II SA/Kr 324/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 grudnia 2008r., Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] lipca 2009r. skarżący A. C. złożył ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 grudnia 2008r. wydanej w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzewa. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych należnych przy wniesieniu skargi kasacyjnej dotyczącej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 czerwca 2009r. oddalającego skargę wnioskodawcy na wymienioną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż jego aktualna sytuacja materialna i bytowa uległa zmianie, gdyż [...] lipca 2009r. uległ wypadkowi na rowerze, odniósł liczne obrażenia i nie jest w stanie wykonywać teraz jakichkolwiek czynności, a wszystkie posiadane środki finansowe przeznacza na leczenie. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż przedmiotowy wniosek skarżącego jest jego drugim wnioskiem. Pierwszy został rozpoznany w dacie 2 kwietnia 2009r. gdzie skarżący został zwolniony od wpisu sądowego, a w pozostałym zakresie jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został oddalony. Aktualnie skarżący podnosi, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką. Źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane z tytułu renty wnioskodawcy w wysokości [...] zł oraz renty jego matki w wysokości [...] zł. Łączne dochody rodziny wynoszą zatem 1278 zł. Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom o pow. 120 m2 na zasadach współwłasności oraz nieruchomość rolną o pow. około 1 ha. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w sposób wystarczający, iż jego sytuacja majątkowa w aktualnym stanie zmieniła się na tyle by uzasadnić zmianę poprzednio wydanego postanowienia w sprawie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych z dnia 2 kwietnia 2009r. Zdaniem orzekającego, uiszczenie aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny, których wysokość się nie zmieniła, posiadany majątek nieruchomy, który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, brak zadłużenia czy innych nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego, które w znaczny sposób wpływałyby na aktualną sytuację finansową rodziny strony - nawet wobec zwyczajowych kosztów utrzymania - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Skarżący podniósł i zaświadczył stosownymi zaświadczeniami lekarskimi, iż uległ wypadkowi, jednakże potwierdzają one jedynie fakt wypadku, a nie koszty z tym związane, które aktualnie musi ewentualnie ponosić skarżący. Samo potwierdzenie, iż uległo się wypadkowi, nie jest jeszcze jednoznaczne ze znacznymi kosztami leczenia. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z zakupem leków, argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego ( post. NSA z 3.03.2005r. OZ 1692/04 ). Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż skarżący korzysta z pomocy profesjonalnego prawnika z wyboru i korzystał z jego pomocy także przed sądem I instancji, gdy nie było obowiązku udziału profesjonalnego pełnomocnika. Powierzenie prowadzenia sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie nie jest okolicznością, która sama w sobie decyduje o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, okoliczność ta podlega jednak ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy ( orzeczenie SN z 6.11.1953r. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52 ). Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu rodziny skarżącego przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku, braku nadzwyczajnych okoliczności obciążających budżet domowy, jak np. nadzwyczajne koszty związane ze spłatą kredytów itp., nawet wobec zwyczajowych kosztów utrzymania czy aktualnego pogorszenia stanu zdrowia - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym pełne zwolnienie od kosztów sądowych. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego nie zostały wykazane okoliczności uzasadniające zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).