II SA/Kr 385/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Zimmermann Sędziowie: WSA Grażyna Firek (spr.) WSA Ewa Rynczak Protokolant: Anna Fugiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2007 r. sprawy ze skargi F. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2004 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego F. K. kwotę 150 zł (sto pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. II SA/Kr 385/04 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] 2003 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy J., po rozpoznaniu wniosku F. K., L. R. i J. G., na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 115 poz. 1229 z późn. zm.) odmówiono nakazania A. S. przywrócenia stosunków wodnych na gruncie do stanu poprzedniego poprzez doprowadzenie do spływu wód starym korytem (naturalne zagłębienie terenu) po działkach 320/1 i 323/2. W jej uzasadnieniu organ l instancji wskazał, ze w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalił, że na działkach A. S. i F. K. istnieje naturalne zagłębienie terenu, tworzące w czasie ulewnych deszczy, ciek wodny, odprowadzający wody z dużej powierzchni - zlewni od strony drogi północnej oraz z terenów zabudowanych przyległych do drogi krajowej i rowu przydrożnego; z w/w cieków wody dopływają do istniejącego mostku usytuowanego na drodze dojazdowej do posesji A. S. Analizując nadto mapę sytuacyjno-wysokościową w skali 1:500 tego terenu organ l instancji stwierdził, że działki w/wymienionych położone są na zaniżonym terenie otoczonym wzniesieniami, w związku z czym w sposób naturalny gromadzi się tam woda. Organ podkreślił, że A. S. zlecił opracowanie opinii dotyczącej warunków przepływu wód opadowych w związku z zamierzoną lokalizacją nowego budynku na działkach nr [.../2] i nr [.../1] i z przedłożonej opinii wykonanej przez mgr inż. A. C. Upr. bud. Nr [...] wynika zalecenie uregulowania odprowadzenia wód z całej zlewni tj. od strony drogi krajowej, jak również od strony drogi północnej oraz z planowanej budowy na przedmiotowych działkach, a A. S. przejawiając dobrą wolę sam zadeklarował, że wykona zalecenia dotyczące odprowadzenia wód zgodnie z w/w opinią, przy czym wykonanie tych prac planuje łącznie z rozpoczęciem budowy na swoich działkach. Organ wskazał także, iż wnioskodawcy twierdzili, że przebieg cieku wodnego został zmieniony przez S. S. około 20-30 lat temu, który również wybudował istniejący mostek kierując wody do przepustu pod mostem, a po wybudowaniu mostka na drodze dojazdowej do posesji A. S. na przestrzeni kilkunastu lat, teren działki od strony drogi krajowej do mostka został podniesiony około 1 m. W konkluzji rozważań organ stwierdził, że A. S. nie zmienił stosunków wodnych na przedmiotowym gruncie, jak również wykazał dobrą wolę zmierzając do wykonania dodatkowego kanału oraz oczyszczenia i pogłębienia istniejącego koryta cieku wodnego. Odpis powyższej decyzji został doręczony F. K. w dniu [...] 2003 r., zaś L. R. i J. G. w dniu [...] 2003 r. Od powyższej decyzji odwołanie złożyli w dniu [...] 2003r. /data nadania w UP/ F. K., J. G., A. G., L. R. i J. R., którzy wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Na uzasadnienie swych twierdzeń podali, iż A. S. zasypał stare koryto na długości 15m. wzdłuż trasy A4. Zasypanie starego koryta od strony południowej, przesunięcie koryta północnego o 4m. na północ oraz zrobienie nasypu na dojazd do posesji A. S. o wysokości 7m. spowodowało utrudniony odpływ wód z ich gospodarstw. Wskazali także, iż wody płynące z pól nie mieszczą się w przepuście drogi dojazdowej A. S., przepływają przez wał dojazdowy i zatapiają gospodarstwa odwołujących się. Odwołujący się podnieśli także zarzuty co do realizacji przez A. S. inwestycji - budowa sklepu spożywczo-przemysłowego, wskazując, iż parking i szambo zaplanowano w miejscu przepływu wód, zaś na zasypanym korycie część projektowanego budynku usługowego. Decyzją z dnia [...] 2004 r. znak: Kol.Odw. [...] po rozpoznaniu powyższych odwołań na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2001, Nr 115, poz. 1229 z późn. zm.) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z treścią art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne właściciel gruntu nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich, nie może także odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie, że na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz, że jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, właściwy organ może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie do stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, powyżej treść cyt. przepisów wskazuje, iż w sytuacji gdy na skutek pewnych zdarzeń doszło do naruszenia naturalnych stosunków wodnych, przy czym musi być to naruszenie powodujące szkodę dla gruntów sąsiednich właściwy organ może, po pierwsze, nakazać naruszającemu wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, po drugie może nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego. Organ stwierdził, że