II SA/Kr 345/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2016r na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 18 stycznia 2016r. Nr [...] znak [...] w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 22 lutego 2016r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję WINB w K. z dnia 18 stycznia 2016r. wydaną w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości . Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, ciężką sytuację materialną. Stwierdza, iż jest emerytką , pod stałą opieką kardiologa, endokrynologa i dermatologa. Mama skarżącej przebywa w domu opieki, a utrzymanie jej domu, w związku z tym, spada na wnioskodawczynię. Dopłaca również mamie do jej leków. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe realnie samotnie aczkolwiek w urzędowym formularzu podaje, iż dzieli je z mamą. Mama skarżącej przebywa w domu opieki. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest dochód osiągany przez skarżącą z tytułu emerytury w wysokości netto 1305,93 zł. Wnioskodawczyni wylicza koszty utrzymania na łączną kwotę 970 zł, w tym 200 zł na leki dla mamy. Dodatkowo wskazuje na kwotę 540 zł podatku od nieruchomości rocznie. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika , iż posiada ona dom letniskowy do remontu z 1997r oraz mieszkanie o pow. 48,80 m2 . Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości natomiast wskazuje fakt posiadania 3 000 zł oszczędności. Skarżąca przedstawia decyzję ZUS o przyznaniu emerytury. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych należnych na obecnym etapie postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim i najbliższych utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w wysokości 1305 zł, wykazane obciążenia budżetu domowego ( łączna kwota 970 zł ) , zły stan zdrowia i koszty z tym związane - w odniesieniu do oświadczonych wydatków na utrzymanie, braku cennych ruchomości oraz wysokości należnego wpisu - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego . Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej, wykazane koszty i obciążenia budżetu domowego – uiszczenie obecnie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych, natomiast zwolnienie skarżącej od wpisu sądowego zapewni jej przewidziane Konstytucją RP prawo do sądu. Nie widzi się natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych przede wszystkim z uwagi na fakt, iż posiada ona oszczędności w wysokości 3 000 zł, które pomimo, iż są zabezpieczeniem na czarną godzinę świadczą o tym, iż posiada ona choćby minimalne zabezpieczenie pozwalające jej w przyszłości ewentualnie pokryć kolejne koszty sądowe. Ponadto skarżąca posiada domek letniskowy, który nie jest pierwszą potrzebą, nie służy do zaspokajania podstawowych potrzeb mieszkaniowych a stanowi majątek dodatkowy, który może przynosić pożytki, służyć jako zabezpieczenie kredytu bądź też być sprzedany w wyjątkowej sytuacji przynosząc dodatkowe zyski rodzinie. Na obecnym zatem etapie postępowania zwolnienie skarżącej od wpisu sądowego i umożliwienie prawidłowego wniesienia i rozpoznania skargi przez sąd jest – zdaniem orzekającego wystarczającą pomocą dla strony. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).