II SA/Kr 354/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. F. i A. F. o zwolnienie od kosztów sądowych wskutek wniesienia sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 kwietnia 2009r. pozostawiającego wniosek M. F. i A. F. bez rozpoznania w sprawie ze skargi M. F. i A. F. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 12 grudnia 2008r., nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych postanawia: pozostawić wniosek bez rozpoznania. Wraz ze skargą M. F. i A. F. z dnia 20 stycznia 2009r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawarty w niej wniosek o zwolnienie od opłat sądowych. Wniosek ten nie został złożony w prawem przewidzianej formie i dlatego za pismem z dnia 17.03.2009r. przesłano M. F. i A. F. (zwani dalej skarżącymi) formularz wniosku PPF o przyznanie prawa pomocy celem jego wypełnienia i odesłania do Sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy. Przesyłka ta została odebrana przez skarżących w dniu 25.03.2009r. Zarządzeniem z dnia [...].04.2009r. referendarz sądowy pozostawił wniosek skarżącej bez rozpoznania, gdyż do dnia orzekania do akt sprawy o sygn. II SA/Kr 354/09 nie wpłynął wypełniony formularz PPF o przyznanie prawa pomocy. Zarządzenie to wraz z pouczeniem o prawie wniesienia sprzeciwu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w terminie 7 dni od daty doręczenia orzeczenia doręczono skarżącym w dniu 4.05.2009r. Tym samym termin do złożenia wymaganych formularzy upłynął bezskutecznie z dniem l kwietnia 2009r. W dniu 13 maja 2009r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (nadany przesyłką pocztową w dniu 11 maja 2009r.) sprzeciw wniesiony przez M. F. i A. F. od przedmiotowego zarządzenia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W sprzeciwie tym skarżący podnieśli, iż wszystkie dane można przekazać bez formularza. "Przecież skoro wszystkie informacje są przekazane na piśmie to zbytnim formalizmem, podważającym zasadę państwa prawa i zaufania obywatela do organów publicznych jest dodatkowe nakazywanie przepisywanie wszystkiego do formularza. Nadto przecież organy publiczne maja możliwość samodzielnego sprawdzenia finansowych skarżącego, w ramach dostępnych im rejestrów." W ostatnim zdaniu uzasadnienia sprzeciwu skarżący podkreślili, że "zgodnie z pierwotnym wnioskiem, nie posiadamy stosownych środków na pokrycie kosztów sądowych, które mogą być bardzo wysokie." Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 cyt. ustawy) według wzoru określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16.12.2003r. w sprawie określania wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. z 2003r., nr 227, poz. 2245). Wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieni lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradca podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 252 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 257 cyt. ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu, pozostawia się rozpoznania. Wbrew twierdzeniom skarżących obowiązek złożenia wniosku na urzędowym formularzu nie jest "nadmiernym formalizmem", ani bezzasadnym stanowiskiem referendarza, lecz obowiązkiem wynikającym z przepisów prawa rangi ustawowej. To ustawodawca określił w jakiej formie mogą być składane wnioski o prawo pomocy i tylko te złożone na urzędowym formularzu podlegają merytorycznemu rozpoznaniu. Natomiast wnioski o prawo pomocy nie złożone na urzędowym formularzu sam ustawodawca nakazuje pozostawić bez rozpoznania. Nie ma tu również naruszenia prawa do sądu. To wnioskodawcy nie składając wniosku na urzędowym formularzu sami pozbawili się możliwości merytorycznego rozpoznania takiego wniosku i ewentualnego przyznania prawa pomocy w zgłaszanym, zakresie. Po otrzymaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd prawidłowo wezwał do złożenia takiego wniosku na urzędowym formularzu przekazując jednocześnie stosowne formularze i pouczając o skutkach ich niewypełnienie i nie odesłania do Sądu. Nieprawdziwe jest twierdzenie, iż wszystkie informacje są przekazane na piśmie i że "my argumentowaliśmy, że nie jesteśmy w stanie ponieść kosztów". Otóż w aktach spraw, w szczególności w treści skargi brak jest jakichkolwiek danych charakteryzujących stan majątkowy, sytuację dochodową wnioskodawców i dane o stanie rodzinnym. Skarga zawiera tylko jedno (!) zdanie związane z prawem pomocy: "Równocześnie proszę o zwolnienie mnie od opłat.". Bez żadnej argumentacji (sic!). Tym samym twierdzenie, że "skoro wszystkie informacje są przekazane na piśmie to zbytnim formalizmem, podważającym zasadę państwa prawa i zaufania obywatela do organów publicznych jest dodatkowe nakazywanie przepisywanie wszystkiego do formularza" jest gołosłowne, gdyż "na piśmie" nie zostały przekazane żadne informacje i nie ma mowy o dodatkowym nakazywaniu przepisywania wszystkiego do formularza. Dopiero wypełnienie i przesłanie urzędowego formularza byłoby pierwszym przekazaniem przez wnioskodawców danych niezbędnych do merytorycznego rozpatrzenia wniosku. Tymczasem wnioskodawcy nie przekazali Sądowi żadnych danych pozwalających na jakiekolwiek zajęcie stanowiska w przedmiocie wniosku oraz weryfikację ich wniosku i danych w nim zawartych. Twierdzenie wnioskodawców, że "zgodnie z pierwotnym wnioskiem, nie posiadamy stosownych środków na pokrycie kosztów sądowych, które mogą być bardzo wysokie" jest tylko i ich subiektywnym, prywatnym przekonaniem i wobec braku jakichkolwiek danych niemożliwym do zweryfikowania. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 252, art. 257 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).