przeprowadzone postępowanie dowodowe pozwoliło stwierdzić, że A. S. nie dokonał żadnej zmiany na gruncie, ani zmiany kierunku odpływu wody opadowej, a tym samym nie została wyczerpana przesłanka z cyt. art. 29 prawa wodnego, a zebrany materiał dowodowy uprawnia do wyciągnięcia wniosku, iż podtapianie posesji odwołujących się wynika z tego, że na działkach A. S. i F. K. istnieje naturalne zagłębienie terenu, tworzące w czasie ulewnych opadów ciek wodny, ciek ten odprowadza wody z dużej powierzchni - zlewni od strony drogi północnej oraz z terenów zabudowanych przyległych do drogi krajowej i rowu przydrożnego, z w/w cieków wody dopływają do istniejącego mostku usytuowanego na drodze dojazdowej do posesji A. S. Organ stwierdził także, iż działki F. K., J. G. i A. S. usytuowane są na zaniżonym terenie otoczonym wzniesieniami i dlatego w sposób naturalny gromadzi się tam woda. Konkludując powyższe organ wskazał, że wobec nie spełnienia przesłanek z przepisu art. 29 Prawa wodnego uzasadnionym było utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów odwołujących się co do częściowego usytuowania sklepu spożywczo-przemysłowego na korycie (w ramach wydanego pozwolenia na budowę) organ odwoławczy wskazał, że sprawa pozwolenia na budowę w/w inwestycji została zakończona ostateczną decyzją organu l instancji w dniu [...] 2003r., nr [...] i zarzuty te nie mogły zostać uwzględnione, gdyż nie dotyczyły niniejszego postępowania. Organ wskazał nadto, że odwołania L. R. i J. G. zostały złożone po upływie 14-dniowego terminu do złożenia odwołania od przedmiotowej decyzji. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego F.K. wniósł o nakazanie A. S. odnowienie starego koryta przepływu wód, pogłębienie koryta i mostu północnego, sprzeciwił się także budowie na zasypanym korycie sklepu. Skarżący wskazał, że zmiany stosunków wodnych na przedmiotowym gruncie dokonał już ojciec A. S., a sam A. S. nasypał wał do 2 m. wysokości na całej długości tj. 24 m i poszerzył do 6 m., przez co zastawił przepływ wód, które gromadzą się w dużej ilości, a następnie zatapiają sąsiednie domy, piwnice, stodoły, budynki gospodarcze. Skarżący zarzucił również nierzetelność protokołu z przeprowadzonych oględzin na gruncie poprzez nie zapisanie wypowiedzi skarżącego i innych poszkodowanych oraz współredagowanie i dokładne spisywanie wypowiedzi A. S. Skarżący zarzucił także, że organ odwoławczy nie powiadomił o sprawie wszystkich właścicieli gruntów tj. J. R., M. G. i A. G. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, przytaczając ponownie argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do kwestii nie powiadomienia o toczącym się postępowaniu wszystkich właścicieli nieruchomości organ odwoławczy wyjaśnił, że J. R. jest współwłaścicielem działki nr [.../7] lecz w przedmiotowej sprawie nie występował z wnioskiem, A. G. nie jest właścicielem podtapianych działek, zaś M. G. jest właścicielką działki nr [...] lecz w jej imieniu działała matka J. G. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U.Nr 153 poz. 1270 ze zm./ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi / art. 134 ustawy/. Zgodnie zaś z treścią art. 145 § 1 pkt 1/ a/ i c/ tej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do treści art. 135 cyt. ustawy sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r.-Prawo wodne /Dz.U. Nr 115 póz. 1229 ze zm./ właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich i odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich, zaś zgodnie z treścią ust. 3 cyt. przepisu jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Analiza treści tych przepisów prowadzi do wniosku, że w przypadku zmiany ukształtowania działki należy w pierwszym rzędzie ocenić czy zmiana taka zmienia stan wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, a w przypadku uznania, że taka sytuacja zachodzi należy nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. W przypadku zaś uznania, że zmiany na gruncie wprawdzie zmieniają na nim stan wody, ale bez szkody dla gruntów sąsiednich brak jest podstaw do nakazania właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego, jak i nakazania właścicielowi wykonania urządzeń. W nin. sprawie organy obu instancji nie przeprowadziły postępowania dowodowego, o wyniki którego możnaby dokonać ustaleń faktycznych i oceny czy zachodzą przesłanki określone cyt. wyżej przepisami. Organ l instancji ograniczył się do przeprowadzenia oględzin na gruncie w toku których stwierdził istnienie na działce budowlanej przy trasie krajowej drogi dojazdowej do posesji A. S., na której znajduje się mostek od krawędzi chodnika w odległości 24,20 m, że przepust pod mostem posiada wymiary szer. 2,08 m i wys. 0,70 m, a po stronie zachodniej drogi dojazdowej do posesji A. S. znajduje się zagłębienie terenu, którym wody spływały od wielu lat tj. od strony drogi krajowej i od strony drogi północnej , przepływając pod mostem do przepustu pod drogę krajową. Następnie w protokole z tej wizji zapisano stanowisko stron co stanu faktycznego na