II SA/Kr 3374/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Kisiel Sędziowie AWSA Dorota Dąbek (spr) NSA Piotr Lechowski Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2004 r sprawy ze skargi S.B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 24 września 2001 r, Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji, Uzasadnienie. Decyzją z dnia 24 września 2001r., nr [...].Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2001r., nr [...]., którą orzeczono o braku podstaw do stwierdzenia u S. B. chorób zawodowych wymienionych w poz. 1 i 12 wykazu chorób zawodowych - załącznika do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 z późn. zm.). Decyzję organu I instancji oparto na podstawie art. 12 ust. 1 Ustawy z 14 marca 1985r. o Inspekcji Sanitarnej, art. 104 kpa oraz §10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych oraz rozpoznania dokonanego przez Ośrodek Medycyny Pracy i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego. W uzasadnieniu zaś wskazano, że S.B. był pracownikiem Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Usługowego "A" S.A., rozpoznane jednak u niego schorzenia nie spełniają kryteriów do uznania ich zawodowej etiologii, w związku z czym brak jest podstaw do stwierdzenia chorób zawodowych. Z treścią tej decyzji nie zgodził się S. B.. W wyniku rozpatrzenia jego odwołania organ II instancji utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organu II instancji podniesiono, że w środowisku pracy odwołującego się występowało przekroczenie dopuszczalnych stężeń ksylenu, benzyny i toluenu. W wyniku przeprowadzonych badań lekarskich Ośrodek Medycyny Pracy wydał orzeczenie lekarskie z dnia [...]..2000r., w którym rozpoznał u S. B. chorobę zwyrodnieniową stawów barkowych oraz zespół psychoorganiczny niezawodowy. W uzasadnieniu tego orzeczenia podano, że choroba zwyrodnieniowa stawów nie figuruje w obowiązującym wykazie chorób zawodowych. Wykonane badania, a zwłaszcza oznaczenia i konsultacja toksykologiczna, nie dają podstaw do rozpoznania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stanem zdrowia a pracą malarza pokojowego w narażeniu na ksylen i benzynę. Ponowne badanie przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego doprowadziło do wydania orzeczenia z dnia [...]..2000r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy oraz zespołu psychoorganicznego pochodzenia zawodowego. W uzasadnieniu wskazano, że stwierdzone zmiany zwyrodnieniowe w narządzie ruchu nie figurują w wykazie chorób zawodowych. Na podstawie analizy wywiadu zawodowego, z którego wynika, że narażenie na rozpuszczalniki tylko okresowo przekraczało nieznacznie dopuszczalne normatywy higieniczne, a także przebiegu choroby, wyników badań psychiatrycznego i neurologicznego, brak jest podstaw do przyjęcia zawodowej etiologii zmian w ośrodkowym układzie nerwowym. Organ administracyjny podkreślił, że skoro dwie lekarskie jednostki orzecznicze nie rozpoznały u skarżącego choroby zawodowej, co jest warunkiem koniecznym do stwierdzenia choroby zawodowej, brak jest podstaw do orzeczenia istnienia choroby zawodowej. W skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy skardze na powyższą decyzję S. B.podkreślił, że w czasie pracy był narażony na działanie substancji toksycznych. Podkreślił, że w takich warunkach pracował w pełnym wymiarze czasu pracy, a nie jak podano w charakterystyce stanowiska pracy tylko przez 3-4 godziny dziennie. Nieodwracalne zmiany w systemie nerwowym są spowodowane właśnie złymi warunkami pracy. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podniesiono, że w sprawie przyjęto cały okres pracy skarżącego oraz narażenie na czynniki szkodliwe jak ksylen, benzyna i toluen w stężeniach przekraczających normatywy higieniczne, co było brane pod uwagę przy wydawaniu orzeczeń lekarskich. Załączone do skargi zaświadczenie lekarskie potwierdza istnienie schorzenia systemu nerwowego, ale nie potwierdza, że zmiany te nastąpiły w wyniku pracy w takich warunkach, lecz że mogą mieć z tą pracą związek. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami-administracyjnymi. Skarga w niniejszej sprawie została złożona w 2001 r., a więc przed dniem 1 stycznia 2004r. W konsekwencji podlega rozpoznaniu zgodnie z wyżej wskazaną zasadą. W ocenie sądu wydane w niniejszej sprawie decyzje administracyjne naruszają prawo. Stosownie do §1 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 z późn. zm.), "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". Na pojęcie choroby zawodowej składają się zatem dwa elementy: istnienie schorzenia wymienionego w przedmiotowym wykazie oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. W pozycji 1 wykazu chorób zawodowych wymieniono "zatrucia ostre i przewlekłe substancjami chemicznymi oraz następstwa tych zatruć", w pozycji zaś 12 "przewlekłe choroby narządu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy, nadmiernym przeciążeniem: zapalenie pochewek ścięgnistych i kaletek maziowych, uszkodzenie łękotki, mięśni i przyczepów ścięgnistych, martwica kości nadgarstka, zapalenie nadkłykci kości ramieniowej, zmęczeniowe złamanie kości". Jeżeli zatem u danej osoby stwierdzone zostanie tego typu schorzenie, stanowi ono chorobę zawodową w rozumieniu cytowanych przepisów, o ile spowodowane zostało działaniem czynników szkodliwych w środowisku pracy. Zgodnie z treścią § 10 cyt. powyżej Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych, podstawą wydania przez