II SA/Kr 3535/01

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 stycznia 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Woś Sędziowie : WSA Barbara Pasternak AWSA Kazimierz Bandarzewski ( spr.) Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia 23 października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] marca 2001r. II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] na rzecz skarżącego W. T. kwotę [...] zł. ( [...] złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...] .03.2001 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił decyzją nr [...] W. T. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji wyjaśniono, że uprawnienia te otrzymała strona z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od [...].07.1945r. do [...].12.1945r. w służbie w Milicji Obywatelskiej. Stosownie zaś do art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity z 1997r. Dz. U. Nr 142, poz. 950 ze zm.), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały je jedynie z tytułu działalności w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał również na brak obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia innych tytułów, na podstawie których strona uzyskałaby uprawnienia kombatanckie, a także na fakt upływu z dniem 31 grudnia 1998r. terminu do składania wniosków wszczynających postępowanie w zakresie ustalenia istnienia nowych tytułów uzasadniających przyznanie tych uprawnień. Podnoszony przez stronę pobyt w więzieniach hitlerowskich nie ma znaczenia w sprawie, ponieważ okoliczność ta została negatywnie zweryfikowana przez były Związek Bojowników o Wolność i Demokrację. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie strony z 1988r, w którym wyjaśniono, iż w okresie II wojny światowej W. T. przebywał w więzieniach w "Görlitz, Breslau, Lignitz, Maltz, Wochlau" oraz w obozach w "Kołzenan, Parchnitz, Mattz" (Grossenheim Saksonia) (akta sprawy, karta nr 48). Decyzję Kierownika Urzędu strona otrzymała [...].03.2001 r. i w dniu [...].04.2001 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W swoim wniosku strona zażądała ponownego rozpatrzenia sprawy i przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich z innego tytułu. Strona w pełni zgodziła się z pozbawieniem jej uprawnień kombatanckich z tytułu "utrwalania władzy ludowej", podniosła natomiast, że uprawnienia kombatanckie powinny jej przysługiwać w związku z pobytem w hitlerowskich więzieniach, do których strona trafiła za udzielanie pomocy jeńcom wojennych. Strona opisała swój pobyt na terenie III Rzeszy Niemieckiej od listopada 1940r. do maja 1942r. w charakterze pracownika przymusowego, później zaś pobyt w więzieniach hitlerowskich. Strona wskazała, iż udokumentowany jest jej pobyt w ostatnim więzieniu w Waldheim w Dolnej Saksonii. Potwierdzeniem pobytu w więzieniach oraz faktu bycia ofiarą represji, powinna być pozytywna weryfikacja przeprowadzona przez Fundację Polsko-Niemieckie Pojednanie, która to Fundacja wypłaciła stronie odszkodowanie z tytułu poniesionych strat. Służby w Milicji Obywatelskiej strona nie kwestionuje, wskazując, iż polegała ona na pilnowaniu magazynów. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączono potwierdzenie faktu przebywania w więzieniu w Waldheim (zaświadczenie Sachsisches Hauptstaatsarchiv Dresden), zeznanie świadków stwierdzające przebywanie W. T. w okresie od 1940r. do 1942r. na robotach przymusowych w Görlitz, oraz w więzieniach w okresie od 1942r. do 1945r. lub w obozach koncentracyjnych (akta sprawy, karta nr 53 i 56). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 23.10.2001 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniesiono, że pełnienie przez składającego wniosek służby w Milicji Obywatelskiej (MO) nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich, ponieważ MO nie była służbą zmilitaryzowaną. Ponownie wskazano na brak obowiązku wyjaśniania istnienia innych tytułów, których ustalenie uprawniałoby daną osobę do uzyskania uprawnień kombatanckich. Odnosząc się do pobytu składającego wniosek w więzieniach hitlerowskich, Kierownik Urzędu podniósł, że okoliczność ta nie została udokumentowana, a ponadto przyznanie z tego tytułu uprawnień kombatanckich bez rekomendacji właściwego stowarzyszenia stanowiłoby naruszenie art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Ponownie wskazano, iż ówczesny ZBoWiD nie uznał strony pobytu w więzieniach hitlerowskich i obozach za działalność kombatancką. Fakt pracy przymusowej w III Rzeszy Niemieckiej stanowi podstawę jedynie do przyznania świadczeń pieniężnych, jednakże świadczenia ta mogły być przyznawane tylko wówczas, gdy stosowny wniosek był złożony do dnia 31 grudnia 1999r. . Decyzję tą otrzymała strona w dniu [...].10.2001 r. i w dniu [...].11.2001 r. wniosła skargę do sądu administracyjnego, żądając jej uchylenia i przekazania sprawy Kierownikowi Urzędu celem ponownego rozpatrzenia, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze zarzucono obrazę art. 7-12, art. 75, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W ocenie skarżącego organ administracyjny nie zbadał w sposób należyty całego materiału dowodowego w sprawie i wydał decyzję uznaniową. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż w stosunku do osób, które służyły w Ochotniczej Rezerwie Milicji Obywatelskiej pozbawiania się takie osoby uprawnień kombatanckich tylko wówczas, gdy zwalczały niepodległościowe podziemie. Takie stanowisko reprezentowane jest - w ocenie skarżącego - w orzecznictwie sądowym (wyrok SN z 14.05.1906r., III ARN 88/95, OSNAP 1996/23/348). Skarżący zarzucił Kierownikowi Urzędu brak przeprowadzenia - w toku postępowania weryfikacyjnego - postępowania wyjaśniającego celem ustalenia uzyskania uprawnień kombatanckich z innego tytułu i tym samym nienależyte rozważenie całego materiału dowodowego w sprawie. Skarżący podniósł również, iż w czasie II wojny światowej wykonywał pracę przymusową w milicji. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarżący wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 16 listopada 2001 r. Zgodnie z treścią art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 P.p.s.a. uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt wszczęcia przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z urzędu postępowania administracyjnego, w toku którego wydano powołane na wstępie decyzje, zaś ich ocena przy uwzględnieniu wyżej wskazanych kryteriów prowadzi do uchylenia decyzji. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w tej sprawie pozwala uznać za zasadny zarzut skarżącego o wadliwym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego. Negatywna ocena procesu decyzyjnego organu administracji publicznej orzekającego w niniejszej sprawie dotyczy w szczególności naruszenia w toku postępowania zasady prawdy obiektywnej ustanowionej w art. 7 k.p.a., zasady czynnego udziału strony w postępowaniu przewidzianej w art. 10 k.p.a. oraz innych przepisów k.p.a., regulujących szczegółowo treść ww. zasad ogólnych k.p.a. - art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 i 2 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 §1 i 3 k.p.a. Takie naruszenie przepisów procedury administracyjnej mogło mieć istotny wpływ na treść wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie niezbędne i konieczne czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do tego artykułu jednym z podstawowych obowiązków organu prowadzącego postępowanie administracyjne jest zebranie z urzędu materiału dowodowego pozwalające na ustalenie faktycznego stanu w sprawie. Stąd ciężar dowodu spoczywa przede wszystkim na organie administracji publicznej prowadzącej dane postępowanie. Z zasady tej wynika między innymi treść art. 77 §1 k.p.a. statuującego obowiązek organu administracji do określenia w każdej sprawie jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego oraz ich poszukiwania. Tym samym kolejnym obowiązkiem organu administracji jest wypowiedzenie się w decyzji kończącej dany etap postępowania co do uwzględnienia okoliczności (faktów) ustalonych w oparciu o