II SA/Kr 389/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 7 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] Sp. z o.o. w W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w W. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 29 grudnia 2010 r., Nr: [...] w przedmiocie nałożenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania p o s t a n a w i a oddalić wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych W skardze kasacyjnej [...] Sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 maja 2011 roku oddalającego skargę na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 29 grudnia 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie nałożenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania zawarty został wniosek o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, wobec tego, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 20 lipca 2011 roku stronie skarżącej został przesłany urzędowy formularz wniosku "PPPr" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. Sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zakreślonym terminie brak został uzupełniony. Z zakreślenia dokonanego w rubryce 4 formularza "PPPr" wynika, że strona skarżąca zweryfikowała zakres żądania i domaga się aktualnie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wniosku "PPPr" wynika, iż wnioskodawca prowadzi działalność w zakresie sportu i rekreacji. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wyniosła 3.650.000 zł. Ostatni rok obrotowy został zamknięty stratą w wysokości 47.722,02 zł. Wskazano ponadto, iż spółka dysponuje rachunkiem bankowym w [...] Banku [...] w W., na którym stan środków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wyniósł 350 zł, a także rachunkiem bankowym w Banku [...], którego stan na koniec czerwca 2011 roku wyniósł 120 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy podniesiono, iż spółka [...] Sp. z o.o. została założona w celu prowadzenia działalności polegającej na świadczeniu usług związanych z użytkowaniem wyciągów narciarskich. W tym celu poczyniło inwestycje na bardzo dużą skalę. Wszystkie inwestycje zostały zrealizowane w oparciu o kapitał zakładowy spółki oraz kredyty bankowe. Łączna kwota zaciągniętych kredytów wynosi 3.650.000 zł i jest w całości przeznaczona na inwestycje – budowę wyciągów warz z zapleczem oraz rozruch spółki. Na dzień dzisiejszy, ze względu na złą sytuację spółki, spłaca ona wyłącznie odsetki od rat kredytów (kwota główna kredytu nie została jeszcze w żadnej części spłacona). Dodatkowo spółka zaciągnęła pożyczkę w wysokości 800 tys. zł od jednego ze wspólników. Pożyczka nie została na dzień dzisiejszy spłacona. W związku z powyższym sytuacja spółki jest na tyle zła, że spółka nie może ponieść żadnych kosztów postępowania sądowego. Wykonując wezwanie Referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca przesłała kopie następujących dokumentów: odpisu zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu za rok podatkowy 2010 CIT-8, odpisów deklaracji podatkowych VAT-7 dla podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień 2011, maj 2011 i czerwiec 2011, protokołu zwyczajnego zgromadzenia wspólników spółki z dnia 30 czerwca 2011 roku, sprawozdania z działalności zarządu spółki [...] Sp. z o.o. za okres od dnia 1 stycznia 2010 do 31 grudnia 2010, sprawozdania finansowego za 2010 rok, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz oświadczenie z dnia 19 sierpnia 2011 roku o niepobieraniu wynagrodzenia przez prezesa firmy. Ponadto strona wyjaśniła, że nie wniosła o przyznanie radcy prawnego lub adwokata z urzędu, a jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych, w związku z tym kwestie wynagrodzenia za świadczenie usług przez profesjonalnego pełnomocnika dla spółki (sporządzenie skargi kasacyjnej) została już zakończona i rozliczona. W ocenie spółki kwestie te nie wpływają na zasadność przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Z dyspozycji art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie strona skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 2 powołanej ustawy przysługuje osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego wnioskująca [...] Sp. z o.o. w W. nie spełnia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Zasadność wniosku strony skarżącej rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe wnioskodawcy. Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, a zainicjowane przez nią postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z tym należy zauważyć, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością przedsiębiorstwa, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 roku (sygn. akt I Acz 393/92). Zauważyć wypada, że spółka nadal funkcjonuje w obrocie, nie została postawiona w stan upadłości. Z przedłożonego przez stronę zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych wynika, że w roku 2010 spółka osiągnęła przychód w wysokości 662.509,91 zł, przy kosztach uzyskania przychodów 679.397,97 zł, co dało stratę w wysokości 16.888,06 zł. Wykazana przez wnioskodawcę strata w ostatnim roku obrotowym nie oznacza jednak, iż nastąpił trwały brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami, spowodowanym np. nakładami inwestycyjnymi, czy odpisami amortyzacyjnymi i nie jest równoznaczna z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej. Zaakcentować również należy, że spółka obecnie prowadzi działalność, która przynosi przychody. Powyższe oznacza, że spółka na bieżąco obraca środkami wielokrotnie przekraczającymi wysokość kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Posiada zatem możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, tym bardziej, że wysokość tych kosztów na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu od złożonej skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł stosownie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Przeprowadzona analiza historii rachunków bankowych wnioskodawcy wskazuje, iż strona reguluje zobowiązania i dokonuje płatności w kwotach wielokrotnie przekraczających wysokość kosztów sądowych niniejszego postępowania. Poza tym na dzień 19 sierpnia 2011 roku saldo dwóch rachunków bankowych wnioskodawcy było dodatnie i wynosiło łącznie 916,37 zł (kwota 628,25 zł na rachunku w [...] Banku [...] w W. i kwota 288,12 zł w Banku [...]). Nie ma zatem przeszkód, aby z pozostających do dyspozycji strony środków sfinansować koszty sądowe, które w stosunku do ponoszonych wydatków można określić jako symboliczne. Argument strony, że jest obciążona kredytami w znacznej wysokości nie uzasadnia przyznania stronie prawa pomocy, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi, do których należą koszty sądowe. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 czerwca 2005 r. sygn. II GZ 56/05, zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej możliwościach płatniczych, przez co wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy. Ponadto, kapitał zakładowy spółki [...] Sp. z o.o. wynosi 50.000 zł, zaś wartość jej aktywów trwałych na dzień 31 grudnia 2010 roku wyniosła 4.656.813,09 zł. Tymczasem w orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m. in. postanowienia NSA: z dnia 12 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 415/04, z dnia 8 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 465/04, z dnia 15 kwietnia 2004 r. sygn. akt FZ 9/04). Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pogląd ten podziela także orzekający w niniejszej sprawie. Dodać także należy, że poza prowadzoną działalności gospodarczą, spółka posiada także inne możliwości uzyskania środków na prowadzenie postępowania sądowego. W tym zakresie aktualny pozostaje pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w orzeczeniu z dnia 13 września 1937 roku w sprawie o sygn. II C 618/37 (Zb. Urz. 1938, poz. 293), zgodnie z którym spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo ubogich, nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość, nie może się powoływać na swe zupełnie ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe poprzez żądanie dopłat od wspólników. Na zakończenie orzekający pragnie zaakcentować, iż nie jest trafna ocena strony skarżącej, że kwestia ponoszenia przez nią kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika nie wpływa na zasadność przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powierzenie sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie nie jest okolicznością, która sama przez się może decydować o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, okoliczność ta podlega jednak ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy (orzeczenie SN z dnia 6 listopada 1953 r. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52). Zatem oświadczenie strony w tym przedmiocie podlega ocenie z punktu widzenia możliwości płatniczych wnioskodawcy, co jest istotą rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).