II SA/Kr 349/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku J.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 30 grudnia 2008r. Nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 24 kwietnia 2009r. skarżący J.G. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia 2008r. wydaną w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu . Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż jest osobą schorowaną, cierpiącą na cukrzycę, choroby serca i schorzenia urologiczne, z czym wiążą się konkretne wydatki. Dodatkowo wskazuje, iż pomaga swej studiującej córce w dopłacie do płatnych studiów na Wydziale [...] w W. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz córką. Źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane z tytułu emerytur wnioskodawcy i jego małżonki oraz dochód córki wnioskodawcy z tytułu zatrudnienia na umowę zlecenia jako terapeuta zajęciowy na Klinice w łącznej kwocie [...] zł. Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on ½ domu w stanie surowym o pow. 223 m2, nieruchomość rolną o pow. 0,33 ha oraz 0,22 ha. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości czy też oszczędności. Skarżący podkreśla, iż córka studiuje równocześnie na dwóch kierunkach w W. , a studia zaoczne – płatne wymagały ostatnio opłaty czesnego w wysokości [...] zł na rok. Wnioskodawca podaje, iż miesięczne koszty utrzymania domu ( w tym elektryka, gaz, wywóz śmieci, ścieki, telefon, leki ) wynoszą łącznie 955 zł, a do tego dochodzi jeszcze jednorazowy koszt opału na zimę w wysokości 3600 zł oraz podatek od nieruchomości liczony za rok w kwocie 514 zł, a także koszty dojazdu córki do W. w wysokości 160 zł tygodniowo. Wnioskodawca przedstawia ponadto trzy faktury VAT z aptek opiewające na kwoty 22,16 zł, 51,35 zł oraz 12,62 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w wysokości 500,00 zł bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Z akt sprawy wynika zresztą, iż skarżący , o czym również sam poinformował Sąd, uiścił już należny wpis z tym, że uczynił to razem z M.W. , uiszczając tylko jeden wpis niezgodnie z zarządzeniem. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości [...] zł, niewskazanie dodatkowych, nadzwyczajnych okoliczności czy dodatkowych kosztów obciążających budżet domowy, brak zadłużenia, brak innych osób, nie osiągających dochodu na utrzymaniu, posiadany majątek nieruchomy ( dom o pow. 223 m2, dwie nieruchomości rolne ) , który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu rodziny skarżącego przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku, braku nadzwyczajnych okoliczności obciążających budżet domowy, jak np. nadzwyczajne koszty związane ze spłatą kredytów itp., nawet wobec wykazanych kosztów utrzymania domu i leczenia ( koszty utrzymania to około 900 zł miesięcznie plus około 90,00 zł leki ), a także pomocy świadczonej studiującej, dorosłej córce, która zresztą sama pracuje i osiąga dochody - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy ponadto zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Wymagany natomiast na obecnym etapie postępowania sądowego, wpis sądowy w wysokości 500,00 zł, nie narazi skarżącego na znaczny uszczerbek , szczególnie biorąc pod uwagę fakt, iż dochody miesięczne wnioskodawcy znacznie przewyższają jego wysokość. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).