II SA/Kr 361/05

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 maja 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie NSA Izabela Dobosz WSA Małgorzata Brachel-Ziaja /spr./ Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2007r. sprawy ze skargi I.B. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...]stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień wdowie po kombatancie - skargę oddala - WSA/wyr. l - sentencja wyroku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] stycznia 2005r., Nr:[...], wydaną na podstawie art. 127 par 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 25 ust.2 pkt 2 i art. 20 ust, 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371), po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek I.B. - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].05.2004r, Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. Jak wynika z uzasadnienia decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, uprawnienia kombatanckie mąż zainteresowanej uzyskał z mocy orzeczenia Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w K. z dnia 15.10.1977r. z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 10.07.1947r. do 31.12.1947r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...].10.2000r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...].08.2001r. odmówił I.B. przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. Wyrokiem z dnia 12.05.2003r., sygn. akt II SA/ Kr 3574/01, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższe decyzje, stwierdzając w uzasadnieniu wyroku naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 i 77 k.p.a. przez nie wyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...].05.2004r. Kierownik Urzędu odmówił stronie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie nie znajdują podstaw do uwzględnienia wniosku. Dnia 11.06.2004r. I.B. wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wedle Kierownika Urzędu we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zainteresowana nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji własnej. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego - Kierownik Urzędu uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie gdyż mąż zainteresowanej – M.B. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej pełniąc służbę w Wojsku Polskim w okresie od 10.07.1947r. do 20.09.1949r. Wskazana okoliczność zgodnie z treścią dyspozycji przepisu art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, stanowi podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Jednocześnie Kierownik podkreślił, że w sprawie brak jest dowodów, aby do męża zainteresowanej miały zastosowanie przesłanki przewidziane w treści przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 wskazanej ustawy, warunkujące zachowanie dotychczasowych uprawnień kombatanckich. Takimi okolicznościami są: - uczestnictwo w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, - uzyskanie uprawnień z mocy obecnie obowiązującej ustawy, - pełnienie z poboru służby wojskowej w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947r. Żadna z tych okoliczności w stosunku do męża zainteresowanej nie zachodzi. W aktach sprawy brak jest też dowodów świadczących o osobistym udziale męża strony w walkach z UPA lub Wehrwolfem. Ze zgromadzonych w aktach dowodów, a to: pisma Centralnego Archiwum Wojskowego w W. z dnia 09.03.2004r., jak i pisma Archiwum Straży Granicznej w S. z dnia 14.08.2003r., nie wynika, aby M.B. brał udział w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu podczas służby wojskowej, wobec czego do męża zainteresowanej nie ma zastosowania przepis art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. Uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie nie są prawem samoistnym lecz pochodnym. Ich nabycie uzależnione jest od tego czy pierwotnie uprawniony zachowałby je, gdyby żył. Z uwagi na fakt, że odbywana przez męża strony służba wojskowa nie mieści się w określonych w art. 1-4 wskazanej wyżej ustawy ramach działalności kombatanckiej, mąż strony zostałby pozbawiony uprawnień kombatanckich, co w konsekwencji spowodowało, że nie przysługują zainteresowanej uprawnienia wdowy po kombatancie. We wniesionej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, I.B. zarzuciła Kierownikowi Urzędu, że nie przeprowadził właściwego postępowania dowodowego zwłaszcza, że z treści pisma Centralnego Archiwum Wojskowego wynika, iż oddział, w którym służył M.B. brał udział w walkach z UPA, a pismo to nie wyklucza jego osobistego udziału w walkach. