II SA/Kr 327/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.W. i J.W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 28 listopada 2008r. znak. [....] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu [....] 2010r. skarżący A.W. i J.W. złożyli ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz wniosek o ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 28 listopada 2008r. wydaną w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku. Skarżący domagają się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania, konieczność pomocy swym ciężko chorym wnukom. Dodają, iż koszty utrzymania stale rosną i obecnie kształtują się na poziomie około 1015,00 zł wraz z ratami wierzytelności wobec Gminy Miasta K. w wysokości 225 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Po pierwsze należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek skarżących jest ich kolejnym wnioskiem w sprawie. Pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu skarżący złożyli w dniu [....] marca 2009r. Został on rozpoznany w dniu 20 marca 2009r. w taki sposób, iż oddalono zarówno wniosek o zwolnienie od kosztów, jak też wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wycofali swój wniosek o ustanowienie pełnomocnika, natomiast podtrzymali - o zwolnienie w całości od kosztów sądowych. W wyniku rozpoznania sprzeciwu skarżących – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2009r. oddalił zarówno wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, jak też wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi, skarżący złożyli zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie , w którym oświadczali o ich trudnej sytuacji majątkowej, znacznych kosztach utrzymania, a także dla porządku podali, iż w sprzeciwie na postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 marca 2009r. zrezygnowali oni z wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, stąd ich zdaniem, odniesienie się Sądu Wojewódzkiego w Krakowie w tej sprawie poprzez oddalenie wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu w zaskarżonym postanowieniu jest bezprzedmiotowe. W wyniku rozpoznania zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie – postanowieniem z dnia 29 czerwca 2009r. uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w całości, a także zwolnił skarżących od ponoszenia kosztów sądowych ponad kwotę 250 zł. W uzasadnieniu stwierdził, iż wobec przestawionych przez A.W. i J.W. dokumentów, zasługują oni na częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie zaznaczył również, iż " zarzut skarżących, dotyczący wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu został również w niniejszym postępowaniu uwzględniony i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji", czyli orzekł o uchyleniu postanowienia w całości . Zdaniem orzekającego, Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, iż błędne jest jedynie oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wniosku A.W. i J.W. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu skoro w swoim sprzeciwie wycofali oni wniosek o ustanowienie adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż w takim przypadku zasadny jest zarzut skarżących, iż bezpodstawne było orzekanie o odmowie przyznania pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny nie wskazał natomiast, iżby w sytuacji materialnej i finansowej skarżących, przyznanie im pełnomocnika z urzędu było zasadne, jak to sugerują A.W. i J.W. w obecnym wniosku o przyznanie im prawa pomocy. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie. Rodzina utrzymuje się z emerytur obydwojga skarżących w łącznej wysokości [....] zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiadają dom o pow. 242 m2, niewykończony, usytuowany na działce o pow. 600 m2. Skarżący nie wykazują natomiast faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Jak wskazano powyżej, wniosek skarżących jest ich kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych – prawomocnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2009r. został rozpoznany w taki sposób, iż skarżący zostali zwolnieni od ponoszenia kosztów sądowych ponad kwotę 250 zł. Ponieważ postanowienie to jest prawomocne, obecny wniosek strony w zakresie zwolnienia od kosztów rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. A zatem przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. W niniejszej sprawie nie nastąpiła jednak zmiana okoliczności istotnych, mających wpływ na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Sami skarżący zresztą, w swoim piśmie przewodnim dołączonym do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych z dnia [....] lutego 2010r. wskazują, iż " w stosunku do pierwotnego formularza z dnia [....] marca 2009r. nie zaszły żadne zasadnicze zmiany, a informacje w nim zawarte są aktualne na dzień dzisiejszy". Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego wnioskodawcy nie wykazali wystarczająco skutecznie, iż w aktualnej sytuacji majątkowo – bytowej nastąpiła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby zmianę wcześniej wydanego orzeczenia oraz przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zdaniem orzekającego, w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów rodziny wnioskodawców w wysokości [....] posiadany majątek, brak innych osób nie osiągających dochodu na utrzymaniu, koszty utrzymania oraz spłaty wierzytelności wobec GMK określane na kwotę 1015 zł w stosunku do dochodów w łącznej wysokości [....] zł - są oni w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść koszty nie podlegające wcześniejszemu zwolnieniu przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz koszty ustanowienia pełnomocnika z urzędu, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Z akt sprawy wynika, iż sytuacja wnioskodawców nie uległa zmianie, która uzasadniałaby odmienną od uprzedniej tezę postanowienia o przyznaniu prawa pomocy, co zresztą sugerują sami skarżący we wspomnianym już piśmie dołączonym do obecnego wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [....] lutego 2010r. Skarżący nie udokumentowali żadnych dodatkowych obciążeń budżetu, nadzwyczajnych okoliczności, które znacząco różniłyby ich aktualną sytuację bytowo – majątkową od poprzednio ocenianej przez Sąd. Należy także wskazać, iż bez wpływu na ocenę możliwości płatniczych strony pozostają wydatki związane i ponoszone w ramach pomocy świadczonej wnukom. Pomoc ta świadczona jest bowiem dobrowolnie, nie wynika z obowiązku alimentacyjnego i nie obciąża obowiązkowo budżetu domowego wnioskodawców. Trzeba natomiast zaznaczyć, iż obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie, W przedmiotowej sprawie strony gospodarujące wspólnie, które mają stałe dochody miesięczny w wysokości [....] zł będą w stanie wygenerować środki zarówno na opłacenie należnych na ew. przyszłym etapie kosztów postępowania jak również na ustanowienie ewentualnego pełnomocnika z urzędu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należą. Dlatego przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie pełnym, ponad zwolnienie, które otrzymali już na mocy postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie , należy uznać za bezzasadne i nieadekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).