II SA/Kr 3565/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr) Sędziowie WSA Mariusz Kotulski WSA Piotr Głowacki Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu w na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia 18 czerwca 2001 r., Nr [...] w przedmiocie uprawnień wdowy po kombatancie I uchyla zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia [...] października 2000 r., II zasądza od Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] na rzecz skarżącej M. K. kwotę 10 zł ( dziesięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. IISA/Kr 3565/01 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] .10.2000r Nr. [...] , wydaną na podstawie art.22 ust.2 i art.20 ust.2 w związku z art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997r Nr 142 poz.950 z poźn. zm.) , Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił M. K. przyznania uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. W uzasadnieniu decyzji wskazał , że mąż M. K. K. posiadał uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w ORMO. W związku z tym stwierdził, że uzyskał on na mocy dotychczasowych przepisów uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" W myśl art.25 ust.2 pkt 2 ustawy, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które je otrzymały z tytułów określonych art.l- 4 w/w ustawy oraz żołnierze z poboru , którzy pełnili służbę wojskową w L WP od [...].05.1945r do [...].06.1947r. Uprawnienia przysługujące wdowom po kombatantach mają charakter pochodny w stosunku do uprawnień współmałżonka. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. K. podniosła , że decyzja jest dla niej krzywdząca. Podała , że jej mąż przed śmiercią starał się odnaleźć dowody swojej działalności podczas wojny. Zarzuciła , że skoro organ stwierdził nieważność wcześniejszej decyzji wydanej wobec jej męża w związku z jego śmiercią i umorzył postępowanie , "decyzja o umorzeniu postępowania weryfikacji powinna rozciągać się także na jej osobę". Po ponownym rozpatrzeniu sprawy , decyzją z dnia 18 czerwca 2001 r Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § l pkt l , art. 127 § 3 kpa oraz art.20 ust.3 i art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997r Nr 142 poz.950 z poźn. zm.) , Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].10.2000r Nr. [...]. W uzasadnieniu decyzji powtórzono motywy wcześniejszej decyzji .Kierownik Urzędu stwierdził nadto, że okoliczności podane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mają wpływu na wynik sprawy. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję M. K. podniosła , że jej mąż posiadał uprawnienia kombatanckie , a pozbawianie go ich po śmierci godzi w zasadę praw nabytych i w porządek prawny oraz narusza art. 19 Konstytucji RP. Nadto wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie , powołując się na stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji , dodatkowo podając , że ponieważ ORMO nie była zmilitaryzowaną służbą państwową , zastosowanie art.25 ust.2 pkt 2 ustawy było zasadne. Postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27.04.2006r przywrócono skarżącej termin do wniesienia skargi. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dlatego też właściwym do rozpoznania skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Zgodnie z treścią art.3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania , nie będąc przy tym związanym granicami skargi / art. 134 ustawy/. Skarga jest zasadna. Jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych , w dniu wydania decyzji z dnia [...].10.2000r o odmowie przyznania skarżącej uprawnień wdowy po kombatancie, zapadła również decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji własnej z dnia [...].08.2000r o utrzymaniu w mocy decyzji własnej o pozbawieniu J. K. uprawnień kombatanckich oraz o umorzeniu postępowania: Z akt nie wynika , aby doręczona była skarżącej. Nadto umorzenie postępowania nastąpiło w sytuacji nie uchylenia decyzji z dnia [...].04.2000r o pozbawieniu męża skarżącej uprawnień kombatanckich. Zamiast prowadzić postępowanie weryfikacyjne z udziałem wdowy, organ wszczął nowe postępowanie o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie. Stosownie do przepisu art.25 tist.