II SA/Kr 3738/01

Sygn. akt II SA/Kr 3738/ 01 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 kwietnia 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Zimmermann Sędziowie NSA Joanna Tuszyńska AWSA Mariusz Kotulski ( spr. ) Protokolant Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2004r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2001 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - skargę oddala - Syg.akt II SA/Kr 3738/00 Uzasadnienie Wnioskiem złożonym ustnie do protokołu w dniu 10 września 2001 r. A.K. (zwany dalej skarżącym) zwrócił się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie zasiłku celowego na żywność. Z przeprowadzonej następnie aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, iż mieszka wspólnie z synem, jest bezrobotnym zarejestrowanym w Powiatowym Urzędzie Pracy (wówczas z prawem do zasiłku w kwocie 415,20 zł), a także korzystającym z dodatku mieszkaniowego w wysokości 143,80 zł. Na rzecz syna zostały również zasądzone od matki (b. żony skarżącego) alimenty w wysokości 50 zł miesięcznie. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. decyzją z dnia [...] września 2001 r., nr [...] udzielił pomocy w postaci zasiłku celowego w wysokości 150 zł z przeznaczeniem na zakup żywności. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż na podstawie zebranego materiału dowodowego (wywiady środowiskowego, zgromadzonych dokumentów) przyjąć należy, że "wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej z powodu bezrobocia, rodziny niepełnej co uzasadnia przyznanie określonego w sentencji decyzji zasiłku celowego". Ponieważ jednocześnie spełniona została przesłanka kryterium dochodowego umożliwiająca przyznanie świadczenia z pomocy społecznej zakwalifikowano wnioskodawcę do udzielenia świadczenia pieniężnego z zakresu pomocy społecznej. Skarżący odwołał się od w/w decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W swoim odwołaniu skarżący wskazał, iż pozostaje bez pracy, a od [...].11.2001 r. utracił prawo do zasiłku dla bezrobotnych, jedyne dotychczas źródło utrzymania. Sam wychowuje syna. Na jego utrzymaniu pozostaje również syn, który pobiera naukę. Wskazał również wydatki "potrzebne do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie, w których nie ujęto kosztów ubioru i żywności." Dlatego też wniósł o "przyznanie zasiłku, do chwili znalezienia pracy, w wysokości miesięcznych poborów pracownika z wyższym wykształceniem i 23 - letnim stażem pracy. W tej sytuacji minimalny zasiłek powinien wynosić miesięcznie 1421 zł." Decyzją z dnia [...] listopada 2001r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. na podstawie art.138 § l pkt l k.p.a., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium omówiło przebieg dotychczasowego postępowania w przedmiotowej sprawie oraz przesłanki zastosowania art.32 ust. l ustawy o pomocy społecznej. Podniesiono także, iż organ I instancji nie odmówił udzielenia skarżącemu pomocy, lecz ją przyznał stosownie do wniosku strony i w granicach posiadanych możliwości. Wskazano, iż świadczenie z zakresu pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego ma charakter uznaniowy i jednorazowy, a ukierunkowany jest na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej wnioskodawcy. Także wysokość przyznanego zasiłku celowego pozostaje w zakresie uznania organu administracyjnego. Wobec zaś stale rosnącej liczby osób i rodzin wymagających pomocy finansowej, relatywnemu zmniejszeniu ulega rozmiar świadczonej pomocy. Z tego też względu organ I instancji świadczył pomoc w postaci zasiłków celowych w kwotach 50 do 200 zł miesięcznie. Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2001 r. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego A.K. . W uzasadnieniu swojej skargi skarżący powtórzył swoje zarzuty zawarte w odwołaniu skierowanym do SKO w K. oraz określił wysokość miesięcznego zasiłku, który miałby otrzymać na kwotę 1491 zł. stwierdziła, że decyzje organów I i II instancji sadła niej i jej dzieci krzywdzące zwłaszcza w odniesieniu do jej trudnej sytuacji materialnej. W swoich pisma z dnia 12.04.2003r. i z 9.03.2004r. uaktualnia wysokość oczekiwanego zasiłku oraz listę poniesionych strat i żąda od Urzędu Miasta i Gminy w B. "odszkodowania za poniesione w wyniku reformy straty" (ostatecznie są to odpowiednio kwoty: 5000 zł - zasiłek i 286 526 zł - odszkodowanie). Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi powtarzając motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zgodnie z brzmieniem art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż sądy administracyjne dokonują wyłącznie kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art.3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dlatego też przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie była wyłącznie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2001 r., nr [...] - prawidłowość jej wydania oraz zastosowanych uregulowań prawnych. Zatem poza tak określonym przedmiotem kontroli Sądu pozostają inne podniesione przez skarżącego okoliczności i żądania np. przyznania odszkodowania lub zasiłku do chwili znalezienia pracy. Zgodnie z brzmieniem art.32 ust. l ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza art. 32 ust. l ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. póz. 414 ze zm.). Przepis ten bowiem upoważnia organ do przyznania tej formy pomocy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 kpa, załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela, (por. wyrok NSA z dnia 26.09.2000r., sygn. I SA 945/00) Celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art.2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Sam rodzaj, forma i rozmiar świadczenia "powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art.2 ust.3 i 4 ustawy o pomocy społecznej). Na podstawie art.13 cyt. ustawy gmina powinna udzielić schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania osobie tego pozbawionej. Przepis ten zakreśla podstawowe minimum niezbędnych potrzeb życiowych osób, które korzy stają z pomocy społecznej. Jak wynika z analizy akt sprawy organy administracji publicznej przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie, w wyniku którego ustalona została sytuacja majątkowa i dochodowa skarżącego i pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym syna. Ustalono, iż dochód tej rodziny (z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku) w wysokości [...] zł jest niższy niż kryterium dochodowe wynoszące w tym przypadku 691 [...]. Okoliczność ta umożliwia przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Nadto organ I instancji oraz Kolegium słusznie przyjęły, iż sytuacja życiowa skarżącego jest na tyle trudna, iż zasadnym jest przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności. Przyznawanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy gminy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby jej mieszkańców. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Nie może ona dać więcej niż posiada. W sytuacji, kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących wielu, jest rzeczą naturalną, iż gmina w pierwszej kolejności zaspokaja potrzeby osób o najniższych dochodach. Mając to na uwadze, ustawodawca w art. 32 ust. l ustawy o pomocy społecznej pozostawił ocenę tych potrzeb rozeznaniu gminy, używając w tym przepisie określenia "może zostać przyznany zasiłek celowy", (por. wyrok NSA z dnia 22.02.1995r., sygn. SA/Gd 2497/94) Co więcej organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń. Racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi wymaga określenia, które z potrzeb muszą być zaspokojone niezbędnie i w jaki sposób, (wyrok z dnia 17.04.2002, sygn. II SA/ Gd 4332/ 01) Ponieważ ani przepisy art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1993 r. Nr 13, poz. 60), określające okoliczności, w których może być przyznany zasiłek celowy, ani też inne przepisy dotyczące udzielania pomocy ze środków opieki społecznej nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalania tej wysokości, to wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku celowego są - z jednej strony -sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej, (por. wyrok NSA z dnia 12.01.1994r., sygn. I S.A. 1649/93) Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że zarzuty skarżącego, iż wysokość przyznanego zasiłku jest niewspółmierna do jego potrzeb i oczekiwań mają charakter subiektywny. Pomoc społeczna jest przyznawana w wysokości, którą ograniczają pozostające w dyspozycji organów środki finansowe. Nadto świadczenia z zakresu pomocy społecznej nie mają za zadanie zaspokajać wszelkich potrzeb podopiecznych. W szczególności zasiłek celowy może zostać przyznany jedynie w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (zakupu lekarstw, żywności, ubrania, opału, drobnych napraw itp.). Stanowczo poza tą granicą leży żądanie skarżącego przyznania z zakresu pomocy społecznej zasiłku w wysokości 5000 zł miesięcznie. Dodać także należy, iż świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie wspomagać osoby z nich korzystające, a nie je utrzymywać - to jest bowiem podstawowym zadaniem każdego obywatela, który w tym zakresie winien przejawiać racjonalną aktywność w ramach swoich możliwości i współpracować z właściwymi instytucjami, w tym organami pomocy społecznej. W konsekwencji w pojęciu niezbędnej potrzeby nie mieści się konieczność spłaty zaciągniętego przez skarżącego kredytu, czy też pokrycia zaległości w opłatach za mieszkanie lub spłaty zaległości z tego tytułu. Podsumowując stwierdzić należy, że przyznanie skarżącemu zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości 150 zł było uzasadnione, nastąpiło na podstawie obowiązującego prawa i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Zatem wobec braku podstaw o uwzględnienia skargi na podstawie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o jej oddaleniu.