gruncie tj. m. in. skarżący wskazał jakie prace na działce wykonał ojciec A. S., a następnie jakie prace wykonał A. S., wpisano także stanowisko A. S., który potwierdził wykonanie pewnych prac na gruncie przez jego ojca oraz jego samego. Przytoczone stanowiska stron nie zostały przez organy obu instancji w żaden sposób zweryfikowane, a szczególnie organy nie ustaliły jakie prace, w jakim okresie i przez kogo zostały wykonane, jaki był stan wód na gruncie przed wykonaniem tych prac ,czy prace te wpłynęły na zmianę stosunków wodnych na gruncie, a jeżeli wpłynęły to czy zmiany te szkodliwie wpłynęły na grunty sąsiednie. W przypadku ustalenia, że zmiana stanu wody na działce A. S. szkodliwie wpływa na działki sąsiednie stosownie do zasad wynikających z cyt. przepisów należało nakazać A. S. przywrócenie stanu poprzedniego precyzyjnie określając jakie czynności mają zostać wykonane lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, przy czym wybór jednego lub drugiego rozwiązania winien zostać uzasadniony. Nie dokonując wskazanych ustaleń organy obu instancji stwierdziły, że A. S. nie zmienił stosunków wodnych na gruncie. Analizując akta sprawy trudno stwierdzić co dało organom podstawę do wyprowadzenia takiego wniosku, tym bardziej, że A. S. nie zaprzeczał, że prace na działce związane z budową mostka, nadsypaniem terenu wykonywał i jego ojciec i on sam. Organ l instancji w uzasadnieniu swojej decyzji powołał się wprawdzie na treść opinii dotyczącej uregulowania odprowadzenia wód z całej zlewni tj. od strony drogi krajowej, jak również od strony drogi północnej oraz z planowanej budowy na działkach A. S. nr [.../2] i nr [.../1], która to opinia została wykonana przez A. S. w związku z postępowaniem o pozwolenie na budowę, ale należy zwrócić uwagę, że opinia prywatna tzn. wykonana na prywatne zlecenie w ogóle nie może stanowić dowodu w sprawie nin. jak i w postępowaniu w którym została przedstawiona, w rozumieniu art. 84§1 Kpa. Opinia taka może być traktowana wyłącznie jako wyrażone w sprawie stanowisko strony, która powołuje się na treść takiej opinii. Mając na uwadze przytoczone okoliczności Sąd uznał, że organy obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego tj. art. 29 ust 1 i 3 cyt. ustawy Prawo wodne poprzez nie dokonanie oceny wpływu wykonanych na gruncie prac przez A. S. i jego ojca na stosunki wodne na działkach nr [.../2] i nr [.../1] oraz ich wpływu i szkodliwości dla stosunków wodnych na działkach sąsiednich, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Organy obu instancji nie dokonały żadnych ustaleń w przedstawionym wyżej zakresie czym naruszyły zasady z art. 7, 77, 78 i 107 Kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zwrócić też należy uwagę, że organy obu instancji były zobowiązane do ustalenia kręgu uczestników postępowania i do zbadania ich interesu prawnego. Postępowanie nin. zostało wszczęte na wniosek skarżącego F. K., L. R. i J. G., odwołanie, które złożyli poza w/wymienionymi A. G. i J. R. nie zostało podpisane przez A. G., z akt sprawy nie wynika też, by A. G. udzielił pełnomocnictwa do jego reprezentowania przez którąś z osób odwołujących się lub przez inną osobę. Organ l instancji w ogóle nie badał wskazanej kwestii , nie zbadał tej kwestii także organ II instancji, mimo, że nie budził wątpliwości udział w sprawie jedynie F. K., jako właściciela działki sąsiedniej tj. nr [.../1}, rozpoznając nadto odwołanie A. G., które nie zostało przez niego podpisane, a zatem nie mogło wywołać skutku prawnego. Wskazane uchybienie stanowi naruszenie zasady z art. 28 Kpa i jest to naruszenie, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wreszcie należy zwrócić uwagę organowi II instancji , że stwierdzając niezachowanie terminu do wniesienia odwołania przez L. R. i J. G., co istotnie miało miejsce, winien był wydać w odniesieniu do tych odwołań postanowienie w trybie art. 134 Kpa stwierdzając uchybienie do wniesienia odwołania. Tymczasem organ II instancji rozpoznał te odwołania czym naruszył zasadę z art. 134 Kpa, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Z przytoczonych wyżej względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a/ i c/ i art. 135 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w pkt l sentencji wyroku polecając by przy ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszym względzie ustalić prawidłowo krąg uczestników postępowania, a następnie przeprowadzić postępowanie dowodowe w zakresie wyżej przedstawionym, dokonując na jego podstawie ustaleń istotnych z punktu widzenia przesłanek określonych w ustawie -Prawo wodne, a w razie ustalenia, ze zmiana stanu wody na działkach A. S. szkodliwie wpływa na działki sąsiednie nałożyć obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego dokładnie wskazując jak ten poprzedni stan ma wyglądać lub nałożyć obowiązek wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, uzasadniając wybór nałożonego obowiązku. O kosztach postępowania Sąd orzekł jak w pkt II sentencji wyroku na zasadzie art. 200 cyt. ustawy.