II SA/Kr 3207/01

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 lipca 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Woś ( spr.) Sędziowie: NSA Anna Szkodzińska AWSA Mariusz Kotulski Protokolant: Karina Lutyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2004r. sprawy ze skargi A. Z. i B. B., J. B., A. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] 2001 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości - skargę oddala - II SA/Kr 3207/ 01 Uzasadnienie Decyzją z dnia 20.09.2001 r., znak: [....] , Wojewoda [....] na podstawie art 229 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, Dz. U. z 2000 r; Nr 46, poz. 543 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania A.Z. , B.B. , J.B. i A.B. od decyzji Prezydenta Miasta K. z [....] .08.2001 r., znak: [....] , orzekającej o odmowie zwrotu nieruchomości - działek ewidencyjnych nr nr [....], położonych w obrębie geodezyjnym [....] , odpowiadającej dawnej parceli gruntowej 1. kat. [....] byłej gminy katastralnej [....] , utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [....] stwierdził co następuje: Wojewoda [....] decyzją z dnia 12.03.1999 r., nr [....] , uchylił decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia 27.11.1997 r., nr [....] , którą to decyzją Kierownik ten odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości, i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w K. wyrokiem z dnia 26.02.2001 r., sygn. akt II SA/Kr 735/99, uchylił decyzje obu instancji podkreślając, że postępowanie organu pierwszej instancji nie stało się z dniem 1.01.1998 r. bezprzedmiotowe w związku z wejściem w życie ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zawarte bowiem w przepisie art. 229 tej ustawy wyłączenie możliwości dochodzenia roszczenia o zwrot nieruchomości nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości, a jedynie określa negatywną przesłankę, której zaistnienie musi oznaczać odmowę zwrotu nieruchomości. Z kolei w odniesieniu do decyzji organu pierwszej instancji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organ ten nie dokonał ustaleń w przedmiocie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Prowadząc ponowne postępowanie w sprawie Prezydent Miasta K. ustalił co następuje: przedmiotowa nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa umową sprzedaży z dnia [....] .07.1966 r., zawartą na podstawie art. 6 ustawy z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, Dz. U. Nr 17, poz. 70 ze zm., z przeznaczeniem dla Biura [....] w K. Przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie w sprawie wykazało, że w dniu 1.01.1998 r. nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym [....] Przedsiębiorstwa [....] spółka z o. o., wpisanego w księdze wieczystej KW [....] . Zgodnie z postanowieniami art. 229 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przewidziane w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a więc przed dniem 1.01.1998 r. na nieruchomości zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W tym stanie prawnym należało z tej przyczyny odmówić zwrotu przedmiotowej nieruchomości i nie zachodziła potrzeba badania, czy nieruchomość stała się zbędna na cel, na który została nabyta. W tym więc zakresie ocena prawna zawarta w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 26.02.2001 r., sygn. akt II SA/ Kr 735/99, utraciła aktualność. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A.Z. , B.B. , J.B. i A.B. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [....] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta Miasta K. W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości toczy się od 1995 r. W ich ocenie zaskarżone decyzje wydane w ponownym postępowaniu prowadzonym w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 26.02.2001 r., sygn. akt II SA/ Kr 735/99, nie dadzą się pogodzić z oceną prawną zawartą w tym wyroku. Wprawdzie skarżący zdają sobie sprawę, że powyższy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczył decyzji organu pierwszej instancji wydanego jeszcze w oparciu o ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a decyzja organu II instancji była już wydana pod rządami obowiązującej obecnie ustawy o gospodarce nieruchomościami, w której znajdują się postanowienia art. 229. Niemniej należało przy ponownym orzekaniu wziąć pod uwagę fakt, że wniosek o zwrot nieruchomości został złożony w 1995 r., kiedy postanowienia odpowiadającego art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie było i skarżący pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 1985 r. nabyli prawo do zwrotu nieruchomości. W tym kontekście skarżący podnieśli zarzut, że postanowienia art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który nakazuje, by sprawy wszczęte, lecz nie zakończone w dniu wejścia w życie tej ustawy ostateczną decyzją prowadzić na podstawie przepisów tej ustawy, jest niezgodny z Konstytucją, a mianowicie jej postanowieniami art. 2 i 64 i wnieśli, by sąd zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w tej kwestii. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wniósł o jej oddalenie argumentując podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna i nie mogła być przez sąd uwzględniona z następujących względów: 1. Przeprowadzone przez organ obu instancji postępowanie dowodowe w sprawie wykazało, że działki ewidencyjne nr nr [....], położone w obrębie geodezyjnym [....], odpowiadające dawnej parceli gruntowej 1. kat. [....] byłej gminy katastralnej [....] zostały nabyte przez Skarb Państwa od H.B. umową sprzedaży z dnia [....] .07.1966 r., zawartą na podstawie art. 6 ustawy z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, Dz. U. Nr 17, poz. 70 ze zm., z przeznaczeniem dla Biura [....] w K. (k. 5-6 akt sprawy organu I instancji). Jak wynika z odpisu z księgi wieczystej K W [....] (k. 12 tychże akt), w dniu 1.01.1998 r. nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa i pozostawała w użytkowaniu wieczystym [....] spółka z o. o. na podstawie wpisu dokonanego przed dniem 1.01.1998 r., a mianowicie w dniu [....] .03.1995 r. na podstawie wniosku o dokonanie takiego wpisu