określone dowody bądź odmówienia im wiarygodności (art. 107§ 3 k.p.a.). Tych zasad nie zmienia również § 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. z 1997r. Nr 116, poz. 745) nakładający dodatkowy obowiązek na stronę do przedstawienia Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wszelkich posiadanych dowodów mających znaczenie przedmiocie uprawnień kombatanckich. Odnosząc powyższe wywody do stanu faktycznego występującego w niniejszej sprawie należy wskazać, iż art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (zwanej dalej w skrócie "ustawą o kombatantach") w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, stanowił podstawę pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, przy czym uprawnienia te zachować miały jedynie osoby, które uczestniczyły w wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w tej ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. W związku z pojawiającym się w tym przepisie nawiązaniem do uprawnień z tytułów określonych w ustawie o kombatantach należy wskazać, iż stosownie do regulacji tej ustawy źródłem uprawnień kombatanckich jest: działalność kombatancka określona w art. 1 ust. 2 ustawy o kombatantach, zrównana z nią działalność przewidziana w art. 2 tej ustawy, działalność równorzędna z działalnością kombatancką objęta treścią art. 2 ustawy o kombatantach oraz okresy działalności określone w art.3-4 ustawy o kombatantach. Oznacza to, że w zakresie jednego postępowania weryfikacyjnego, Kierownik Urzędu miał obowiązek ustalić, czy skarżącemu nie przysługują uprawnienia kombatanckie z innych tytułów niż tylko "utrwalanie władzy ludowej", jeżeli w aktach sprawy znajdowały się dowody wskazujące na możliwość istnienia w danej sprawie okoliczności uzasadniających uzyskanie przez daną osobę uprawnień kombatanckich. Jak podkreślono w wyroku NSA z dnia 18 maja 2001 r. V SA 1477/01 (opub. w LEX nr 121930) osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie, jeśli nawet ma kilka przewidzianych tą ustawą tytułów, dysponuje nie kilkoma, lecz jednym prawem podmiotowym stwarzającym możliwość dochodzenia uprawnień kombatanckich, opartym na kilku tytułach stanowiących podstawę faktyczną prawa podmiotowego. Z akta sprawy wynika, że W. T. w okresie od [...].07.1945r. do [...].12.1945r. służył w Milicji Obywatelskiej. Okoliczność tą potwierdza Wojewódzka Komenda Milicji Obywatelskiej we [...] z dnia [...].04.1976r. (akta sprawy administracyjnej, karta nr 8). Tym samym uprawnienia kombatanckie przyznano skarżącemu z tytułu "utrwalania władzy ludowej" za wyżej wymieniony okres 1945r. Jednakże już w życiorysie z 1976r. (akta administracyjne sprawy, karta nr 2-3) skarżący opisał miejscowości w których przebywał w więzieniach hitlerowskich w okresie od 1942r. do 1945r. Konsekwentnie skarżący w toku postępowania weryfikacyjnego, jak również postępowania "odwoławczego" wskazywał na pobyt w więzieniach hitlerowskich w okresie II wojny światowej. Niektóre z tych okoliczności (jak np. fakt pobytu w wiezieniu hitlerowskim w Weldheim) znajdują potwierdzenie w dowodach (akta administracyjne sprawy, karta nr 30). Jest przy tym o tyle istotne w tej sprawie, że z deklarowanych przez skarżącego miejsc pobytu w czasie II wojny światowej, niektóre z nich (Breslau i Görlitz), zostały uznane mocą rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001 r. Nr 106, poz. 1154 ze zm.) za miejsca, w których pobyt jest uznawany za stanowiący tytuł do uzyskania uprawnień kombatanckich'(§ 2 ust. 6 pkt 92 i pkt 94 ww. rozporządzenia do miejsc takich należał Wrocław (Breslau) i Zgorzelec (Görlitz)). Wyżej przytoczone okoliczności pobytu w więzieniach i obozach hitlerowskich zostały całkowicie pominięte przez organ prowadzący postępowanie w tej sprawie mimo, że mogły mieć znaczenie dla ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie pozbawienia bądź przyznania uprawnień kombatanckich. Organ administracji powinien wziąć pod uwagę te okoliczności, ponieważ art. