sądu, należy uznać za zasadne. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nich danych i oświadczeń, a także stanu majątkowego - do takich osób, którym przysługiwałoby prawo pomocy w pełnym zakresie obecnie jednak nie należy. Nie widzi się zatem podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Rodzina bowiem posiada majątek. Posiada dom jednorodzinny oraz nieruchomość rolną, z której może czerpać pożytki. Majątek ten zawsze jego właścicielowi może służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, jeśli brakuje mu bieżących środków finansowych, bądź przynosić pożytki innego rodzaju np. być wydzierżawiony, wynajmowany, przynosić plony , które zostaną sprzedane i przyniosą w ten sposób dochód itp - daje zatem możliwość zarobkowania i osiągania pożytków, a co za tym idzie zgromadzenia stosownych środków finansowych dla ew. dalszych kosztów sądowych. Rodzina nie wykazuje także innych nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego jak np. koszty spłaty długów itp. Skarżąca posiada trzy samochody dostawcze, nie stanowiące przedmiotów podstawowej i niezbędnej potrzeby. Ma też 1500 zł oszczędności. Stale prowadzi działalność gospodarczą, nie likwiduje jej, a zatem musi ona w generalnym rozrachunku być opłacalna. Strata wynikająca z dokumentów jest bowiem tylko zapisem księgowym, natomiast obieg pieniądza kształtuje się na poziomie 53 000 zł rocznie. Wszystkie te czynniki powodują, iż pomimo bardzo trudnej, specyficznej sytuacji rodzinno – bytowej strony, niepełnosprawności męża, kosztów rehabilitacji – uwzględniając te czynniki znaleziono podstawy jedynie do zwolnienia częściowego od należnych kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, iż wyłożenie przez stronę środków finansowych na koszty sądowe jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu tychże kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).