II SA/Kr 38/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi kasacyjnej na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 marca 2008r. sygn. akt II SA Kr 38/08 uchylający decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] maja 2008r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze złożyło wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi kasacyjnej dotyczącej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 marca 2008r. uchylającego decyzję tegoż Kolegium z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji wydaną w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Wnioskodawca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Podnosi, iż Samorządowe Kolegia Odwoławcze zorganizowane są na zasadach ujętych w ustawie z dnia 12.10.1984r. o samorządowych kolegiach odwoławczych. Kolegia działają w obszarach swojej właściwości miejscowej, wyznaczonej w drodze rozporządzenia. Są one państwowymi jednostki budżetowymi działającymi na podstawie ustawy z dnia 30.06.2005r. o finansach publicznych. Kolegium podnosi, iż podstawą gospodarki finansowej jednostki budżetowej jest plan dochodów i wydatków, a w planie wydatków na 2008 rok nie uwzględniono kwoty kosztów wpisów od skargi kasacyjnej. Wydatkowanie środków bez planu lub wydatek powodujący przekroczenie kwoty wydatków, ustalonej w rocznym planie finansowym jednostki, stanowi zaś naruszenie dyscypliny finansów publicznych w świetle ustawy z dnia 17.12.2004r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. W związku z powyższym, Kolegium podnosi, iż uiszczenie kwoty wpisu należnego od skargi kasacyjnej nie jest możliwe. Zdaniem orzekającego, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawcą w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze będące organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów Kodeksu Postępowania Administracyjnego i ustawy Ordynacja podatkowa, w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy złożony przez wnioskodawcę określa i wskazuje, iż wysokość funduszu jednostki strony wynosi 5 611 846,24 zł, wartość środków trwałych stanowi kwotę 1 667 533,25 zł, natomiast starta za ostatni rok obrotowy szacuje się na kwotę 4 145 363,80 zł. Z akt sprawy wynika ponadto, iż wnioskodawca posiada rachunek bankowy w NBP o/o/[...], na którym zgromadzone są środki pieniężne w wysokości 26 667,69 zł. Prawo pomocy – stosownie do art. 245 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania ( art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Trzeba zaznaczyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności za działania wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, w myśl której to, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Każdy zatem podmiot zamierzający wystąpić na drogę sądową musi liczyć się z konsekwencją poniesienia stosownych kosztów z tym związanych. Winien zatem odpowiednio wcześniej, w miarę istniejących możliwości gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie. Zgodnie natomiast z utrwalonym poglądem w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyznanie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie orzekającego, wnioskodawca nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie posiada dostatecznych ani tym bardziej jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 12.10.1984r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, jest państwową jednostką budżetową. Podstawą gospodarski finansowej jednostki budżetowej, zgodnie z art. 20 ust. 4 ustawy z dnia 30.06.2005r. o finansach publicznych jest plan dochodów i wydatków. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Kolegium wskazuje, iż w planie wydatków na rok 2008 nie uwzględniono kwoty kosztów wpisu od skargi kasacyjnej. Wydatkowanie zaś środków bez planu, bądź przekroczenie kwoty wydatków ustalonej w rocznym planie finansowym stanowi naruszenie dyscypliny finansów publicznych. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż wnioskodawca planując wysokość środków do wykorzystania na pokrycie kosztów sądowych winien zabezpieczyć je w takiej wysokości, aby były one wystarczające do realizacji swych praw przed sądem w trakcie całego roku. Jak wynika z akt sprawy, już w maju 2008 roku Kolegium nie dysponuje natomiast żadnymi środkami finansowymi, przeznaczonymi na ewentualne wpisy od składanych skarg kasacyjnych. Należy wskazać, iż art. 148 ustawy o finansach publicznych przewiduje możliwość dokonywania przez dysponentów części budżetowych przeniesień wydatków między rozdziałami i paragrafami klasyfikacji wydatków. Stosowne rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29.06.2006r. w sprawie gospodarki finansowej jednostek budżetowych, zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych oraz trybu postępowania przy przekształcaniu w inną formę organizacyjno – prawną ( Dz. U. Nr 116 poz. 783 ze zm. Z 2006 roku ) w rozdziale 2 normuje szczegółowe zasady dotyczące sposobu i trybu dokonywania zmian w planach finansowych. Kolegium zaś w żaden sposób nie uprawdopodobniło niemożności dokonania zmian w planie finansowych, które są dopuszczalne w świetle ustawy o finansach publicznych, a która to zmiana umożliwiłaby przesunięcia finansowe zapewniające stosowne środki na pokrycie kosztów sądowych. Należy także wskazać, iż ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje, wzorem postępowania cywilnego, zwolnienia jednostek Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych od opłat sądowych, dlatego organy te winny uwzględniać w swej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego. Nie można oczekiwać, iż prawo pomocy wypełni brak ustawowego zwolnienia od kosztów wobec przyjmowanej praktyki nie uwzględnienia kosztów postępowania sądowego bądź uwzględnienia ich w zbyt małej wysokości w planach finansowych ( post. NSA z 30.01.2007r. sygn. akt I FZ 596/06 oraz post. NSA z dnia 27.02.2007r. sygn. akt I FZ 568/06 ). Należy również wskazać, iż wnioskodawca prowadzący działalność orzeczniczą, szczególnie ściśle związaną z tokiem instancji w ramach postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, w powiązaniu z możliwymi kosztami sądowymi winien się liczyć z ewentualnym dochodzeniem swoich praw związanych z tą działalnością przed sądami, a co się z tym wiąże – winien zabezpieczać środki finansowe na ten cel. Posiadanie bowiem przez wnioskodawcę tych środków staje się istotnym składnikiem działalności szczególnie samorządowych kolegiów odwoławczych prowadzących działalność publiczną, w szczególności orzeczniczą. Oznacza to, iż w procedurze planowania wydatków związanych ze swoją działalnością podmioty prowadzące te działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu. Planowanie zaś wydatków bez uwzględnienia tej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, wyzbywając się tym samym środków na poniesienie kosztów sądowych, nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Z uwagi na przedstawione powyżej okoliczności, należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji, zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych byłoby niezasadne i nie odpowiadałoby interesowi fiskalnemu Państwa, które swoja pomoc winno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 2 w zw. a art. 258 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).