II SA/Kr 34/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Gminy M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie odroczenia płatności opłaty za korzystanie ze środowiska p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie odroczenia płatności opłaty za korzystanie ze środowiska Burmistrz Miasta i Gminy M. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek strony skarżącej nie został złożony w przewidzianej prawem formie, dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie za pismem z dnia [...] stycznia 2008 roku przesłał wnioskodawcy urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy celem jego wypełnienia i odesłania do sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dniu [...] lutego 2008 roku do tut. Sądu wpłynął wniosek Gminy M., na urzędowym formularzu "PPPr" o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie w całości od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Gmina M. nie jest w stanie uiścić wymaganej opłaty sądowej ze względu na brak środków pieniężnych w budżecie. Strata za ostatni rok obrotowy według bilansu za 2006 rok wyniosła – 12.331.452,24 zł. Gmina jest w trakcie realizacji licznych inwestycji, w tym również tej będącej powodem skargi, w związku z tym nie jest w stanie udźwignąć kolejnego ciężaru finansowego, jakim jest opłata sądowa od niniejszej skargi. Gmina M. wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od opłat i wydatków, gdyż nie ma dostatecznych środków w budżecie na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Posiadane obecnie środki finansowe potrzebne są w całości na bieżące funkcjonowanie gminy, co uniemożliwia ponoszenie opłat i wydatków w niniejszym postępowaniu sądowym. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, iż według bilansu za rok 2006 wartość majątku i środków finansowych Gminy wynosiła 44.835.713,26 zł, wartość środków trwałych wynosiła 25.157.106,53 zł, zaś rok obrotowy 2006 Gmina zamknęła stratą w wysokości 12.331.452,24 zł. Stan pięciu rachunków bankowych Gminy w Banku Spółdzielczym o/M. na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił łącznie 433.935,47 zł (odpowiednio: 410.758,75 zł, 2.495,08 zł, 19.905,62 zł, 155,30 zł i 620,72 zł). Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom i podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) następuje, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Z treści tego przepisu wynika, że prawo pomocy ma charakter szczególny, dlatego z uprawnienia tego mogą skorzystać jedynie podmioty, które wykażą, że znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Zgodnie z utrwalonym poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienia NSA z dnia [...].10.2004 r. [...]). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2005 r. (sygn. akt [...]), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zdaniem orzekającego sytuacja finansowa i majątkowa Gminy M. nie posiada znamion wyjątkowości. Ze złożonego oświadczenia wynika, że Gmina dysponuje środkami finansowymi zgromadzonymi na pięciu rachunkach bankowych w łącznej kwocie 433.935,47 zł. Z akt sprawy nie wynika, aby konta bankowe były zablokowane, czy też zabezpieczone, zatem nie ma przeszkód w dysponowaniu zgromadzonymi na nich środkami. Biorąc pod uwagę wysokość dostępnych środków finansowych, która wielokrotnie przekracza wielkość kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu, stwierdzić należy, że kondycja finansowa strony skarżącej nie jest tak zła, jak ją wnioskodawca przedstawia. Argument strony skarżącej, iż na chwilę obecną posiadane środki finansowe potrzebne są w całości na bieżące funkcjonowanie gminy, nie mógł wpłynąć na odmienna ocenę orzekającego. Warto bowiem zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia [...] stycznia 2006 r., sygn. akt [...]). Zauważyć także należy, że oprócz środków finansowych zgromadzonych na rachunkach bankowych, Gmina M. dysponuje także majątkiem o wartości 44.835.713,26 zł oraz środkami trwałymi o wartości 25.157.106,63 zł. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m. in. postanowienia NSA: z dnia [...] stycznia 2005 r. sygn. akt [...], z dnia [...] listopada 2004 r. sygn. akt [...], z dnia [...] kwietnia 2004 r. sygn. akt [...]). Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] listopada 2004 r. sygn. akt [...]) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zdaniem orzekającego pogląd ten pozostaje aktualny również w rozpatrywanej sprawie. W tym miejscu zaakcentować także wypada, iż zwolnienie od kosztów sadowych stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem każdy podmiot zamierzający wnieść skargę lub wziąć udział w sprawie winien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym opłat i odpowiednio wcześniej, w miarę istniejących możliwości gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie. Jednostka samorządu terytorialnego w swoim budżecie winna zabezpieczyć odpowiednie środki na pokrycie kosztów w sprawach sądowych. Planowanie bowiem wydatków bez uwzględnienia wskazanej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona, która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa całkowitego zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Podsumowując należy stwierdzić, że dokonana analiza sytuacji finansowej i stanu majątkowego Gminy M. nie pozwala na stwierdzenie, że środki, którymi strona dysponuje, nie pozwalają na ponoszenie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie. Na rachunkach bankowych posiada bowiem środki finansowe w łącznej wysokości 433.935,47 zł, a dodatkowo dysponuje znacznej wartości majątkiem trwałym. Wykazana w roku 2006 strata nie oznacza, że nastąpił trwały brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).