II SA/Kr 337/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 17 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.Ż. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [....] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności p o s t a n a w i a I) oddalić wniosek skarżącej o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych; II) oddalić wniosek skarżącej o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.Z . o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie skargi na decyzję ........Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [....] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności. Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z byłym mężem J.Z. oraz dwiema córkami: M. i N. . Ich miesięczny dochód wynosi [....] zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości [....] zł oraz wynagrodzenie za pracę córki N.Z. w wysokości [....] zł. Córka MZ ma przyznane alimenty w kwocie [....] zł miesięcznie. W skład majątku skarżącej wchodzą działki o powierzchni łącznej .....ha oraz udział 1/2 we własności lokalu o powierzchni 55 m-. Córka skarżącej jest właścicielką spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, w którym skarżąca zamieszkuje. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy J.Z. podniosła, iż nie jest w stanie, bez uszczerbku w kosztach utrzymania swojego i rodziny, pokryć wydatków związanych z toczącymi się sprawami. Ponadto skarżąca nie zna w wystarczającym stopniu przepisów prawa budowlanego, by skutecznie bronić się przed ponoszeniem wszelkich kosztów wliczonych bezpodstawnie do bilansu rocznego kamienicy. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 roku (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1209), od dnia 1 stycznia 2008 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.126 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącą sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika. Zasadność wniosku skarżącej rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe skarżącej. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca uzyskuje stałe miesięczne dochody w wysokości [....] zł. Kwota tych dochodów jest ponad siedmiokrotnie wyższa niż najniższe krajowe wynagrodzenie. Trudna zatem uznać skarżącą za osobę ubogą - a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Wysokość uzyskiwanych w miesiącu dochodów pozwala na to, aby skarżąca w sposób całkowicie nieodczuwalny dla sytuacji majątkowej rodziny poniosła zarówno koszty sądowe, jak i wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru. Tym bardziej, że koszty sądowe na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w wysokości 100 zł i wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Z treści art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, iż Sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i rodzinny oraz otrzymywane dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy przy tym rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Zauważyć wypada, że skarżąca dysponuje majątkiem nieruchomym w postaci działek o łącznej powierzchni .....ha oraz udziałem - we własności lokalu o powierzchni 55 m-. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04, niepubl.). Posiadany majątek może być bowiem wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych na koszty związane z postępowaniem sądowym. Podsumowując, należy stwierdzić, iż instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżąca, jako osoba uzyskująca stały miesięczny dochód kwocie [....] zł, będąca właścicielką majątku nieruchomego o znacznej wartości - w żadnym wypadku nie może być za taką osobę uznana. Przypomnieć warto, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (H. Knysiak - Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, str. 628) Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).