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpatrując skargę zważył, co następuje: Bezsporną i nie budzącą wątpliwości jest okoliczność, że M.B. uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie orzeczenia Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w K., z dnia 15.10.1977r., z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 10.07. do 31.12.1947r. odbywając służbę w Ludowym Wojsku Polskim. M.B. zmarł 27.07.1999r., a jego żona I.B. wnioskiem z dnia 18.03.2000r., wystąpiła o przyznanie jej uprawnień przysługującym wdowom po kombatantach. Uprawnienia wdów po kombatantach, o których mowa w przepisie art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach ...... są uprawnieniami pochodnymi w stosunku do nich i są zależne od tego, czy przysługiwały by nadal współmałżonkowi gdyby żył. Jeśli więc istnieją przesłanki do pozbawienia kombatanta jego statusu czyli prawa pierwotnego, to nie może istnieć prawo pochodne w formie uprawnień wdowy po kombatancie. Jak wyjaśnia Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 25.01.1996r., /sygn. akt IIIAZP 32/95, OSNP 1996/15/206/; z samej istoty praw pochodnych wynika, że nie mogą one istnieć bez uprawnień pierwotnych. Istnienie zatem stanu, w którym sam kombatant byłby pozbawiany uprawnień ze względu na to, że wyłączną podstawią ich nabycia było "uczestniczenie w walkach o utrwalanie władzy ludowej", daje więc także podstawę do pozbawienia uprawnień wdowy po takim kombatancie, jako korzystającej z prawa pochodnego". Na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach...., pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 -1956, w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 - 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w celu poczynienia ustaleń, co do przesłanek zachowania uprawnień kombatanckich M.B., a szczególności; czy brał on udział w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwołfu. Jak wynika z pisma Szefa Sekcji Kwerend Osobowych Centralnego Archiwum Wojskowego, żołnierze [...] Pułku Piechoty, w którym pełnił służbę wojskową M.B. w okresie od lipca 1947r. do kwietnia 1948r. prowadzili walkę z UPA w okresie od kwietnia do lipca 1947r. W szczątkowo zachowanych dokumentach GO "Wisła" - listy płacy dodatku specjalnego wypłacanego żołnierzom Kombinowanego Pułku Piechoty, w skład którego weszła grupa żołnierzy [...] Pułku Piechoty w okresie od kwietnia do lipca 1947r., nazwiska B.M. nie odnaleziono./k.50/. Zaś z odpisu karty ewidencyjnej dotyczącej przebiegu służby wojskowej M.B. /k. 45/wynika, że w dniu 10. 07.1977r. został on wcielony do Łużyckiego oddziału WOP i tego samego dnia przydzielony do [...] Pułku Piechoty (szeregowiec - strzelec), w dniu 14.09.1949r. został zaprzysiężony, od dnia 28.041948r. - przydzielony do Łużyckiego oddziału WOP - kompania Łączn - telefonista, dnia 20.09.49r. - zwolniony z Łużyckiego Oddziału WOP po odbyciu zasadniczej służby wojskowej i z tym dniem został przeniesiony do rezerwy. W uwagach podano, iż wykazano błędną datę zaprzysiężenia (błąd pisarski) lecz brak możliwości jej weryfikacji. Jednakże na podstawie analizy przebiegu służby i chronologii wydarzeń, można uznać, że zaprzysiężenie żołnierza M.B. miało miejsce w dacie 14.09.1947r. tj. w dwa miesiące po wcieleniu do służby, a nie jak błędnie podano w 1949r., na tydzień przed zwolnieniem ze służby. Ma to o tyle znaczenie, że przed zaprzysiężeniem, a przed wszystkim bez odpowiedniego choćby krótkiego przeszkolenia bojowego żołnierz nie mógł być dopuszczony do udziału w walkach. W świetle przytoczonego już dokumentu — pisma Centralnego Archiwum Wojskowego. M.B. został wcielony do Wojska z przydziałem do Pułku z dniem 10 lipca 1947r., a zatem już w schyłkowym okresie walk, które trwały do lipca 1947r. Jeżeli zaprzysiężenie miało faktycznie miejsce w dniu 14.09.1947r. (a nie w 1949r.) to odbyło się ono już po ustaniu walk, z oddziałami UPA. Zatem żołnierz M.B. nie mógł brać w nich udziału i dlatego też nie figuruje na ww liście płac. Również z informacji Archiwum Straży Granicznej /k. 46/ wynika, że w zasobie aktowym Archiwum nie odnaleziono dokumentów potwierdzających udział M.B. w okresie jego służby w Łużyckim Oddziale WOP od 28.04.1948 - 20.09.1949r. oraz jego jednostki w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu. Zresztą sam M.B. zarówno w deklaracji członkowskiej ZBOWiD, jak i w załączonym do niej życiorysie nie podje, że brał on udział w walkach z oddziałami UPA lub z grupami Wehrwolfu, podaje tylko że służył w jednostce wojskowej, która prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem od 10.07.1947 do 31.12. 1947 /k. 12, 71/ Działalność M.B. w szeregach Ludowego Wojska Polskiego we wskazanym okresie nie mieści się więc w pojęciu działalności kombatanckiej w ujęciu powołanej wyżej ustawy o kombatantach, skoro służbę wojskową z poboru odbywał on po dniu 30.06.1947r., a w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu udziału nie brał. W świetle powyższego trzeba stwierdzić, że skarga nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach sprawy, gdyż jak trafnie skonstatował w uzasadnieniu swojej decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych; M.B., który uzyskał status kombatanta wyłącznie z tytułu "utrwalania władzy ludowej" zostałby obecnie pozbawiony uprawnień kombatanckich z mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach ...... a tym samym jego żonie I.B. nie przysługują uprawnienia wdowy po kombatancie. W tym stanie rzeczy, Sąd nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.