II SA/Kr 361/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. S. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 7 lutego 2018 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. S., M. S. i A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 13 stycznia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 7 lutego 2018 r. B. S. - dalej skarżący, pismem z dnia 24 stycznia 2018 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Wyjaśnił, że łączny dochód we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi ok. 5060 zł, tj.: miesięczny dochód skarżącego z tytułu stosunku pracy: ok. 3600 zł, natomiast miesięczny dochód żony skarżącego z tytułu stosunku pracy: ok. 1460 zł, zaś łączne zobowiązania miesięczne to 1620 zł (w ich skład wchodzą: kredyt gotówkowy - 800 zł, opłata za prąd: 100 zł, opłata za gaz: 60 zł, abonament telefoniczny: 120 zł, abonament internetowy: 40 zł; czynsz za mieszkanie: 500 zł). Skarżący wskazał także inne ponoszone wydatki, tj. ubezpieczenie medyczne: 40 zł, paliwo na dojazdy do pracy: 300 zł miesięcznie, koszty kształcenia co najmniej: 500 zł miesięcznie, koszty jedzenia i leków: ok. 2000 zł miesięcznie, a ponadto, w skali rocznej, koszt ubezpieczenia i przeglądu samochodu osobowego: ok. 2000 zł rocznie, koszt ubezpieczenia mieszkania: 400 zł rocznie, abonament postojowy: 120 zł rocznie. Skarżący oświadczył również, iż jest współwłaścicielem w udziale % w nieruchomości gruntowej zabudowanej domem mieszkalnym o pow. 100 m2 o wartości 450 tyś. zł, oraz, że jest właścicielem samochodu osobowego o wartości ok. 30 000 zł, objętego małżeńską wspólnością majątkową. Skarżący wyjaśnił, iż nie posiada on żadnych oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych oraz w gotówce. Starszy Referendarz Sądowy postanowieniem z dnia 7 lutego 2018 r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie Referendarz wskazał, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Referendarz wskazał przepis art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), który stanowi, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. W ocenie Referendarza skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić solidarnie z pozostałą dwójką skarżących wpisu sądowego w wysokości 500 zł, należnego od złożonej skargi, bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Referendarz wskazał, iż biorąc pod uwagę wysokość comiesięcznych, stałych dochodów członków rodziny w wysokości 5.060 zł bez nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy, takich jak np. szczególne koszty leczenia czy konieczność utrzymania osób nieposiadających własnych dochodów, a także fakt, iż skarżący posiada majątek, który mógłby służyć za ew. zabezpieczenie kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, czy też przynieść inne pożytki poprzez np. możliwość ich wynajmu czy dzierżawy, nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie od kosztów sądowych. Podniósł on nadto, że celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, a w ocenie Referendarza Sądowego skarżący do takich osób nie należy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w terminie sprzeciw, powielając argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także nie zgadzając się z uzasadnieniem postanowienia dot. możliwości ustanowienia na majątku skarżącego zabezpieczenia dla kredytu czy pożyczki, czy też możliwości jego wydzierżawienia lub wynajmu, podnosząc, iż nieruchomość, którą skarżący wskazał, jest tylko współwłasnością skarżącego, w udziale 1/2, który to udział jest ponadto obciążony prawem dożywocia na rzecz babci skarżącego. Skarżący podniósł także, iż jego zdolność kredytowa w związku z posiadaniem przez niego mienia, nie powinna być w ogóle rozpatrywana w kontekście przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym- gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ 429/12, Lex nr 1247073). Zaznaczyć należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, (post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, LEX nr 1247073). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, zatem powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (post. Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2014 r. sygn. akt: II GZ 432/14, CBOSA). Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy (post. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 maja 2017r., sygn. akt: II SA/Kr 1362/16, CBOSA). Uwzględniając informacje zawarte w złożonym przez skarżącego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, w szczególności dotyczące posiadanej nieruchomości, majątku ruchomego, dochodów ze stosunku pracy oraz zobowiązań i stałych wydatków stwierdzić należy, że skarżący nie jest osobą znajdującą się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, ani nie charakteryzuje się ubóstwem, a sfinansowanie przez niego udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie możliwe. Podzielić należy pogląd zaprezentowany przez Referendarza Sądowego, że wymagany na obecnym etapie postępowania sądowego wpis sądowy w wysokości 500 zł nie narazi skarżącego na znaczny uszczerbek, gdyż dochody rodziny wnioskodawcy przewyższają wysokość przedmiotowego wpisu. Sąd, odnosząc się do argumentacji skarżącego, jakoby zdolność kredytowa nie powinna być w ogóle rozpatrywana w kontekście przyznania prawa pomocy, nie zgadza się z tym stwierdzeniem. Posiadanie przez skarżącego zdolności zaciągania kredytów sprawia, iż nie znajduje się on na tyle w trudnej sytuacji by uzasadnione było zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (post. Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt: II OZ 1112/12, LEX nr 1240814). Nieruchomość, której skarżący jest współwłaścicielem, nie stanowi natomiast jedynego składnika majątkowego skarżącego, który mógłby służyć za zabezpieczenie kredytu czy pożyczki. Zauważyć ponadto należy, że skarżący na etapie sprzeciwu nie przedstawił argumentacji (ani nie załączył wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu z dnia 7 lutego 2018 r. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż skarżącemu prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.