II SA/Kr 389/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. F. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 9 stycznia 2009 r., Nr: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł od skargi na decyzję Wojewody z dnia 9 stycznia 2009 roku Nr: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości, K. F. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie tj. według wzoru określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003 r. Nr 227, poz. 2245), dlatego za pismem sądowym z dnia 22 kwietnia 2009 roku skarżącej został przesłany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. Sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżąca uzupełniła brak formalny i przesłała do tut. Sądu wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód z tytułu renty rodzinnej wynosi 868,09 zł. Skarżąca nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani cennych ruchomości. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, iż pobierana renta rodzinna, po zapłaceniu wszystkich miesięcznych opłat, nie pozwala na pokrycie opłaty sądowej bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Na wydatki miesięczne składają się: czynsz [...] zł, woda [...] zł, prąd [...] zł, butla gazowa [...] zł i leki [...] zł. Dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, została ona wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez oświadczenie, czy prowadzi gospodarstwo domowe sama, czy też wspólnie z innymi osobami (syn skarżącej K. jest zameldowany pod tym samym adresem), oświadczenia czy skarżąca ma inne, oprócz renty rodzinnej, dochody, biorąc pod uwagę wysokość zadeklarowanych miesięcznych wydatków, a także do przedłożenia aktualnych rachunków potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wyjaśniła, że gospodarstwo domowe prowadzi sama, syn mieszka z rodziną i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Poza rentą skarżąca nie ma innych dochodów. Do pisma procesowego K. F. załączyła następujące dokumenty: dwa dokumenty wypowiedzenia istniejącej stawki czynszu z dnia [...] kwietnia 2008 r. i z dnia [...] grudnia 2008 r. oraz odcinek dotyczący płatności za energię elektryczną. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżąca ubiegając się o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczania kosztów sądowych, winna była przekonać Sąd, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego skarżąca nie wykazała, iż w stosunku do jej osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wyjaśnienia skarżącej wątpliwości nie usunęły. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącej o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wątpliwości budziło, przede wszystkim, oświadczenie skarżącej w kwestii uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków. Na urzędowym formularzu "PPF" skarżąca wskazała jako źródło dochodów rentę rodzinną w wysokości brutto 868,09 zł (netto 746,96 zł). Wysokość tych dochodów została przez skarżącą potwierdzona decyzją ZUS z dnia [...] marca 2009 roku o waloryzacji pobieranego świadczenia. Skarżąca oświadczyła, że renta rodzinna jest jedynym źródłem jej dochodu. Z tych dochodów, przy braku jakichkolwiek oszczędności, skarżąca ponosi następujące wydatki: czynsz [...] zł, woda [...] zł, prąd [...] zł, gaz [...] zł, leki [...] zł. Suma wskazanych wydatków wynosi 1193,66 zł. Kwota ta nie obejmuje m. in. wydatków na żywność, środki czystości, czy zakup ubrania. Z załączonego rachunku za energię elektryczną wynika, że w dniu 1 kwietnia 2009 roku został opłacony rachunek za energię elektryczną opiewający na kwotę 743,89 zł. Kwota ta niemal w całości pokrywa miesięczne dochody skarżącej. Trudno zatem przyjąć bez jakichkolwiek wątpliwości, że w miesiącu kwietniu 2009 roku, po opłaceniu rachunku za prąd, skarżąca nie dokonywała żadnych wydatków, chociażby na jedzenie. Z prostego zestawienia deklarowanych dochodów i wydatków wynika, że kwota dochodu skarżącej jest znacznie niższa niż wysokość ponoszonych wydatków. Powyższe może sugerować, że oprócz środków finansowych z renty rodzinnej skarżąca pobiera inne dochody, których nie ujawnia. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżąca nie uwiarygodniła w sposób wystarczający, że wypełnia przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, mimo że to ją obciążał ciężar dowodu w tej kwestii. Złożone przez skarżącą oświadczenie co do stanu majątkowego jest niewiarygodne w świetle zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Orzekający nie miał zatem możliwości dokonania rzetelnej oceny, czy skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego bez uszczerbku we własnym koniecznym utrzymaniu. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).