inspektora sanitarnego decyzji w sprawie choroby zawodowej jest orzeczenie lekarskie wydane przez upoważnioną jednostkę służby zdrowia i wyniki dochodzenia epidemiologicznego. Opierając się na orzeczeniach lekarskich, orzekające w niniejszej sprawie organy administracyjne stwierdziły, że skoro dwie upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych jednostki służby zdrowia nie znalazły podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, również inspektor sanitarny nie mógł wydać pozytywnej decyzji. Podnieść jednak należy, że przedmiotowe orzeczenia lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych są w istocie opiniami w rozumieniu art. 84 §1 kpa (tak m.in. NSA w wyroku z 21 września 2001 r., sygn. akt I S.A. 2870/00; z dnia 14 kwietnia 1999r., sygn. akt I S. A. 1931/98; z dnia 5 listopada 1998r., sygn. akt I SA 1200/98, LEX nr 45833) i jak każdy dowód winny być przez organ wszechstronnie ocenione. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 kpa. Organ nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej, nie zawierającej przekonywającego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa. Mając taką opinię, organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem jej okoliczności, jakie winny być w opinii ustalone. Tymczasem w niniejszej sprawie orzeczenia lekarskie nie spełniają wskazanych powyżej wymogów. Uzasadnienie orzeczenia lekarskiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...]..2000r. jest zaledwie dwuzdaniowe i ogranicza się do stwierdzenia, że rozpoznana u S. B. choroba zwyrodnieniowa stawów barkowych nie figuruje w obowiązującym wykazie chorób zawodowych. Odnośnie natomiast rozpoznanego zespołu psychoorganicznego stwierdzono, że wykonane badania, a zwłaszcza oznaczenia i konsultacja toksykologiczna, nie dają podstaw do rozpoznania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stanem zdrowia a pracą malarza pokojowego w narażeniu na ksylen i benzynę. Organ orzeczniczy stwierdził zatem, że nie ma w niniejszej sprawie podstaw do ustalenia związku przyczynowego pomiędzy wykonywaną pracą a rozpoznanym schorzeniem. Należy jednak z całą mocą podkreślić, że istnieje przyjmowane i utrwalone w orzecznictwie domniemanie związku przyczynowego pomiędzy chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. np. wyrok SN z dnia 3 lutego 1999r., III RN 110/98, Prok.i Pr. 1999/7-8/56). Może ono być obalone poprzez wykazanie, że w konkretnym przypadku schorzenie powstało na skutek innych przyczyn. Tego jednak organ w niniejszej sprawie nie zrobił. Także orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia [...]. 2000r. jest niezwykle lapidarne. Wskazano jedynie, że stwierdzone zmiany zwyrodnieniowe w narządzie ruchu "nie figurują w wykazie chorób zawodowych. Na podstawie analizy wywiadu zawodowego, z którego wynika, że narażenie na rozpuszczalniki tylko okresowo przekraczało nieznacznie dopuszczalne normatywy higieniczne, a także przebiegu choroby, wyników badań psychiatrycznego i neurologicznego, brak jest podstaw do przyjęcia zawodowej etiologii zmian w ośrodkowym układzie nerwowym". Także i w tym wypadku nie można uznać, że uzasadnienie orzeczenia lekarskiego jest wystarczające. Nie można uznać, że w sposób wyczerpujący i przekonywujący uzasadnia ono treść dokonanego rozpoznania i obala istniejące domniemanie związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy. Podkreślić również należy, że choroba zawodowa to pojęcie prawne, a nie medyczne. Lekarz nie orzeka więc w kwestii uznania choroby zawodowej, lecz stwierdza jedynie stan chorobowy i jego przyczyny. Natomiast kwalifikacji prawnej schorzenia dokonuje inspektor sanitarny, uwzględniając zagrożenie występujące w miejscu pracy, narażające na dane schorzenie. Dodać przy tym należy, że w niniejszej sprawie doszło do rozbieżności pomiędzy przyjętymi przez lekarzy czynnikami zagrożenia w środowisku pracy (Ośrodek Medycyny Pracy wskazał benzynę i ksylen, Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wskazał farby, lakiery, rozpuszczalniki) i ich natężeniem (które określone zostało przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego jako "nieznaczne" i występujące tylko okresowo"), a ustalonym przez organ administracyjny i zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzeniem, że "w sprawie ustalono narażenie w środowisku pracy na ksylen, toluen i benzynę". Taka dowolność ustaleń i ich niejednolitość jest niedopuszczalna. Wobec powyższego przyjąć należy, że decyzje organów obu instancji zapadły bez należytego wyjaśnienia sprawy, co naruszyło art. 7 i art. 77 §1 kpa. Zastrzeżenia budzą też zbyt lakoniczne uzasadnienia decyzji organu I i II instancji, które nie spełniają wymogów art. 107 §3 kpa. Przeprowadzone zatem w przedmiotowej sprawie postępowanie administracyjne było dotknięte wadami. Powyższe uchybienia proceduralne mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 litera c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowią zatem przesłankę do uchylenia decyzji obu instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne winny w sposób prawidłowy i wyczerpujący przeprowadzić postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie rozstrzygnięcia w-przedmiocie choroby zawodowej, uwzględniając w tym zakresie zawarte powyżej wskazówki Sądu. Dopiero wydane w oparciu o takie postępowanie rozstrzygnięcie nie będzie obarczone wadami prawnymi. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak sentencji.