złożonego w dniu [....] .11.1994 r. W świetle postanowień art. 229 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543, roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przewidziane w art. 136 ust. 3 tej ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a więc przed dniem 1.01.1998 r. nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Tak więc w świetle postanowień art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami fakt ustanowienia na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego i wpisania go do księgi wieczystej przed dniem 1.01.1998 r. powoduje, że roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie może być uwzględnione, stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości i wobec jej zaistnienia organy administracji publicznej są zobowiązane do wydania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości. 2. Jednocześnie art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami postanawia, że sprawy wszczęte, lecz nie zakończone ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (dniem 1.01.1998 r.) prowadzi się na podstawie przepisów tej ustawy. Organy administracyjne wykonując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 26.02.2001 r., sygn. akt II SA/Kr 735/99, uchylający poprzednio wydane w sprawie decyzje obu instancji, orzekały po dniu 1.01.1998 r. i za podstawę swoich decyzji przyjęły stan prawny, jaki w zakresie zwrotu nieruchomości wprowadziła ustawa o gospodarce nieruchomościami. Trafnie oceniły, że w związku z postanowieniami art. 229 tej ustawy nie istniały materialno-prawne przesłanki do wydania decyzji uwzględniającej wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości. W związku z powyższym nie można ocenić jako zasadnego zarzutu podniesionego w skardze, iż orzekając ponownie w sprawie organy administracyjne naruszyły zasadę związania oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przedmiotowy wyrok tego sądu dotyczył - co zresztą skarżący w skardze przyznają - sytuacji, kiedy decyzja organu I instancji została wydana pod rządami ustawy z 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, która nie zawierała postanowienia odpowiadającego unormowaniu zawartemu w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami i Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ową decyzję organu pierwszej instancji, ponieważ organ ten nie ustalił celu, na jaki przedmiotowa nieruchomość została nabyta, a więc nie mógł również ustalić, czy stała się ona zbędna na ten cel, jak tego wymagał obowiązujący w czasie wydawanie tej na ten cel, jak tego wymagał obowiązujący w czasie wydawanie tej decyzji art. 69 ust. l ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W związku z nową regulacją wprowadzoną w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami ocena prawna zawarta w powoływanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego przestała wiązać w zakresie, w jakim przepis ten wprowadził nową regulację. Zasada, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego wiąże w sprawie ten sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd i organ, o ile nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie, nie budzi wątpliwości w literaturze, orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. T. Woś [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004, s. 365-366 oraz m. in. wyrok NSA-OZ w Poznaniu z 16.10.1997 r., I SA/Po 263/97, LEX nr 30884, wyrok SN z 25.02.1998 r., III RN 130/97, OSNAP 1999, nr l, poz. 2 z glosą aprobującą B. Adamiak: OSP 1999, nr 5, poz. 101, wyrok NSA z 29.07.1999 r., IV SA 1177/97, LEX nr 47301, wyrok NSA z 8.12.2000 r., IV SA 2295/98, LEX nr 53401, wyrok NSA z 6.09.2001 r., III SA 3377/00, LEX nr 54000 i wyrok NSA-OZ w Rzeszowie z 1.10.2001 r., SA/Rz 434/00, Palestra 2002, nr 9-10, s. 199). Ponieważ w przedmiotowej sprawie nastąpiła zmiana stanu prawnego w związku z regulacją zawartą w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym zakresie ocena prawna i wskazania zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 26.02.2001 r., sygn. akt II SA/Kr 735/99 przestała wiązać organy administracyjne. Nie było potrzeby szczegółowego ustalania, na jaki cel przedmiotowa nieruchomość została nabyta i czy cel ten został zrealizowany, co nakazywał powyższy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro nieruchomość - w związku z postanowieniami art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami - nie może zostać zwrócona. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie uznał również, by zaistniały przesłanki zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności postanowień art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami z art. 2 i 64 Konstytucji. Art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami - jak już wyżej wskazywano -zawiera normę przejściową (intertemporalną) dotyczącą postępowań w sprawach nie-zakończonych w dniu wejścia w życie tej ustawy (w dniu 1.01.1998 r.) ostateczną decyzją. Nie ulega wątpliwości, że przepisy ustaw wprowadzających nowe regulacje prawne powinny zawierać przepisy przejściowe, określające według jakich zasad powinno być prowadzone postępowania wszczęte pod rządami uchylonych lub zmienionych ustaw. W teorii prawa i w praktyce ustawodawczej przyjmuje się, że możliwe są w tym zakresie trzy rozwiązania: kontynuowanie wszczętych postępowań w oparciu o dotychczasowe przepisy (zasada kontynuacji), prowadzenie postępowania na podstawie nowej regulacji (zasada aktualności regulacji) i wreszcie - najrzadziej spotykana w praktyce ustawodawczej - zasada, iż postępowanie jest prowadzone na podstawie starej regulacji do jego zakończenia w danej instancji, a ewentualne postępowanie odwoławcze podlega nowym uregulowaniom. Ocenić należy, że wybór przez ustawodawcę któregokolwiek z powyższych uregulowań intertemporalnych należy do jego suwerennych decyzji prawodawczych i nie może być oceniane przez pryzmat zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), czy tym bardziej ochrony prawa własności (art. 64 Konstytucji). Mając na uwadze powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., orzekł jak w sentencji wyroku.