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach wprost stanowi, że do okresów działalności kombatanckiej zalicza się okres przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W związku z powyższym prowadząc postępowanie weryfikacyjnej, jak również postępowanie odwoławcze, obowiązkiem Kierownika Urzędu było wyjaśnienie, gdzie w czasie II wojny światowej przebywał skarżący na terenie III Rzeszy Niemieckiej i czy miejsca pobytu skarżącego należy uznać za więzienia lub obozy o warunkach zbliżonych do obozów koncentracyjnych. Okoliczność przyznania danej osobie uprawnień kombatanckich z tytułu utrwalania władzy ludowej w służbie w MO nie można oceniać jako okoliczności wyłączającej uzyskanie tych uprawnień z innego tytułu. Milicja Obywatelska była w okresie od października 1944r. do 1956r. częścią aparatu Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (w 1944-1945r.) oraz Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (w okresie po 1945r.). Sam fakt służby w MO nie może być jednak identyfikowany jako służba w Urzędzie Bezpieczeństwa, a tym samym w tej sprawie nie może mieć zastosowania wyłączenie uzyskania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach. Należy jeszcze raz podkreślić, iż podstawa zachowania uprawnień stanowi przeszkodę do zastosowania przesłanki dotyczącej pozbawienia uprawnień. Konsekwencją powyższego stanowiska prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. w uchwale NSA z dnia 4 marca 2002 r. sygn. akt OPS 13/01, w wyroku NSA z dnia 21 czerwca 2002r. V SA 2541/01, opub. w ONSA 2003r., nr 3, póz. 100), w całości podzielanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tą sprawę, jest obowiązek organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie w przedmiocie pozbawienia określonej osoby uprawnień kombatanckich do należytego i wyczerpującego wyjaśnienia przed wydaniem decyzji, w drodze postępowania dowodowego, czy inne tytuły (odmienne od "utrwalania władzy ludowej") uzasadniają przyznanie uprawnień kombatanckich w stosunku do Skarżącego. Nietrafny jest - wyrażony w zaskarżonej decyzji przez organ administracyjny -pogląd o upływie ostatecznego terminu (31 grudnia 1998r.) do złożenia wniosku w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 kwietnia 2003r., sygn. akt SK 4/02, opub. w OTK-A 2003r., nr 4, póz. 31 uznał art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach za niezgodny z art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i artykuł ten stracił moc prawną z dniem 29 kwietnia 2003r. Mając na uwadze powyższe okoliczności, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, ponieważ stwierdzono naruszenie przepisów ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a także przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. oraz art. 205 § 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżoną decyzję, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W związku z reprezentowaniem skarżącego przez radcę prawnego i złożeniem przez pełnomocnika wniosku o zwrot kosztów postępowania, Sąd zasądził zwrot kosztów obejmujących kwotę 240 zł, stanowiącej wysokość wynagrodzenia przysługującego radcy prawnemu (§ 14 ust. 2 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), a także zwrot kwoty 10 zł uiszczonej tytułem wpisu oraz kwoty 15 zł w związku z uiszczeniem opłaty skarbowej od dokumentu stwierdzającego ustanowienie pełnomocnika. Łączny zwrot kosztów wyniósł 265 zł. Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. ponownie rozpatrując sprawę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powinien wyjaśnić okoliczności dotyczące pobytu skarżącego w hitlerowskich więzieniach i obozach, a także umożliwić skarżącemu zapoznanie się zebranym materiałem w sprawie stosownie do § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień. Treść decyzji rozstrzygającej sprawę winna uwzględniać wymóg wynikający z art. 107 § 3 k.p.a., to znaczy zawierać uzasadnienie stanu faktycznego i prawnego w oparciu o całokształt zebranych dowodów w sprawie, wraz z wyjaśnieniem ewentualnego braku przyznania waloru wiarogodności niektórych dowodom.