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby , które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. l ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Na podstawie przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy można stwierdzić, że "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" zachowuje uprawnienia kombatanckie, jeżeli ma te uprawnienia z innych tytułów określonych w tej ustawie. W myśl art.20 ust.3 ustawy uprawnienia, o których mowa w art.20 ust. 2, przysługują również wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. Uprawnienia wdowy po kombatancie, określone w art. 20 ust. 3 ustawy kombatanckiej, nie mają pierwotnego charakteru. Należą one do kategorii uprawnień pochodnych, uzależnione są od uprawnień pierwotnych przysługujących zmarłemu współmałżonkowi. Z istoty praw pochodnych wynika bowiem, że nie mogą one istnieć bez istnienia uprawnień pierwotnych - a ich zachowanie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony zachowałby uprawnienia kombatanckie, gdyby żył. Postępowanie weryfikacyjne prowadzone na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 1991 r. o kombatantach nie jest nowym postępowaniem w sprawie nadania uprawnień kombatanckich i nie zwalnia Kierownika Urzędu z obowiązku zbadania, czy weryfikowany prowadził działalność lub podlegał represjom określonym w art. l ust. 2, art. 3 i art. 4 ustawy o kombatantach. Stosownie do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6.02.2002r (III RN 208/OOOSNP 2002/11/257) postępowanie w sprawie weryfikacji uprawnień kombatanckich, przeprowadzane na podstawie art. 25 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) oraz przepisów rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 116, poz. 745) może być prowadzone także po śmierci osoby, której uprawnień kombatanckich postępowanie dotyczy. W takim przypadku stroną postępowania weryfikacyjnego jest współmałżonek, -który uzyskał po zmarłej osobie uprawnienia kombatanckie lub złożył wniosek o ich przyznanie (art. 25 ust. 4-6 ustawy o kombatantach oraz § 2 ust. 2 powołanego rozporządzenia). Osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie, jeśli nawet ma kilka przewidzianych ustawą tytułów, dysponuje nie kilkoma, lecz jednym prawem podmiotowym stwarzającym możliwość dochodzenia uprawnień kombatanckich, opartym na kilku tytułach stanowiących podstawę faktyczną prawa podmiotowego. Dlatego w postępowaniu administracyjnym wszczętym w przedmiocie pozbawienia określonej osoby uprawnień kombatanckich, w razie jej twierdzenia, że przysługują jej inne tytuły do uprawnień niż "utrwalanie władzy ludowej", organ orzekający przed wydaniem decyzji powinien przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe i wyjaśnić, czy te inne tytuły uzasadniają uprawnienia kombatanckie. W razie bowiem pozytywnej odpowiedzi, w zakresie uprawnień uzasadnionych tymi innymi tytułami, wyłączone byłoby orzeczenie pozbawienia uprawnień kombatanckich. W postępowaniu weryfikacyjnym, prowadzonym na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest zwolniony z obowiązku przeprowadzenia tego postępowania zgodnie ze standardami postępowania administracyjnego, wyznaczonymi przez art. 7 i 77 k.p.a. Zgodnie z przepisami § 2 , § 4 i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia z 22 września 1997 r w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień ( Dz.U.97.116.745), w sytuacji gdy osoba, której uprawnień kombatanckich dotyczy art. 25 ust. 2 ustawy, zmarła, stroną postępowania weryfikacyjnego, o którym mowa w ust. l, jest pozostały po niej współmałżonek, który uzyskał uprawnienia, o których mowa w art. 20 ust. 3 ustawy, lub złożył wniosek w Urzędzie o ich przyznanie. Po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego Urząd wzywa osobę, której uprawnień dotyczy to postępowanie, do przedstawienia związanych z przedmiotem postępowania wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów . Po zakończeniu postępowania weryfikacyjnego Urząd zapoznaje strony z dowodami zebranymi w toku postępowania oraz informuje o możliwości wglądu w całość akt sprawy. W niniejszej sprawie skarżąca nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania , nie została pouczona o konieczności przedstawienia związanych z przedmiotem postępowania wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów , ani też nie została zawiadomiona o możliwości wglądu w całość akt sprawy. Jej udział w postępowaniu ograniczył się do złożenia wniosku o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie oraz do otrzymania wydanym w sprawie decyzji. W istocie więc pozbawiona została możności udziału w sprawie. Stanowi to podstawę do wznowienia postępowania. Stosownie do treści art. 145 § l pkt b ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Dlatego też , na podstawie powołanego przepisu i art. 135 ustawy orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 ustawy.